Τουρισμός, ενέργεια και άμυνα σε πρώτο πλάνο. Πώς το οικονομικό και στρατηγικό πλέγμα των συμφωνιών αλλάζει πλήρως το τοπίο στην ανατολική Μεσόγειο
- Νικ. Σταυρουλάκις
H πρόσφατη 10η τριμερής σύνοδος Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ, που πραγματοποιήθηκε στις 22 Δεκεμβρίου 2025 στην Ιερουσαλήμ, δίνει νέα ώθηση στις διμερείς σχέσεις μεταξύ Αθήνας και Τελ Αβίβ. Αυτή η σύνοδος, η οποία οδήγησε στην υπογραφή ενός τριμερούς προγράμματος στρατιωτικής συνεργασίας για το 2026, υπογραμμίζει τη δυναμική εξέλιξη μιας συμμαχίας που έχει μεταμορφώσει το γεωπολιτικό τοπίο της περιοχής.
Οι σχέσεις Ελλάδας – Ισραήλ από μια περίοδο ψυχρότητας, λόγω ιστορικών και πολιτικών παραγόντων, έχουν εξελιχθεί σε μια στενή στρατηγική εταιρική σχέση, ενισχύοντας την ασφάλεια, την οικονομία και την ενέργεια στην ανατολική Μεσόγειο. Αυτή η εξέλιξη δεν είναι τυχαία. Ευδοκιμεί περισσότερο μετά την επιδείνωση των σχέσεων Ισραήλ – Τουρκίας που εκδηλώνεται σταδιακά από το 2010, δημιουργώντας χώρο για νέες συμμαχίες. Το πλέγμα των διμερών συμφωνιών που έχουν συνομολογηθεί αυτά τα χρόνια ανάμεσα στην Αθήνα και στο Τελ Αβίβ καθιστά την Ελλάδα πιο ισχυρή, προσφέροντας πλεονεκτήματα σε πολλαπλά επίπεδα, με ιδιαίτερη έμφαση στην άμυνα.
Οι διπλωματικές σχέσεις μεταξύ Ελλάδας και Ισραήλ θεμελιώθηκαν επισήμως το 1990, αλλά η πραγματική άνθηση άρχισε γύρω στο 2010. Τότε η κρίση στις σχέσεις Ισραήλ – Τουρκίας, λόγω του επεισοδίου με το πλοίο «Mavi Marmara», άνοιξε τον δρόμο για στενότερη συνεργασία. Η Ελλάδα, αντιμετωπίζοντας δικές της εντάσεις με την Τουρκία, βρήκε στο Ισραήλ έναν αξιόπιστο σύμμαχο. Από τότε έχουν υπογραφεί δεκάδες συμφωνίες σε διάφορους τομείς. Μια κομβική στιγμή ήταν η υπογραφή της Διακήρυξης των Αθηνών το 2013, η οποία έθεσε τις βάσεις για τριμερή συνεργασία με την Κύπρο. Ακολούθησαν συμφωνίες όπως η διακυβερνητική συμφωνία συνεργασίας του 2015, που κάλυπτε ενέργεια, άμυνα και οικονομία, και η συμφωνία για την προστασία ταξινομημένων πληροφοριών το 2017.
Οι τομείς στενής συνεργασίας είναι πολλοί και διασυνδέονται, δημιουργώντας ένα ολοκληρωμένο πλέγμα που ενισχύει και τις δύο χώρες. Στην ενέργεια η ανακάλυψη κοιτασμάτων φυσικού αερίου στην ανατολική Μεσόγειο οδήγησε σε projects όπως ο αγωγός EastMed, που υπογράφηκε το 2020 μεταξύ Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ, με στόχο τη μεταφορά αερίου προς την Ευρώπη. Παρά τις προκλήσεις, όπως η αναβολή υλοποιήσης του EastMed λόγω περιβαλλοντικών γεωπολιτικών και οικονομικών παραγόντων, η συνεργασία συνεχίζεται με το Great Sea Interconnector, ένα υποβρύχιο καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Κύπρου – Ισραήλ – Ελλάδας, που προωθήθηκε στη 10η σύνοδο. Αυτό το έργο, μαζί με το India-Middle East-Europe Economic Corridor (IMEC), ενισχύει την ενεργειακή ανεξαρτησία της Ελλάδας και την καθιστά πύλη ενέργειας για την Ε.Ε.
Στην οικονομία και στον τουρισμό οι σχέσεις είναι εξίσου δυναμικές. Το 2024 οι εμπορικές συναλλαγές ξεπέρασαν τα 2 δισ. δολάρια, με αύξηση 20% σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Συμφωνίες όπως το μνημόνιο συνεργασίας για καινοτομία και τεχνολογία το 2021 έχουν οδηγήσει σε κοινές επενδύσεις σε startups, cybersecurity και αγροτεχνολογία. Το Ισραήλ, γνωστό ως Startup Nation, μοιράζεται τεχνογνωσία με την Ελλάδα, ενισχύοντας τον τομέα της καινοτομίας. Στον τουρισμό η αύξηση πτήσεων και η προώθηση κοινών πακέτων έχουν φέρει εκατομμύρια επισκέπτες, ενώ η συνεργασία σε πολιτιστικά προγράμματα, όπως ανταλλαγές φοιτητών και πολιτιστικές εκδηλώσεις, ενισχύει τους δεσμούς μεταξύ των λαών.
Ωστόσο, η καρδιά αυτής της συμμαχίας χτυπά στον τομέα της άμυνας, όπου η συνεργασία έχει φτάσει σε πρωτοφανή επίπεδα, ενισχύοντας δραματικά την ελληνική αμυντική υποδομή. Από το 2015 η Ελλάδα έχει υπογράψει πολλαπλές αμυντικές συμφωνίες με το Ισραήλ, συμπεριλαμβανομένης της συμφωνίας για στρατιωτική συνεργασία το 2017, που προβλέπει κοινές ασκήσεις, ανταλλαγή πληροφοριών και τεχνολογική μεταφορά.
Στην 10η τριμερή σύνοδο υπογράφηκε ένα τριμερές πρόγραμμα για το 2026, που περιλαμβάνει εντατικοποίηση κοινών αεροπορικών και ναυτικών ασκήσεων στην ανατολική Μεσόγειο, καθώς και διμερείς συμφωνίες Ελλάδας – Ισραήλ για βαθύτερη αμυντική συνεργασία. Αυτές οι ασκήσεις, όπως η Noble Dina και η Iniochos, έχουν γίνει ετήσιες, βελτιώνοντας την ετοιμότητα και των δύο χωρών απέναντι σε κοινές απειλές.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι η ενίσχυση της ελληνικής αμυντικής υποδομής μέσω προηγμένων ισραηλινών οπλικών συστημάτων. Η Ελλάδα έχει προχωρήσει σε μαζικές αγορές, αρχίζοντας από πυραύλους Spike NLOS το 2020, που χρησιμοποιούνται σε ελικόπτερα και πλοία για ακριβείς χτυπήματα. Ακολούθησε η απόκτηση UAV Heron το 2021, τα οποία ενισχύουν τις δυνατότητες επιτήρησης και αναγνώρισης, καλύπτοντας κενά στην αεροπορία. Το 2023 η Ελλάδα υπέγραψε συμφωνία για το σύστημα αεράμυνας Barak MX, ένα πολυεπίπεδο σύστημα που προστατεύει από drones, πυραύλους και αεροσκάφη.
Στο πλαίσιο του προγράμματος «Αχιλλεύς Shield», η Ελλάδα προχωρά σε περαιτέρω αγορές ισραηλινών συστημάτων αεράμυνας και πυροβολικού, όπως το PULS (Precise and Universal Launching System), ενισχύοντας την αποτροπή απέναντι σε απειλές από την Τουρκία. Επιπλέον, συζητείται η δημιουργία κοινής δύναμης αντίδρασης 2.500 ανδρών, με 1.000 από κάθε χώρα, για ταχεία ανάπτυξη σε κρίσεις.
Η διμερής αμυντική συνεργασία δεν είναι μόνο τεχνολογική, αλλά και στρατηγική. Το Ισραήλ μοιράζεται εμπειρίες από πραγματικές επιχειρήσεις, όπως η χρήση drones σε συγκρούσεις, βοηθώντας την Ελλάδα να εκσυγχρονίσει τις ένοπλες δυνάμεις της. Σε αντάλλαγμα, η Ελλάδα προσφέρει γεωγραφική βάση για ισραηλινές ασκήσεις, ενισχύοντας την παρουσία του Ισραήλ στη Μεσόγειο. Αυτή η σχέση έχει αλλάξει τα δεδομένα: Η Ελλάδα, μέσω ισραηλινής τεχνολογίας, έχει βελτιώσει την αεράμυνά της κατά 30%-40%, σύμφωνα με εκτιμήσεις, μειώνοντας την εξάρτηση από αμερικανικά συστήματα και ενισχύοντας την αυτονομία της.
Η δυναμική των σχέσεων Αθήνας – Τελ Αβίβ αλλάζει ριζικά το γεωπολιτικό τοπίο. Σε μια περιοχή όπου η Τουρκία επιδιώκει ηγεμονία, η συμμαχία Ελλάδας – Ισραήλ – Κύπρου λειτουργεί ως αντίβαρο. Η 10η σύνοδος επιβεβαίωσε αυτή την τάση, με δηλώσεις για κοινή άμυνα και ενέργεια, ενώ το Ισραήλ αναγνώρισε τη Σομαλιλάνδη, κίνηση που περιορίζει την τουρκική επιρροή στην Αφρική.
«Κλειδί» στην ευρωπαϊκή ασφάλεια
Η συμμαχία των δύο χωρών ενισχύει την Ελλάδα, καθιστώντας την «κλειδί» στην ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια και στρατιωτική σταθερότητα. Μέσω του Φόρουμ Φυσικού Αερίου Ανατολικής Μεσογείου (EMGF) η Ελλάδα συμμετέχει σε περιφερειακές πρωτοβουλίες, ενώ η συμμετοχή της σε ΝΑΤΟ – Ισραήλ ενισχύει τη διπλωματική της θέση.
Το συνολικό πλέγμα διμερών σχέσεων -από άμυνα και ενέργεια μέχρι οικονομία και καινοτομία- κάνει την Ελλάδα πιο ισχυρή. Οι συμφωνίες παρέχουν τεχνολογική υπεροχή, οικονομική ώθηση και γεωπολιτική στήριξη, μειώνοντας κινδύνους από γείτονες. Σε ένα ασταθές περιβάλλον, με συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή και εντάσεις στη Μεσόγειο, αυτή η συμμαχία προσφέρει σταθερότητα.
Η 10η σύνοδος δείχνει ότι η δυναμική θα συνεχιστεί με νέες πρωτοβουλίες το 2026. Συνολικά, οι σχέσεις Ελλάδας – Ισραήλ δεν είναι απλώς διμερείς: είναι μέρος ενός ευρύτερου δικτύου που ενισχύει την Ελλάδα ως περιφερειακή δύναμη, εξασφαλίζοντας ειρήνη και ευημερία.
