Στην εξωπραγματική πρόβλεψη ότι η Ελλάδα θα πετύχει τα επόμενα τρία χρόνια το δεύτερο υψηλότερο πρωτογενές πλεόνασμα μεταξύ των 34 αναπτυγμένων οικονομιών του πλανήτη, μετά την πετρελαιοπαραγωγό Νορβηγία, έχει βασίσει η τρόικα τους υπολογισμούς της για τα δημοσιονομικά μεγέθη και τη βιωσιμότητα του ελληνικού χρέους.
Σύμφωνα με τους τεχνοκράτες της τριμερούς, το πρωτογενές πλεόνασμα (δηλαδή τα έσοδα που περισσεύουν στο κράτος αφού καλύψει τις δαπάνες του, με εξαίρεση τους τόκους εξυπηρέτησης του δημόσιου χρέους) πρέπει να φτάσει στη χώρα μας το 2015 στο 3% του ΑΕΠ και να αυξηθεί το 2016 και το 2017 στο 4,5% ετησίως. Μάλιστα, τα πλεονάσματα θα πρέπει να συνεχιστούν το 2018 και το 2019, έστω και ελαφρά μειωμένα, ήτοι 4,2%. Με δεδομένο ότι πέρυσι το πρωτογενές πλεόνασμα διαμορφώθηκε στο 0,8% του ΑΕΠ και φέτος αναμένεται να κλείσει στο 1,5%, η τρόικα προβλέπει δηλαδή ένα επταετές σερί πλεονασμάτων, που μέχρι σήμερα έχει επιτευχθεί σε ελάχιστες περιπτώσεις κρατών και υπό ιδιάζουσες συνθήκες. Φυσικά, όλα αυτά προβλέπονται επειδή το πρωτογενές πλεόνασμα διατίθεται κατά βάση για την αποπληρωμή του χρέους και άρα όσο υψηλότερο είναι τόσο περισσότερο διευκολύνεται η εξόφληση του χρέους μας προς το ΔΝΤ και την ευρωζώνη.
Παρότι είναι προφανές ότι τα νούμερα της τρόικας δεν βγαίνουν, οι εκπρόσωποι των δανειστών μας επέμεναν μέχρι πρότινος στην τήρηση των υπερφιλόδοξων στόχων. Μόλις τις τελευταίες ημέρες άρχισαν να επανεξετάζουν το θέμα, διαπιστώνοντας ότι η επιδείνωση των προβλέψεων για την ευρωπαϊκή οικονομία και η εγχώρια πολιτική αβεβαιότητα ναρκοθετούν τα… σχέδια επί χάρτου που είχαν καταστρώσει. Ωστόσο, η πιθανότητα αναπροσαρμογής των στόχων δεν αναμένεται να εξεταστεί στην τρέχουσα διαπραγμάτευση μεταξύ κυβέρνησης και τρόικας, αλλά πιθανώς στον νέο κύκλο συζητήσεων με αντικείμενο την προληπτική στήριξη της Ελλάδας μετά το τέλος του 2014.
Από την πρώτη στιγμή που έγιναν γνωστοί οι μνημονιακοί στόχοι για τα πρωτογενή πλεονάσματα, πλειάδα έγκυρων αναλυτών υπογράμμισε ότι τα ποσοστά αυτά δεν είναι ρεαλιστικά. Μελέτη του καθηγητή του πανεπιστημίου Μπέρκλεϊ των ΗΠΑ Μπάρι Εϊτσενγκριν και του καθηγητή του πανεπιστημίου της Γενεύης Ούγκο Πανίτσα που δημοσιεύτηκε στην επιθεώρηση του Κέντρου Ερευνών για την Οικονομική Πολιτική (CEPR) τον περασμένο Ιούλιο παρατηρεί ότι οι υπολογισμοί της τρόικας για τη βιωσιμότητα του ελληνικού χρέους προϋποθέτουν το απίστευτο πρωτογενές πλεόνασμα 7,2% του ΑΕΠ τη δεκαετία 2020-2030 και τονίζει: «Η ιστορία δείχνει ότι πρωτογενή πλεονάσματα που ξεπερνούν το 5% του ΑΕΠ για μία δεκαετία έχουν σημειωθεί, αλλά αποτελούν εξαιρέσεις. Οι χώρες που τα έχουν πετύχει για τόσο μεγάλες χρονικές περιόδους αντιμετώπιζαν ιδιαίτερες συνθήκες».
Οι δύο οικονομολόγοι αναφέρουν ως χαρακτηριστικότερα παραδείγματα χωρών που πέτυχαν πρωτογενή πλεονάσματα ύψους τουλάχιστον 4% του ΑΕΠ για τουλάχιστον μία δεκαετία λόγω εξαιρετικών ευνοϊκών περιστάσεων το Βέλγιο (1995-2007), τη Νορβηγία (1999 έως σήμερα), τη Νέα Ζηλανδία (1994-2007) και τονίζουν: «Οι περισσότερες από τις οικονομίες αυτές είναι ασυνήθιστα μικρές και ανοιχτές. Η περίπτωση του Βελγίου συνδέεται με την επίτευξη των κριτηρίων της Συνθήκης του Μάαστριχτ, της Νορβηγίας με τα πετρελαϊκά κοιτάσματα της Βόρειας Θάλασσας. Αρα, δεν είμαστε αισιόδοξοι ότι οι ευρωπαϊκές χώρες που επλήγησαν από την κρίση θα κατορθώσουν τόσο υψηλά και μεγάλης διάρκειας πρωτογενή πλεονάσματα όσο προβλέπεται επισήμως».
Τα παραδείγματα Βελγίου, Νορβηγίας και η (μεγάλη) διαφορά με την Ιταλία
Η Ελλάδα, όπως και το Βέλγιο, είχε πετύχει πρωτογενή πλεονάσματα στις αρχές της περασμένης δεκαετίας, λίγο πριν από την είσοδό της στην ευρωζώνη. Εντούτοις, δεν ξεπερνούσαν το 0,9% κατά μέσον όρο, ενώ ο ρυθμός ανάπτυξης έφτανε κατά μέσον όρο το 4,5% και τα επιτόκια δανεισμού ήταν χαμηλά.
Η Νορβηγία κατέχει διεθνώς τα σκήπτρα στην επίτευξη πρωτογενών πλεονασμάτων χάρη στα κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου που διαθέτει. Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ) για την παγκόσμια οικονομία (Fiscal Monitor Οκτωβρίου 2014), η χώρα των φιόρδ πέτυχε το 2013 πρωτογενές πλεόνασμα 9,2% του ΑΕΠ, η φετινή χρονιά αναμένεται να κλείσει με πλεόνασμα 9% και στη συνέχεια προβλέπεται πλεόνασμα 8,1% το 2015, 7,3% το 2016, 6,5% το 2017, 5,8% το 2018 και 5,2% το 2019.
Η μοναδική χώρα που προβλέπεται να κινηθεί σε παρόμοια επίπεδα πρωτογενών πλεονασμάτων με την Ελλάδα τα επόμενα χρόνια είναι η Ιταλία, η οποία ωστόσο διαθέτει ισχυρή βιομηχανική παραγωγή, δεν εξέρχεται από εξαετή βαθιά ύφεση όπως η χώρα μας και έχει υποβληθεί σε μικρότερες δόσεις λιτότητας. Η γειτονική χώρα προβλέπεται να καταγράψει πρωτογενές πλεόνασμα 1,9% του ΑΕΠ φέτος (από 2% πέρυσι), 2,9% το 2015, 4,2% το 2016, 4,5% το 2017, 4,9% το 2018 και 5% το 2019.
Μάριος Ροζάκος
