Η μετάβαση απαιτεί ρεαλισμό και τεχνοκρατική λογική. Διαφορετικά, στη νέα εποχή, θα καταλήξουμε όχι απλώς ουραγοί, αλλά τα μόνιμα ψηφιακά θύματα της Ιστορίας
Από τον Κωνσταντίνο Κορίκη*
Η δημόσια σφαίρα στη χώρα μας συχνά κατακλύζεται από ένα αφήγημα τεχνολογικού θριάμβου. Παρακολουθώντας κανείς τις κυβερνητικές εξαγγελίες, εύκολα σχηματίζει την εντύπωση πως η Ελλάδα έχει ξαφνικά μεταμορφωθεί σε μια υπερδύναμη της καινοτομίας, μια χώρα-ηγέτη στην Τεχνητή Νοημοσύνη (AI). Ως τεχνοκράτης που εργάζεται καθημερινά στον σχεδιασμό ψηφιακής στρατηγικής και στην ανάλυση της πολιτικής επικοινωνίας, βλέποντας πώς αλληλεπιδρούν οι αλγόριθμοι με την πραγματική οικονομία και τους πολίτες, οφείλω να διαχωρίσω τον επικοινωνιακό θόρυβο από την τεχνολογική αλήθεια.
Οι αριθμοί διαψεύδουν το αφήγημα: Οι αριθμοί και οι διεθνείς μετρήσεις δεν επιτρέπουν περιθώρια για αυταπάτες. Αν θέλουμε να δούμε τη θέση μας ρεαλιστικά, αρκεί να μελετήσουμε τον έγκριτο Government AI Readiness Index 2024 της Oxford Insights. Εκεί, η Ελλάδα κατατάσσεται μόλις στην 59η θέση παγκοσμίως, με βαθμολογία που υπολείπεται δραματικά σε σχέση με τις πραγματικά προηγμένες χώρες.
Αντίστοιχα, στον δείκτη Tortoise Global AI Index η χώρα μας βρίσκεται εγκλωβισμένη γύρω από την 31η θέση, εμφανίζοντας σοβαρότατη υστέρηση στο εμπορικό οικοσύστημα, στην έρευνα και στο εξειδικευμένο ταλέντο. Αν συγκρίνουμε τις επιδόσεις μας με ευρωπαϊκές χώρες παρόμοιου πληθυσμιακού και οικονομικού μεγέθους, όπως η Τσεχία ή η Πορτογαλία, η διαφορά είναι χαώδης. Δεν είμαστε ηγέτες της Τεχνητής Νοημοσύνης, παραμένουμε ουραγοί, απλοί καταναλωτές έτοιμων ψηφιακών προϊόντων, ελπίζοντας ότι τα μεταφρασμένα δελτία Τύπου θα κρύψουν τη γύμνια των υποδομών μας.
Η πραγματικότητα στο Ελληνικό Δημόσιο: Αυτή η απόκλιση μεταξύ ρητορικής και πραγματικότητας αποτυπώνεται έντονα στη λειτουργία του δημόσιου τομέα. Ακούμε διαρκώς για τον ψηφιακό μετασχηματισμό του κράτους και την ενσωμάτωση της AI. Ποιο είναι, όμως, το πρακτικό αποτύπωμα πίσω από τη βιτρίνα;
Η αλήθεια εξαντλείται συνήθως σε επιφανειακά ψηφιακά βοηθήματα -όπως τα chatbots κυβερνητικών πλατφορμών που απλώς αναμασούν πληροφορίες- και σε σποραδικά πιλοτικά έργα, όπως οι κάμερες διαχείρισης κυκλοφορίας. Η ουσιαστική, δομική αλλαγή αγνοείται παντελώς. Δεν βλέπουμε κρίσιμες λειτουργίες του κράτους, όπως η απονομή Δικαιοσύνης, η ανάλυση κινδύνου στην πολιτική προστασία ή ο έλεγχος πολύπλοκων φορολογικών ροών, να αναβαθμίζονται μέσω νευρωνικών δικτύων και προηγμένων αυτοματισμών. Το κράτος απλώς «φοράει» την Τεχνητή Νοημοσύνη σαν σύγχρονο αξεσουάρ. Δεν την ενσωματώνει στον πυρήνα της λειτουργίας του.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη ως σύγχρονο όπλο: Παράλληλα υπάρχει μια αμείλικτη αλήθεια που συχνά αποσιωπάται: Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι ένα αθώο εργαλείο παραγωγικότητας. Είναι ένα εξαιρετικά επικίνδυνο, ακόμα και «πολεμικό» εργαλείο.
Στην πολιτική ανάλυση των σύγχρονων εκλογικών αναμετρήσεων, η χειραγώγηση της κοινής γνώμης μέσω αλγορίθμων, η αυτοματοποιημένη παραγωγή συνθετικού περιεχομένου (deepfakes) και οι στοχευμένες κυβερνοεπιθέσεις αποτελούν πλέον ρουτίνα. Πρόκειται για ένα πανίσχυρο όπλο στα χέρια όσων ελέγχουν την πληροφορία.
Η Ευρωπαϊκή Ενωση προσπάθησε, θεωρητικά, να θέσει κανόνες μέσω του AI Act. Στην πράξη, όμως, το κανονιστικό αυτό πλαίσιο πήρε μια άτυπη αλλά ουσιαστική παράταση πλήρους εφαρμογής για τα επόμενα περίπου δύο χρόνια. Αυτή η διετής «περίοδος χάριτος» επιτρέπει στις μεγάλες τεχνολογικές εταιρίες να εδραιώσουν τα συστήματά τους ανεξέλεγκτα, την ώρα που οι νόμοι αδυνατούν να ακολουθήσουν τις ταχύτητες των αλγορίθμων. Δεν γνωρίζουμε πότε και αν τελικά αυτές οι ρυθμίσεις θα καταφέρουν να μας προστατεύσουν επαρκώς.
Ωρα για πράξεις, όχι για λέξεις: Αν η Ελλάδα δεν ξυπνήσει άμεσα, κάνοντας αστραπιαίες και γενναίες κινήσεις για τη στρατηγική αναβάθμιση της παιδείας και των υποδομών της, η ζημιά θα είναι μη αναστρέψιμη. Το να επαναπαυόμαστε, να αυταπατώμαστε και να θριαμβολογούμε διαρκώς χρησιμοποιώντας τον όρο «Τεχνητή Νοημοσύνη» απλώς επειδή είναι μια λέξη-κλειδί που επηρεάζει ή εντυπωσιάζει τον μέσο ψηφοφόρο δεν θα φέρει απολύτως κανένα αποτέλεσμα.
Η ψηφιακή μετάβαση απαιτεί ρεαλισμό, δουλειά στο πεδίο και τεχνοκράτες. Διαφορετικά, στη νέα εποχή που ξημερώνει, θα καταλήξουμε όχι απλώς ουραγοί, αλλά τα μόνιμα ψηφιακά θύματα της Ιστορίας.
Η αναλογία με τα πυρηνικά και η εκπαίδευση ως μόνη λύση
Μέσα σε μόλις λίγα χρόνια η Τεχνητή Νοημοσύνη έφερε μια παγκόσμια ανατροπή που συγκρίνεται μόνο με την επανάσταση της πυρηνικής ενέργειας. Οπως η πυρηνική ενέργεια αν αφεθεί ανεξέλεγκτη ή οπλοποιηθεί φέρνει την απόλυτη καταστροφή, έτσι μπορεί να καταστρέψει και ο ανεξέλεγκτος αλγόριθμος την κοινωνική συνοχή. Οταν όμως η πυρηνική ισχύς πλαισιωθεί σωστά μέσα σε έναν αντιδραστήρα, προσφέρει τεράστια ενέργεια και πρόοδο.
Ο μοναδικός ρεαλιστικός δρόμος για να δαμάσουμε αυτή τη νέα δύναμη δεν βρίσκεται στα νομικά κείμενα, αλλά στο εκπαιδευτικό μας σύστημα. Η εκπαίδευση είναι η μόνη γραμμή άμυνας.
Χώρες όπως η Φινλανδία και η Σιγκαπούρη έχουν ήδη αναδιαμορφώσει τα σχολικά τους προγράμματα, εκπαιδεύοντας τους μαθητές τους στην πρακτική χρήση της AI. Στην Ελλάδα; Αντί να μαθαίνουν τα παιδιά μας πώς να δομούν επαγγελματικές ροές εργασίας ή πώς να αλληλεπιδρούν έξυπνα με προηγμένους LLM agents, το θέμα απουσιάζει εκκωφαντικά. Δεν διαθέτουμε ούτε ένα οργανωμένο, πρακτικό μάθημα αλγοριθμικής λογικής στα σχολεία μας, αφήνοντας τις νέες γενιές στο έλεος του ψηφιακού αναλφαβητισμού.
*Digital Media Strategist
