Ένα αστρονομικό θέαμα καθηλώνει εκατομμύρια παρατηρητές σήμερα, Τετάρτη 12 Αυγούστου, καθώς η πρώτη ολική έκλειψη ηλίου στην ευρωπαϊκή ήπειρο από το 2006 πρόκειται να «σβήσει» το φως της ημέρας στη βόρεια Ισπανία.
Το φαινόμενο ξεκινά από τη Ρωσία (γύρω στις 20:00 ώρα Ελλάδας), διασχίζει τη Γροιλανδία και τον Ατλαντικό, και γίνεται ορατό σε τμήμα της Ισλανδίας. Στη συνέχεια, μια στενή λωρίδα ολικότητας θα διαπεράσει την Ισπανία, από το Οβιέδο και το Μπούργος έως την Πάλμα της Μαγιόρκα, πριν ολοκληρωθεί γύρω στις 21:30. Στις υπόλοιπες περιοχές εκτός αυτής της ζώνης, η έκλειψη θα είναι μερική.
Η τέλεια ουράνια σύμπτωση
Πώς γίνεται όμως ένα τόσο μικρότερο σώμα να «καταπίνει» τον γίγαντα του ηλιακού μας συστήματος;
Η Σελήνη μπορεί να είναι 400 φορές μικρότερη από τον Ήλιο, αλλά βρίσκεται ταυτόχρονα και 400 φορές πιο κοντά στη Γη. Αυτό κάνει τους δύο δίσκους να φαίνονται σχεδόν πανομοιότυποι στον ουρανό.
Όταν το φεγγάρι ευθυγραμμιστεί απόλυτα ανάμεσα στον πλανήτη μας και το άστρο μας, η σκιά του πέφτει πάνω στη Γη. Για λίγες στιγμές, το φως της ημέρας σβήνει απότομα και αποκαλύπτεται το ηλιακό στέμμα ένα λαμπερό, απόκοσμο «φωτοστέφανο» που περιβάλλει τον σκοτεινό πλέον δίσκο.
«Εν ριπή οφθαλμού»
Η απόλυτη συσκότιση κρατάει ελάχιστα. Αν πάρουμε για παράδειγμα την ισπανική πόλη Μπούργος, η στιγμή της πλήρους κάλυψης διαρκεί μόλις 1 λεπτό και 48 δευτερόλεπτα.
Από τη στιγμή που η Σελήνη αρχίζει να αγγίζει τον ηλιακό δίσκο (μερική έκλειψη), μέχρι την κορύφωση και την πλήρη αποκατάσταση του φωτός, η συνολική εμπειρία διαρκεί σχεδόν δύο ώρες.
Ένα ραντεβού μια φορά στα 400 χρόνια
Αν και στον πλανήτη σημειώνονται μία με δύο εκλείψεις κάθε χρόνο, η σκιά που ρίχνει το φεγγάρι πάνω στη Γη είναι μια πολύ στενή λωρίδα, πλάτους μόλις μερικών εκατοντάδων χιλιομέτρων.
Αυτό σημαίνει ότι για να ξαναδεί κάποιος μια ολική έκλειψη από το ίδιο ακριβώς σημείο, πρέπει να περάσουν κατά μέσο όρο 400 χρόνια. Η Ισπανία, πάντως, αποδεικνύεται εξαιρετικά τυχερή, καθώς μετά τη σημερινή παράσταση ετοιμάζεται για άλλα δύο διαδοχικά ραντεβού με το σκοτάδι, στις 2 Αυγούστου 2027 και στις 26 Ιανουαρίου 2028.
Αόρατη απειλή για τα μάτια
Όσο μαγευτικό κι αν είναι το φαινόμενο, η παρατήρησή του κρύβει έναν ύπουλο κίνδυνο. Το να κοιτάξει κανείς απευθείας τον Ήλιο χωρίς προστασία μπορεί να προκαλέσει ανεπανόρθωτη, μόνιμη βλάβη στον αμφιβληστροειδή.
Το επικίνδυνο είναι ότι ο αμφιβληστροειδής δεν διαθέτει υποδοχείς πόνου· η ζημιά συμβαίνει αθόρυβα και τα προβλήματα στην όραση εμφανίζονται ώρες αργότερα. Ο μόνος ασφαλής τρόπος για να απολαύσει κανείς το θέαμα είναι τα ειδικά γυαλιά με πιστοποίηση ISO 12312-2:2015, τα οποία μπλοκάρουν το 100% της επικίνδυνης υπεριώδους ακτινοβολίας.
Για όσους βρίσκονται στην Ελλάδα, η σημερινή έκλειψη ηλίου θα είναι μια εξαιρετικά σύντομη και οριακά ορατή εμπειρία. Ολική έκλειψη δεν θα παρατηρηθεί σε κανένα σημείο της επικράτειας, ενώ το μικρό «παράθυρο» για τη μερική έκλειψη ανοίγει γύρω στις 20:30 και κλείνει ουσιαστικά στις 20:40, την ώρα που ο Ήλιος δύει.
Πού θα φανεί;
Η Κέρκυρα βρίσκεται στην πιο πλεονεκτική θέση της χώρας. Το φαινόμενο θα ξεκινήσει εκεί στις 20:33, θα κορυφωθεί στις 20:37 και η Σελήνη θα καλύψει μόλις το 2,34% του ηλιακού δίσκου, μοιάζοντας περισσότερο σαν ένα ανεπαίσθητο «τσίμπημα» στην άκρη του Ήλιου.
Στις υπόλοιπες δυτικές και βορειοδυτικές περιοχές, τα ποσοστά κάλυψης θα είναι ακόμα πιο περιορισμένα:
Ηγουμενίτσα: Έναρξη στις 20:33, κορύφωση στις 20:36 (μέγιστη κάλυψη 1,29%).
Καστοριά: Έναρξη στις 20:32, κορύφωση στις 20:34 (μέγιστη κάλυψη 1,21%).
Ιωάννινα: Κορυφή στις 20:35 (μόλις 0,72%).
Πτολεμαΐδα: Μέγιστη κάλυψη περίπου 0,68%.
Γιατί η Αθήνα μένει εκτός θεάματος
Στην Αθήνα, αλλά και σε άλλες περιοχές της ανατολικής Ελλάδας, η έκλειψη δεν θα είναι καθόλου ορατή. Σύμφωνα με το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών (ΙΑΑΔΕΤ), ο Ήλιος στην πρωτεύουσα δύει στις 20:22, αρκετά λεπτά πριν αρχίσει να γίνεται αισθητή η σκιά της Σελήνης στο δυτικότερο άκρο της χώρας.
Απαραίτητη προϋπόθεση, καθαρός δυτικός ορίζοντας
Για όσους επιχειρήσουν να παρατηρήσουν το φαινόμενο από τις ευνοημένες περιοχές, η επιτυχία εξαρτάται από το σημείο όπου θα βρίσκονται. Επειδή ο Ήλιος θα βρισκόταν ήδη εξαιρετικά χαμηλά λόγω δύσης, είναι απαραίτητο να υπάρχει εντελώς ανοιχτή και ανεμπόδιστη θέα προς τα δυτικά, καθώς ακόμα και ένας λόφος, δέντρα ή ψηλά κτίρια αρκούν για να κρύψουν αυτά τα ελάχιστα λεπτά της μερικής κάλυψης.
Οι σημαντικότερες εκλείψεις ηλίου στην Ελλάδα
Η σχέση της χώρας μας με τα ουράνια αυτά φαινόμενα περιλαμβάνει μερικές εντυπωσιακές στιγμές στο παρελθόν.
Κορυφαίος σταθμός παραμένει η 29η Μαρτίου 2006, όταν η ολική έκλειψη ηλίου κάλυψε κατά 100% το Καστελλόριζο και τα νότια νησιά, ενώ στην υπόλοιπη Ελλάδα η μερική κάλυψη ξεπέρασε το 80-90%.
Στα χρόνια που ακολούθησαν, ο ουρανός προσέφερε ξανά θέαμα, όπως στις 4 Ιανουαρίου 2011 με κάλυψη που άγγιξε το 30-40%, αλλά και στη μερική έκλειψη της 21ης Ιουνίου 2020 που ήταν ορατή στα νότια και ανατολικά.
Πιο πρόσφατα, στις 10 Ιουνίου 2021 καταγράφηκε μια ημιτελής μερική δακτυλιοειδής έκλειψη, ενώ στις 25 Οκτωβρίου 2022 παρατηρήθηκε μερική έκλειψη σε όλη την επικράτεια, με το υψηλότερο ποσοστό κάλυψης έως 35%, να καταγράφεται στον βόρειο Έβρο.
