Ο Ερντογάν είδε ότι οι ΗΠΑ έχουν σκοπό να επενδύσουν στο τρίγωνο Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ ως πυλώνα σταθερότητας στην περιοχή, αποβάλλοντας τον ίδιο από την καρδιά των εξελίξεων
- Του Λάζαρου Καμπουρίδη
Η δήλωση του Αμερικανού πρέσβη στην Αγκυρα Τ. Μπάρακ πριν από μερικές ημέρες ότι η Συρία και η Τουρκία θα καταστούν ενεργειακός κόμβος στην περιοχή φωτίζει τον δρόμο των κινήσεων της Αγκυρας σε σχέση με τις εξελίξεις στην περιοχή.
Αμέσως μετά την κατάληψη της Κριμαίας από τη Ρωσία το 2014 άνοιξε ο δρόμος μιας βαθιάς στρατηγικής συνεργασίας ανάμεσα στην Ουκρανία και την Τουρκία, η οποία, αν και δομήθηκε αρχικά σε βάσεις στρατιωτικής συνεργασίας, το τελευταίο διάστημα φαίνεται ότι αναπτύσσεται σε ευρύτερα πεδία και μάλιστα στον απόηχο των εξελίξεων στην ευρύτερη περιοχή, καθώς φαίνεται ότι η Αγκυρα χρησιμοποιεί το Κίεβο για τις στρατηγικές της επιδιώξεις.
Στις 4 Απριλίου πραγματοποιήθηκε έκτακτη συνάντηση στην Κων/πολη του προέδρου της Ουκρανίας Β. Ζελένσκι με τον Τούρκο πρόεδρο Ρ.Τ Ερντογάν. Στη συνέχεια ο Ουκρανός πρόεδρος επισκέφτηκε τη Δαμασκό και μάλιστα με ιδιωτικό αεροσκάφος που του διέθεσε ο Τούρκος πρόεδρος. Ενα από τα πιο σημαντικά αποτελέσματα της επίσκεψης του Ουκρανού προέδρου στη Δαμασκό, στις 5 Απριλίου, ήταν η δημιουργία ενός τριμερούς μηχανισμού ασφάλειας, Τουρκίας – Συρίας – Ουκρανίας.
Το ενδιαφέρον είναι ότι στις 5 Απριλίου πραγματοποίησε επίσης επίσκεψη στη Δαμασκό και ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χ. Φιντάν. Αυτός κατά το ταξίδι του στη Δαμασκό παρευρέθηκε αρχικά στη συνάντηση μεταξύ των προέδρων Ουκρανίας και Συρίας, ενώ στη συνέχεια έκανε τριμερή συνάντηση με τον υπουργό Εξωτερικών της Συρίας Χ. Σεϊμπάνι και τον Ουκρανό ομόλογό του Α. Σιμπιχά. Ενώ οι Φιντάν και Σεϊμπάνι δεν έκαναν καμία δήλωση για τη συνάντηση, ο Ουκρανός υπουργός Εξωτερικών δήλωσε ότι η ιστορική συνάντηση του προέδρου Ζελένσκι με τον Σύριο πρόεδρο Αλ Σάρα αποτελούν σημείο καμπής για τις δύο χώρες, προσθέτοντας μάλιστα ότι οι προτεραιότητες του νέου τριπλού μηχανισμού Τουρκίας, Συρίας και Ουκρανίας περιλαμβάνουν τη συνεργασία στους τομείς της ασφάλειας, της ασφάλειας τροφίμων και της λογιστικής υποστήριξης (εφοδιασμού).
Ο ίδιος σημείωσε ότι «οι τρεις υπουργοί τόνισαν τη σημασία των εμπορικών οδών και της ασφάλειας των θαλάσσιων μεταφορών, ζήτημα το οποίο θα αντιμετωπιστεί ως κοινή προτεραιότητα». Ο Ουκρανός υπουργός δεν παρέλειψε να σημειώσει ότι η Ουκρανία θα μπορούσε να στείλει σιτηρά στη Συρία και σε άλλες χώρες της περιοχής μέσω νέων πρωτοβουλιών.
Μετά την επίσκεψή του στη Δαμασκό ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας συναντήθηκε στην Αγκυρα με τον πρέσβη των ΗΠΑ στην Αγκυρα και ειδικό απεσταλμένο του Ν. Τραμπ για τη Συρία Τ. Μπάρακ, χωρίς όμως να γίνει γνωστό το αντικείμενο της συνάντησης.
Ο Ζελένσκι στον λογαριασμό του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ανέφερε τη σημασία των συνομιλιών στη Δαμασκό: «Χτίζουμε νέες σχέσεις και ευκαιρίες και αυξάνουμε τις προσπάθειές μας για να διασφαλίσουμε την ασφάλειά μας».
Η επίσκεψη του Ζελένσκι στη Δαμασκό θεωρείται επίσης μέρος μιας πρωτοβουλίας που ξεκίνησε ο Ουκρανός ηγέτης για να προσφέρει συνεργασία σε συστήματα αεράμυνας στις χώρες του Κόλπου, οι οποίες έχουν βρεθεί σε δύσκολη θέση από τα αντίποινα του Ιράν. Εχοντας υπογράψει αμυντικές συμφωνίες με το Κατάρ και τη Σαουδική Αραβία, η Ουκρανία μετέφερε σε όλες τις χώρες της περιοχής την ετοιμότητά της να μοιραστεί την πολεμική της εμπειρία και την τεχνολογία αεράμυνας. Το θέμα αυτό τέθηκε επίσης κατά τη διάρκεια της συνάντησης του Ζελένσκι με τον Ερντογάν στην Κωνσταντινούπολη. Σύμφωνα με δήλωση του Ουκρανού προέδρου, η Τουρκία και η Ουκρανία θα κάνουν συγκεκριμένα βήματα όσον αφορά την ασφάλεια τις επόμενες ημέρες. Ο Ερντογάν στη δήλωσή του αναφέρθηκε επίσης στο ζήτημα της ασφάλειας, εκφράζοντας την ικανοποίηση της Τουρκίας για τα βήματα της Ουκρανίας όσον αφορά τις αμυντικές ανάγκες των χωρών του Κόλπου.
Μία από τις πιο σημαντικές πτυχές της συνεργασίας της Συρίας με την Ουκρανία είναι η ενίσχυση των αμυντικών δυνατοτήτων της Δαμασκού, η κυβέρνηση της οποίας δημιουργεί νέους θεσμούς για την εσωτερική ασφάλεια και την ασφάλεια των συνόρων, θέμα το οποίο αφορά άμεσα την Τουρκία. Η συμφωνία που υπέγραψαν η Αγκυρα και η Δαμασκός τον Αύγουστο του 2025 αποτελεί τη βάση αυτής της συνεργασίας, ενώ η συνεργασία με την Ουκρανία, μιας χώρας προηγμένης στη στρατιωτική τεχνολογία, αναμένεται επίσης να είναι σημαντική για τη συριακή πλευρά σε αυτό τον τομέα.
Ενα από τα βασικά θέματα συζήτησης μεταξύ του υπουργού Εξωτερικών Φιντάν και του Σύριου ομολόγου του Σεϊμπάνι ήταν η ανάπτυξη των στρατιωτικών δυνατοτήτων της Συρίας, με την Αγκυρα να υποστηρίζει την έναρξη μιας παρόμοιας διαδικασίας μεταξύ Συρίας και Ουκρανίας. Η Τουρκία και η Ουκρανία έχουν αναπτύξει στενή συνεργασία σε θέματα αμυντικής βιομηχανίας και ασφάλειας τα τελευταία 10 χρόνια, αναβαθμίζοντας τη σχέση τους σε επίπεδο στρατηγικής εταιρικής σχέσης.
Η Τουρκία φαίνεται ότι χρησιμοποιεί την Ουκρανία στη βάση των δηλώσεων Τ. Μπάρακ αναφορικά με την ίδρυση ενός ενεργειακού κόμβου όπου πρωταγωνιστικό ρόλο θα έχουν η Τουρκία και η Συρία. Η Τουρκία είδε ότι οι ΗΠΑ έχουν σκοπό να επενδύσουν στο τρίγωνο Ελλάδα – Κύπρος – Ισραήλ ως πυλώνα σταθερότητας στην περιοχή, αποβάλλοντας την Αγκυρα από την καρδιά των εξελίξεων. Κατόπιν τούτου η τουρκική πλευρά επιχειρεί να εκμεταλλευτεί τις «πλάτες» του Τ. Μπάρακ προκειμένου αντικαταστήσει το παραπάνω τρίγωνο με το τρίγωνο Τουρκία – Ουκρανία – Συρία.
Το τρίγωνο αυτό και κυρίως η συνεργασία με την Ουκρανία μπορεί να ωφελήσει την Αγκυρα από πολλές πλευρές.
Πρώτον, να καλύψει τις ανάγκες της Τουρκίας σε αγροτικά προϊόντα, μια και ο γεωργικός της τομέας σημειώνει κάθετη μείωση τα τελευταία χρόνια. Η αύξηση των τιμών των τροφίμων στην Τουρκία σχετίζεται άμεσα με τη μείωση της παραγωγικής της ικανότητας. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ενωσης Γεωργικών Επιμελητηρίων της Τουρκίας, ο αριθμός των εγγεγραμμένων αγροτών από τα 2.800.000 το 2002 μειώθηκε σε 1.900.000 το 2025, σημειώνοντας μια συνολική απόσυρση περίπου 900.000 παραγωγών στον γεωργικό τομέα.
Δεύτερον, η Τουρκία μέσω αυτού του τριμερούς σχήματος επιχειρεί να δώσει την εικόνα ενός μηχανισμού σταθερότητας και ασφάλειας στην περιοχή, θέμα πολύ σημαντικό για την αμερικανική πλευρά. Τρίτο σημαντικό θέμα για την Τουρκία αποτελεί η εκμετάλλευση των τεχνολογικών δυνατοτήτων της Ουκρανίας στην αμυντική βιομηχανία για την ενίσχυση του δικού της οπλοστασίου αλλά και αυτού της Συρίας ειδικά στον τομέα της αντιαεροπορικής άμυνας. Τέλος, η Αγκυρα επιχειρεί να εκμεταλλευτεί τη σχέση της με την Ουκρανία στην εμβάθυνση των σχέσεων με τις πλούσιες αραβικές χώρες της περιοχής οι οποίες έχουν ανάγκη από την ουκρανική τεχνολογία ειδικά στον τομέα της αντιμετώπισης των ιρανικών εξοπλισμένων drones.
Υπάρχει, όμως, και μία άλλη ανάγνωση από την άλλη πλευρά, η οποία συνηγορεί στην πεποίθηση ότι βαθαίνει ακόμη περισσότερο η αντιπαράθεση Μόσχας – Αγκυρας. Η Τουρκία, προκειμένου να δείξει ότι ευνοεί τη στρατηγική των ΗΠΑ και να παρουσιαστεί ως παράγοντας σταθερότητας στην περιοχή, φέρνει την Ουκρανία στη Συρία, δηλαδή σε έναν γεωγραφικό χώρο που παραδοσιακά η Ρωσία τον χρησιμοποιούσε με τη διατήρηση βάσεων με σκοπό την εξυπηρέτηση των συμφερόντων της στην ανατολική Μεσόγειο.
