Αποκαλύψεις Guardian για τις ευρωπαϊκές επιδοτήσεις στην Αίγυπτο
Ενώ το Κάιρο δεσμεύθηκε να αυξήσει τους δικαιούχους κοινωνικών επιδομάτων κατά 160.000 νοικοκυριά, ο αριθμός τους μειώθηκε κατά 85.734
Σοβαρά ερωτήματα γύρω από τα κριτήρια με τα οποία οι Βρυξέλλες χρηματοδοτούν τρίτες χώρες εγείρει έρευνα της βρετανικής εφημερίδας Guardian, σύμφωνα με την οποία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε εξωραϊσμένα στοιχεία για τις κοινωνικές επιδόσεις της κυβέρνησης του Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι, προκειμένου να δικαιολογήσει την εκταμίευση δανείων ύψους 2,5 δισ. ευρώ προς την Αίγυπτο.
Τα επίμαχα δάνεια αποτελούν μέρος του ευρύτερου ευρωπαϊκού πακέτου στήριξης των 7,4 δισ. ευρώ (εκ των οποίων τα 5 δισ. ευρώ αφορούν μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή) που υπογράφηκε το 2024 κατά την επίσκεψη της προέδρου της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, στο Κάιρο. Στόχος της συμφωνίας ήταν η οικονομική σταθεροποίηση της Αιγύπτου, η ανάσχεση των μεταναστευτικών ροών προς την Ευρώπη και η διατήρηση της περιφερειακής ισορροπίας στη Μέση Ανατολή.
Οι αριθμοί που διαψεύδουν την εκπλήρωση των στόχων
Προϋπόθεση για την αποδέσμευση των δόσεων ήταν η διεύρυνση δύο βασικών προγραμμάτων κοινωνικής πρόνοιας στη χώρα: του Τακαφούλ (για φτωχές οικογένειες, με όρο τη σχολική φοίτηση των παιδιών και τις ιατρικές εξετάσεις) και του Καράμα (για ηλικιωμένους, άτομα με αναπηρία, ορφανά και χήρες).
Η αιγυπτιακή πλευρά είχε αναλάβει τη δέσμευση να αυξήσει τους δικαιούχους κατά 160.000 νοικοκυριά την περίοδο 2024–2026. Ωστόσο, σύμφωνα με τα δεδομένα που ανέκτησε ο Guardian, καταγράφηκε καθαρή μείωση κατά 85.734 νοικοκυριά:
Για την πρώτη δόση του 1 δισ. ευρώ, το Κάιρο όφειλε να προσθέσει 100.000 νοικοκυριά. Παρότι σημειώθηκε καθαρή απώλεια 62.281 δικαιούχων, η Επιτροπή έκρινε τον στόχο «σε γενικές γραμμές εκπληρωμένο».
Για τη δεύτερη δόση των 1,5 δισ. ευρώ, απαιτούνταν 60.000 επιπλέον νοικοκυριά. Οι Βρυξέλλες άναψαν το «πράσινο φως» επικαλούμενες την εγγραφή 442.118 νέων οικογενειών, παραβλέποντας ωστόσο τις διαγραφές που οδήγησαν σε καθαρή μείωση κατά 23.453 δικαιούχους έως τον Ιούνιο του 2026.
Τα σχετικά στατιστικά στοιχεία αφαιρέθηκαν μεταγενέστερα από την ιστοσελίδα του αιγυπτιακού υπουργείου Κοινωνικής Αλληλεγγύης, παραμένουν όμως τεκμηριωμένα μέσω ψηφιακών αρχείων.
Η υπόθεση αναζωπυρώνει τη συζήτηση στις Βρυξέλλες σχετικά με το κατά πόσο η ευρωπαϊκή ηγεσία θυσιάζει τις διακηρυγμένες αρχές της για τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου στον βωμό της γεωπολιτικής σκοπιμότητας και του ελέγχου των συνόρων. Κανονικά, τα δάνεια μακροοικονομικής συνδρομής της ΕΕ συνδέονται αυστηρά με τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Στην περίπτωση της Αιγύπτου, όμως, οι πολιτικοί όροι παρέμειναν ασαφείς, την ώρα που το καθεστώς Σίσι δέχεται σφοδρή κριτική για διώξεις δημοσιογράφων, φίμωση ανεξάρτητων μέσων και την καταδίκη της δημοσιογράφου Λίνα Ατάλα.
Η Ολλανδή ευρωβουλευτής Τίνεκε Στρικ προανήγγειλε κοινοβουλευτική ερώτηση προς την Κομισιόν, κατηγορώντας την ότι «ωραιοποιεί τις επιδόσεις της Αιγύπτου» ώστε να εξαγοράσει τη συνεργασία της στο μεταναστευτικό. Στο ίδιο μήκος κύματος, η Ισπανίδα σοσιαλίστρια ευρωβουλευτής Σάντρα Γκόμεθ Λόπεθ ζήτησε πλήρη διαφάνεια, ενώ ο Κλαούντιο Φραντσαβίλα από το Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (Human Rights Watch) έκανε λόγο για «λευκή επιταγή στον αυταρχισμό».
Η γραμμή άμυνας της Κομισιόν
Από την πλευρά της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αρνείται οποιαδήποτε παραποίηση, υποστηρίζοντας στον Guardian ότι τα συμφωνηθέντα ορόσημα αφορούσαν τις νέες εγγραφές δικαιούχων και όχι το καθαρό ισοζύγιο των προγραμμάτων. Διευκρίνισε, τέλος, ότι η τελευταία δόση ύψους 1,5 δισ. ευρώ —η οποία προγραμματίζεται να εκταμιευθεί έως το τέλος του 2027— τελεί υπό την αίρεση της εκπλήρωσης 24 οικονομικών μεταρρυθμίσεων, της τήρησης του προγράμματος του ΔΝΤ, καθώς και απτών βημάτων στον τομέα του κράτους δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
