Σοβαρές ανησυχίες για το μέλλον της ευρωπαϊκής ενοποίησης και λειτουργίας της δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση εκφράζουν οι τοπικοί και περιφερειακοί ηγέτες, με αφορμή την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (MFF) μετά το 2027.
Η συζήτηση πραγματοποιήθηκε στη συνεδρίαση της Επιτροπής Πολιτικής Συνοχής και Προϋπολογισμού της ΕΕ (COTER) της Επιτροπής των Περιφερειών στις 7 Οκτωβρίου.
Η πρόταση της Κομισιόν, που παρουσιάστηκε στις 16 Ιουλίου, προβλέπει ριζική αναδιάρθρωση του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, συγκεντρώνοντας πόρους και προγράμματα σε λίγα μεγάλα «μεγα-ταμεία» και μεταφέροντας τον έλεγχο από τις περιφέρειες στα εθνικά κράτη.
Σύμφωνα με τους αιρετούς της τοπικής αυτοδιοίκησης, η αλλαγή αυτή συνιστά απειλή για τη δημοκρατική συμμετοχή και την ευρωπαϊκή συνοχή, καθώς περιορίζει τον ρόλο των τοπικών κοινοτήτων στον σχεδιασμό των αναπτυξιακών πολιτικών.
«Δεν είναι θέμα χρημάτων, αλλά δημοκρατίας»
Η εισηγήτρια για τη θέση της Επιτροπής των Περιφερειών, Σάρι Ράουτιο, μέλος του Δημοτικού Συμβουλίου του Χαμεενλίνα (Φινλανδία), τόνισε ότι το νέο ευρωπαϊκό δημοσιονομικό πλαίσιο «δεν είναι απλώς μια άσκηση λογιστικής, αλλά ζήτημα που αφορά τη δημοκρατία, την ενότητα και το μέλλον της ΕΕ».
Όπως εξήγησε, η μετάβαση από περιφερειακά προγράμματα σε κεντρικά εθνικά σχέδια κινδυνεύει να διαρρήξει την πολυεπίπεδη διακυβέρνηση που αποτελεί θεμέλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η νέα δομή του προϋπολογισμού προβλέπει τη συγχώνευση βασικών πολιτικών – όπως η Πολιτική Συνοχής και η Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) – σε ένα ενιαίο ταμείο που θα διαχειρίζονται κυρίως οι εθνικές κυβερνήσεις. Αυτό, προειδοποιούν οι τοπικοί ηγέτες, θα αποδυναμώσει τη συμμετοχή των περιφερειών, θα περιορίσει την ικανότητά τους να ανταποκρίνονται σε τοπικές ανάγκες και θα ενισχύσει συγκεντρωτικές τάσεις.
Ο πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών, Βάσκο Αλβες Κορντέιρο, υπογράμμισε χαρακτηριστικά: «Ακόμη κι αν δεν είναι αυτός ο στόχος, το αποτέλεσμα της πρότασης θα είναι να ακρωτηριαστεί η Ευρωπαϊκή Ένωση από τη περιφερειακή και τοπική της διάσταση. Και αυτό δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό».
Οι αναγκαστικές προτεραιότητες: άμυνα και ασφάλεια
Τα μέλη της COTER αναγνώρισαν ότι ο νέος προϋπολογισμός πρέπει να αντανακλά τις νέες προκλήσεις – όπως η ασφάλεια, η άμυνα και η γεωπολιτική αστάθεια, ειδικά για τις περιοχές στα ανατολικά σύνορα της ΕΕ. Ωστόσο, εξέφρασαν φόβους ότι η ανάγκη ενίσχυσης αυτών των τομέων γίνεται σε βάρος της κοινωνικής συνοχής και της στρατηγικής στήριξης των πιο ευάλωτων περιφερειών.
Αν οι περιφέρειες και οι πόλεις αποκλειστούν από τον σχεδιασμό, τόνισαν, τότε η αποξένωση των πολιτών από το ευρωπαϊκό εγχείρημα θα ενταθεί, τροφοδοτώντας ευρωσκεπτικιστικές και εθνικιστικές τάσεις.
Το χρονοδιάγραμμα των αποφάσεων
Η Δανική Προεδρία της ΕΕ ανέφερε ότι οι διαπραγματεύσεις για τον νέο προϋπολογισμό βρίσκονται ακόμη σε πρώιμο στάδιο και εξέφρασε την πρόθεσή της να παρουσιάσει πλαίσιο διαπραγμάτευσης στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τον Δεκέμβριο.
Το σχέδιο γνώμης της Επιτροπής των Περιφερειών θα τεθεί σε ψηφοφορία στη συνεδρίαση της COTER στις 1–2 Δεκεμβρίου 2025 και θα παρουσιαστεί στην ολομέλεια της Επιτροπής των Περιφερειών τον Μάρτιο του 2026.
Παράλληλα, διορίστηκαν τέσσερις νέοι εισηγητές για ειδικά νομοθετικά κείμενα που συνδέονται με τον νέο προϋπολογισμό:
Βάσκο Αλβες Κορντέιρο και Εμίλ Μποκ – Ταμείο Εθνικών και Περιφερειακών Σχεδίων Συνεργασίας
Μαρία Γκουαρδιόλα – Κανονισμός Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης και Ταμείου Συνοχής
Λούκα Μενεζίνι – Κανονισμός Πλαισίου Επίδοσης
Γιούρατζ Ντρόμπα – Κανονισμός Διευκόλυνσης «Συνδέοντας την Ευρώπη» (CEF) 2028–2034
Όλα τα σχετικά κείμενα θα εξεταστούν και θα ψηφιστούν στο πρώτο εξάμηνο του 2026.
Συγκοινωνιακή φτώχεια: νέο πλήγμα για την ευρωπαϊκή συνοχή
Στην ίδια συνεδρίαση συζητήθηκε και το φαινόμενο της «μεταφορικής φτώχειας», το οποίο πλήττει εκατομμύρια πολίτες που δεν έχουν επαρκή πρόσβαση σε μέσα μετακίνησης. Οι περιφερειακοί ηγέτες υπογράμμισαν ότι η έλλειψη συγκοινωνιών διευρύνει τις ανισότητες, επηρεάζοντας κυρίως αγροτικές και απομακρυσμένες περιοχές αλλά και τις παραμεθόριες ζώνες.
Ο εισηγητής Πάτρικ Σβαρτς-Κίφερ τόνισε: «Η μεταφορική φτώχεια δεν είναι αυτόνομο πρόβλημα. Συνδέεται με την ενεργειακή φτώχεια, την ανεργία και τον κοινωνικό αποκλεισμό. Αν θέλουμε δίκαιη Ευρώπη, πρέπει να εξασφαλίσουμε ότι κάθε πολίτης μπορεί να μετακινηθεί και να συμμετέχει στη ζωή».
Οι περιφέρειες ζητούν περισσότερη χρηματοδότηση για βιώσιμες μεταφορές από τα Ταμεία Συνοχής, το Ταμείο Κλίματος και τη Διευκόλυνση «Συνδέοντας την Ευρώπη» (CEF), με έμφαση στο σιδηροδρομικό δίκτυο και τις δημόσιες μεταφορές.
