Ποιος δεν έχει βρεθεί σε έναν νέο τόπο και δεν έχει αναζητήσει τα τοπικά προϊόντα; Ένα βάζο γλυκό του κουταλιού, μια σπιτική πίτα, λίγα κουλουράκια για τον δρόμο της επιστροφής. Πίσω από αυτές τις μικρές γευστικές αναμνήσεις κρύβεται πολύ συχνά μια μεγάλη ιστορία συνεργασίας: η ιστορία των γυναικείων συνεταιρισμών της ελληνικής υπαίθρου.
Το συνεταιριστικό πνεύμα στην Ελλάδα έχει βαθιές ρίζες, καθώς ήδη από το 1780 «η Κοινή Συντροφιά των Αμπελακίων» αποτέλεσε ένα από τα πρώτα παραδείγματα συλλογικής οικονομικής οργάνωσης.
Όπως διαβάζουμε στο ογκώδες εξάτομο έργο του κορυφαίου ερευνητή και ιστορικού του συνεταιριστικού κινήματος, Αριστείδη Ν. Κλήμη, με τίτλο «Οι συνεταιρισμοί στην Ελλάδα (από την αρχαιότητα μέχρι το 1922), τα Αμπελάκια, με τα 22 χωριά της κοιλάδας των Τεμπών, δεν υπήρξαν η μοναδική εφαρμογή συνεργασίας των υπόδουλων χριστιανών Ελλήνων στον τομέα της γεωργίας, της βιοτεχνίας, του εμπορίου και της αλιείας.
Ήταν, όμως, η μεγαλύτερη σε έκταση και η επιφανέστερη, μέσα σε μια σειρά άλλων προγενέστερων, σύγχρονων, αλλά και μεταγενέστερων συγγενικών εφαρμογών σε πολλά μέρη της τουρκοκρατούμενης Ελλάδας.
Ως αφετηρία της σύγχρονης συνεταιριστικής κίνησης στην Ελλάδα θεωρείται το 1900, όταν ιδρύθηκε στον Αλμυρό το «Μετοχικό Γεωργικό Ταμείο Αλληλοβοήθειας», ενώ το 1915 ο Νόμος 602 «Περί Συνεταιρισμών» έθεσε το θεσμικό πλαίσιο ανάπτυξης του συνεταιριστικού κινήματος, κυρίως στον αγροτικό τομέα.
Χρειάστηκαν, ωστόσο, πολλές δεκαετίες μέχρι να εμφανιστούν δυναμικά οι γυναικείοι συνεταιρισμοί.
Οι πρώτες προσπάθειες δεν είχαν διάρκεια, κυρίως λόγω έλλειψης πόρων και κινήτρων. Η πραγματική αναζωπύρωση ήρθε στις αρχές της δεκαετίας του ‘80, όταν ξεκίνησε οργανωμένη προσπάθεια ενίσχυσης των γυναικών της υπαίθρου, με στόχο την οικονομική ανεξαρτησία και την κοινωνική τους ενδυνάμωση.
Για πολλές γυναίκες της περιφέρειας οι συνεταιρισμοί αποτέλεσαν την πρώτη ευκαιρία οικονομικής ανεξαρτησίας.
Η συμμετοχή σε μια συλλογική δομή δημιούργησε θέσεις εργασίας, ενίσχυσε την αυτοπεποίθησή τους και έδωσε νέα προοπτική σε μικρές τοπικές κοινωνίες.
Από τότε μέχρι σήμερα, εκατοντάδες γυναίκες σε όλη τη χώρα τόλμησαν να μετατρέψουν τη γνώση και την εμπειρία τους σε συλλογική επιχειρηματικότητα.
ΑΓΝΑ ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
Οι γυναικείοι συνεταιρισμοί αποτελούν ζωντανά κύτταρα της τοπικής οικονομίας και της κοινωνικής συνοχής που ξεκίνησαν με έναν κοινό στόχο: να αξιοποιήσουν παραδοσιακές συνταγές και δεξιότητες που περνούσαν από γενιά σε γενιά.
Η μετάβαση από την «κουζίνα του σπιτιού» στη σύγχρονη αγορά δεν ήταν εύκολη. Χρειάστηκε εκπαίδευση, οργάνωση και προσαρμογή σε αυστηρούς κανόνες παραγωγής. Όμως, η συλλογική προσπάθεια έκανε τη διαφορά.
Ωστόσο, η πορεία δεν ήταν ίδια για όλους τους συνεταιρισμούς γυναικών.
Ορισμένοι κατάφεραν να εξελιχθούν σε δυναμικές επιχειρήσεις, να επενδύσουν στη συσκευασία, στο branding και στη συμμετοχή σε εκθέσεις, αποκτώντας ισχυρή παρουσία στην αγορά.
Άλλοι, όμως, δεν μπόρεσαν να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις του σύγχρονου επιχειρείν, όπως η χρηματοδότηση, η οργάνωση, η προβολή, η ψηφιακή παρουσία και ο έντονος ανταγωνισμός. Ως αποτέλεσμα, αρκετοί συνεταιρισμοί σταδιακά αδρανοποιήθηκαν ή διέκοψαν τη λειτουργία τους.
Υπάρχουν όμως και εκείνοι που συνεχίζουν μέχρι σήμερα με κόπο και μεράκι. Στη Θεσσαλία δραστηριοποιούνται αρκετοί γυναικείοι συνεταιρισμοί, οι οποίοι συνεχίζουν να παράγουν τοπικά προϊόντα και να στηρίζουν τις τοπικές κοινωνίες.
Ενδεικτικά, στη Λάρισα λειτουργούν ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Γυναικών Ελευθερών «Καλλιγεύσις», ο Αγροτουριστικός Συνεταιρισμός Γυναικών Γόννων «Αντιγονίδες» και ο Αγροτουριστικός Συνεταιρισμός Γυναικών Γερακαρίου Αγιάς.
Στη Μαγνησία και τις Σποράδες δραστηριοποιούνται ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Γλώσσας Σκοπέλου «Η Γλωσσιώτισσα», ο Αγροτουριστικός Συνεταιρισμός Γυναικών Πορταριάς, ο Γυναικείος Συνεταιρισμός Ζαγοράς και ο Γυναικείος Αγροτουριστικός Συνεταιρισμός Δήμου Πτελεού «Φτελιά». Στα Τρίκαλα λειτουργεί ο Γυναικείος Συνεταιρισμός Ασπροκκλησιάς Τρικάλων, ενώ στην Καρδίτσα ο Αγροτουριστικός Συνεταιρισμός Λίμνης Πλαστήρα.
Η ΔΥΝΑΜΗ ΤΗΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑΣ
Στον πυρήνα της φιλοσοφίας των γυναικείων συνεταιρισμών βρίσκεται η αξιοποίηση αγνών, τοπικών πρώτων υλών. Αλεύρι από τοπικά σιτηρά, αυγά χωριάτικα, φρούτα εποχής, βότανα του βουνού, γάλα και μέλι από μικρούς παραγωγούς συνθέτουν την πρώτη ύλη μιας παραγωγής που παραμένει χειροποίητη. Δεν πρόκειται απλώς για τρόφιμα.
Πρόκειται για μια γαστρονομική κληρονομιά που μεταφέρεται από γενιά σε γενιά και διατηρεί ζωντανή την τοπική ταυτότητα, ενώ μέσα από τη συνεργασία με μικρούς παραγωγούς δημιουργείται ένας κύκλος τοπικής οικονομίας που στηρίζει ολόκληρη την ύπαιθρο.
ΕΝΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΚΕΝΟ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ
Παρά τη σημαντική δράση τους, δεν υπάρχει σήμερα μια επίσημη, επικαιροποιημένη ηλεκτρονική βάση καταγραφής των γυναικείων συνεταιρισμών στην Ελλάδα.
Έτσι, όποιος αναζητήσει στο διαδίκτυο έναν συνεταιρισμό ή τα προϊόντα μιας περιοχής, θα βρει συνήθως αποσπασματικές ή παρωχημένες πληροφορίες.
Ένα κενό που δυσκολεύει τόσο την προβολή των συνεταιρισμών όσο και την ανάδειξη των τοπικών προϊόντων και του γαστρονομικού πλούτου κάθε τόπου.
Το ίδιο ισχύει και για τη Θεσσαλία, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη της συστηματικής χαρτογράφησης ενός θεσμού που συνεχίζει να παράγει, να δημιουργεί και να στηρίζει την τοπική οικονομία.
Χαρίκλεια Βλαχάκη
ΠΗΓΗ eleftheria.gr
