Σοκ! 2.740.051 Έλληνες στο όριο της ακραίας φτώχειας
Με δεδομένες τις θετικές οικονομικές επιδόσεις της χώρας, οι οποίες μας «χάρισαν» και την προεδρία του Eurogroup για τα επόμενα χρόνια, εξέλιξη που διαφημίστηκε και πανηγυρίστηκε από την κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη, θα περίμενε κανείς ότι η αύξηση του πλούτου θα σήμαινε και βελτίωση της καθημερινότητας για τη μεγάλη πλειονότητα των πολιτών.
- Από τον Σπύρο Γεράρδη
Αντιθέτως, όλοι οι σημαντικοί κοινωνικοί δείκτες είναι είτε σε χειρότερη κατάσταση είτε στην καλύτερη των περιπτώσεων «βαλτωμένοι» τα τελευταία χρόνια, γεγονός που καταδεικνύει ακόμη και το Ελεγκτικό Συνέδριο.
Τον Νοέμβριο του 2025 το ανώτατο δικαστήριο της χώρας δημοσίευσε την ετήσια έκθεσή του για τη «Δημοσιονομική Βιωσιμότητα» του 2024, φέρνοντας στην επιφάνεια όλα τα προβλήματα που το Μέγαρο Μαξίμου επιχειρεί επιμελώς να κρύψει κάτω από το χαλί: η Ελλάδα βρίσκεται στις πρώτες- ή, καλύτερα, στις τελευταίες- θέσεις όλων των βασικών δεικτών της Ευρωπαϊκής Ενωσης που αφορούν τη φτώχεια, τον κοινωνικό αποκλεισμό, τον κίνδυνο στέρησης, ακόμη και την οικονομική ανισότητα.
Με άλλα λόγια, ενώ παράγεται πλούτος από τους εργαζομένους στην Ελλάδα, αυτός καταλήγει στα χέρια λίγων. Ενώ όσοι για διάφορους λόγους δεν είναι σε θέση οι ίδιοι να εργαστούν (παιδιά, συνταξιούχοι, Ατομα με Αναπηρία κ.ά.) έχουν από μικρή έως ανύπαρκτη βοήθεια από το κράτος προκειμένου να ζουν με αξιοπρέπεια.
Πολιτική επιλογή
Το χειρότερο όλων: Την ώρα που ο επικοινωνιακός μηχανισμός της Νέας Δημοκρατίας προσπαθεί – και το καταφέρνει σε έναν βαθμό- να πείσει ότι η κοινωνία χαίρεται τους καρπούς της οικονομικής ανάπτυξης, οι ανισότητες αυξάνονται αντί να μειώνονται. Και αυτό δεν αποτελεί ένα από τα πολλά δομικά προβλήματα της ελληνικής οικονομίας, αλλά συνειδητή πολιτική επιλογή.
Ο κίνδυνος φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, όπως εξηγούν οι συντάκτες της έκθεσης, δεν εξαρτάται αυστηρά από το επίπεδο του εισοδήματος ενός νοικοκυριού, καθώς μπορεί επίσης να αντανακλά την ανεργία, τη χαμηλή ένταση εργασίας, την εργασιακή κατάσταση ή μια σειρά άλλων κοινωνικοοικονομικών χαρακτηριστικών. Για τον υπολογισμό του αριθμού ή του μεριδίου των ατόμων που διατρέχουν κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού συνδυάζονται τρεις ξεχωριστές συνιστώσες, καλύπτοντας τα άτομα που βρίσκονται σε τουλάχιστον μία εκ των τριών καταστάσεων:
α) άτομα που βρίσκονται σε κίνδυνο φτώχειας, με ισοδύναμο διαθέσιμο εισόδημα κάτω του ορίου κινδύνου φτώχειας,
β) άτομα που υποφέρουν από σοβαρή υλική και κοινωνική στέρηση και δεν έχουν τη δυνατότητα να αγοράσουν τουλάχιστον 7 από τα 13 στοιχεία στέρησης (έξι που αφορούν το άτομο και επτά που αφορούν στο νοικοκυριό), τα οποία θεωρούνται από τους περισσότερους ανθρώπους επιθυμητά ή και απαραίτητα για μια επαρκή ποιότητα ζωής,
γ) άτομα (ηλικίας κάτω των 65 ετών) που ζουν σε νοικοκυριά με πολύ χαμηλή ένταση εργασίας, ήτοι σε νοικοκυριά όπου οι ενήλικες εργάστηκαν για το 20% ή λιγότερο του συνολικού συνδυασμένου δυναμικού χρόνου εργασίας τους κατά τη διάρκεια των προηγούμενων 12 μηνών.
Στο σημείο αυτό οφείλουμε να διευκρινίσουμε πως στην Ελλάδα το 2024 το ύψος του διάμεσου συνολικού ισοδύναμου διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών εκτιμήθηκε σε 10.850 ευρώ. Ως εκ τούτου, το όριο (κατώφλι) της φτώχειας ορίστηκε στο ποσό των 6.510 ευρώ (ποσοστό 60%) για μονοπρόσωπα νοικοκυριά και σε 13.671 ευρώ για νοικοκυριά με δύο ενήλικες και δύο εξαρτώμενα παιδιά ηλικίας κάτω των 14 ετών.
Επιπλέον, σε κατάσταση σοβαρής και υλικής στέρησης είναι ο πληθυσμός που στερείται τουλάχιστον 7 από έναν κατάλογο 13 αγαθών και υπηρεσιών. Σε επίπεδο νοικοκυριών, ο κατάλογος δυσκολιών ανταπόκρισης αφορά στη:
1. Δυσκολία/ευκολία πληρωμής πάγιων λογαριασμών
2. Δυνατότητα πραγματοποίησης μίας εβδομάδας διακοπών
3. Δυνατότητα διατροφής που να περιλαμβάνει κάθε δεύτερη ημέρα κοτόπουλο, ψάρι ή λαχανικά ίσης θρεπτικής αξίας
4. Δυνατότητα να αντεπεξέλθουν σε έκτακτες δαπάνες
5. Δυνατότητα κατοχής και χρήσης Ι.Χ. επιβατηγού αυτοκινήτου
6. Ικανοποιητική δροσιά-θέρμανση κατά τους καλοκαιρινούς και χειμερινούς μήνες αντίστοιχα
Παράλληλα, σε επίπεδο ατόμων ή μελών νοικοκυριού, οι διαστάσεις της υλικής αποστέρησης αφορούν τη δυνατότητα:
7. Πρόσβασης στο διαδίκτυο
8. Ευκολίας αντικατάστασης φθαρμένων ρούχων με καινούργια
9. Κατοχής δύο ζευγαριών υποδημάτων
10. Δαπάνης χρημάτων για τον εαυτό του σε εβδομαδιαία βάση
11. Να συναντά φίλους τουλάχιστον μια φορά τον μήνα
12. Συμμετοχής σε δραστηριότητες αναψυχής αντί αντιτίμου
13. Αντικατάστασης επίπλων όταν φθείρονται ή καταστρέφονται
Ετσι, το 2024, σύμφωνα με τη Eurostat, 93,3 εκατ. άνθρωποι στην Ε.Ε. βρίσκονταν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, αριθμός που ισοδυναμούσε με το 21% του πληθυσμού της (πάνω από 1 στους 5 ανθρώπους).
Μεταξύ των χωρών της Ε.Ε. την 1η θέση κατείχε η Βουλγαρία (30,3%), ακολούθησε η Ρουμανία (27,9%) και η Ελλάδα βρέθηκε στην καθόλου τιμητική 3η θέση με ποσοστό 26,9%, που αντιστοιχεί σε 2.740.051 άτομα, παρουσιάζοντας αύξηση κατά 0,8 ποσοστιαία μονάδα σε σχέση με το ποσοστό 26,1% του προηγούμενου έτους! Παρότι η Ελλάδα κατά την τελευταία δεκαετία παρουσιάζει σταδιακή μείωση του ποσοστού του πληθυσμού σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, εξακολουθεί να εμφανίζει υψηλό ποσοστό συγκριτικά με αυτό της Ε.Ε.
Ειδικότερα, καθώς ο δείκτης (ποσοστό) του κινδύνου φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού συντίθεται από τους τρεις επιμέρους δείκτες, διαπιστώνεται ότι η αύξηση του εθνικού δείκτη της Ελλάδας οφείλεται στην επιμέρους αύξηση του ποσοστού κινδύνου φτώχειας από 18,9% το 2023 σε 19,6% το 2024, αλλά και της υλικής και κοινωνικής στέρησης από 13,5% το 2023 σε 14,0% το 2024, ενώ μείωση εμφανίζει το ποσοστό των ατόμων που διαμένουν σε νοικοκυριά χαμηλής εργασιακής έντασης, από 8,3% το 2023 σε 7,5% το 2024.
Τα επιδόματα
Το 2024 στην Ελλάδα το ποσοστό κινδύνου φτώχειας πριν από όλες τις κοινωνικές μεταβιβάσεις (δηλαδή προ της χορήγησης των συντάξεων και των κοινωνικών επιδομάτων) ανέρχεται σε 45%, ποσοστό το οποίο διαμορφώνεται σε 23,5% όταν συμπεριληφθούν οι συντάξεις και σε 19,6% όταν συμπεριληφθούν και τα κοινωνικά επιδόματα. Διαπιστώνεται, δηλαδή, ότι η σημαντικότερη μείωση του κινδύνου φτώχειας των νοικοκυριών συντελείται μέσω της χορήγησης των συντάξεων (μείωση κατά 21,5 μονάδες) και κατά πολύ λιγότερο μέσω της χορήγησης των κοινωνικών επιδομάτων, τα οποία επιφέρουν περαιτέρω μείωση μόλις κατά 3,9 μονάδες, ποσοστό χαμηλότερο από τον μέσο όρο της Ε.Ε., όπου τα επιδόματα επιφέρουν μείωση κατά 17,8 εκατοστιαίες μονάδες.
Σημειώνεται ότι ως κοινωνικά επιδόματα νοούνται η κοινωνική βοήθεια (ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα, επίδομα θέρμανσης, επίδομα στέγασης, εισοδηματική ενίσχυση οικογενειών ορεινών και μειονεκτικών περιοχών, καθώς και οικογενειών με χαμηλά εισοδήματα και τέκνα υποχρεωτικής εκπαίδευσης, παροχές παλιννοστούντων, προσφύγων, αποφυλακισμένων, τοξικομανών, επίδομα κοινωνικής αλληλεγγύης ανασφαλίστων υπερηλίκων, βοηθήματα για αντιμετώπιση πρώτων αναγκών ατόμων πληγέντων από σεισμό, πλημμύρα κ.λπ.), τα οικογενειακά επιδόματα, τα επιδόματα/βοηθήματα ανεργίας, τα επιδόματα/βοηθήματα ασθένειας, τα επιδόματα/βοηθήματα αναπηρίας – ανικανότητας και οι εκπαιδευτικές παροχές.
Αυξάνονται οι κοινωνικές ανισότητες
Μία χαρακτηριστική επωδός των κυβερνητικών στελεχών όταν δέχονται κριτική για την καταστροφική πολιτική τους είναι ότι κανείς σε αυτή τη χώρα δεν έχει το μονοπώλιο της ευαισθησίας, είναι ίσως η αγαπημένη ατάκα του αντιπροέδρου της κυβέρνησης Κωστή Χατζηδάκη. Μόνο που οι δείκτες και ειδικά αυτός που φανερώνει το πόσο ίσα κατανέμεται ο παραγόμενος πλούτος καταδεικνύουν το αντίθετο.
Ετσι, σύμφωνα με τον δείκτη μέτρησης της άνισης κατανομής εισοδήματος (Gini) επί Κυριάκου Μητσοτάκη, η κατάσταση όχι μόνο δεν βελτιώθηκε, αλλά αντιθέτως επιδεινώθηκε. Οπως φαίνεται και από τη διαχρονική πορεία από το 2015 έως το 2024, η χειρότερη χρονιά ήταν το 2016 και ακολούθησε μία σαφής πτωτική πορεία έως το 2019. Εκτοτε, όμως, οι ανισότητες μεγάλωσαν!
Θλιβερή πρωτιά: Το 33,6% των παιδιών στερείται και τα βασικά!
Την ώρα που το Δημογραφικό αντιμετωπίζεται από την κυβέρνηση ως υποτίθεται ένα από τα πιο σοβαρά προβλήματα της χώρας, οι πολιτικές της δείχνουν πως κάνει ακριβώς αυτό που δεν θα έπρεπε: δεν παρέχει καμία ουσιαστική στήριξη στις οικογένειες και ειδικά στα παιδιά. Οσα και να πουν ο πρωθυπουργός και οι υπουργοί του, η πραγματικότητα είναι αμείλικτη: η Ελλάδα είναι 1η στην Ε.Ε. σε ό,τι αφορά την παιδική υλική στέρηση.
Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2024 το 13,6% των παιδιών κάτω των 16 ετών στην Ε.Ε. ήταν υλικά στερημένα. Η υλική στέρηση που αφορά τα παιδιά βασίζεται στην αδυναμία να αποκτήσουν τουλάχιστον 3 από τα 17 είδη (αγαθά ή υπηρεσίες) που θεωρούνται απαραίτητα ή επιθυμητά για να έχουν οι άνθρωποι ένα «αποδεκτό» επίπεδο διαβίωσης. Οι υψηλότεροι δείκτες παιδιών που αντιμετώπισαν υλική στέρηση καταγράφηκαν στην Ελλάδα (33,6%), στη Ρουμανία (31,8%) και τη Βουλγαρία (29,8%). Αντίθετα, οι χαμηλότεροι δείκτες καταγράφηκαν στην Κροατία (2,7%), στη Σλοβενία (3,8%) και τη Σουηδία (5,5%).
Ο δείκτης υλικής – κοινωνικής στέρησης
Κακές είναι οι επιδόσεις της ελληνικής οικονομίας και σε ό,τι αφορά την υλική και κοινωνική στέρηση. Συγκεκριμένα, ο δείκτης του ποσοστού του πληθυσμού με σοβαρές υλικές και κοινωνικές στερήσεις ανέρχεται σε 14% το 2024, με την Ελλάδα να κατέχει σχεδόν σταθερά την 3η θέση στον πίνακα κατάταξης των χωρών της Ε.Ε. με τον υψηλότερο δείκτη υλικής και κοινωνικής στέρησης κατά τα τελευταία πέντε έτη (2020-2024).
Κακές είναι οι επιδόσεις της ελληνικής οικονομίας και σε ό,τι αφορά την υλική και κοινωνική στέρηση. Συγκεκριμένα, ο δείκτης του ποσοστού του πληθυσμού με σοβαρές υλικές και κοινωνικές στερήσεις ανέρχεται σε 14% το 2024, με την Ελλάδα να κατέχει σχεδόν σταθερά την 3η θέση στον πίνακα κατάταξης των χωρών της Ε.Ε. με τον υψηλότερο δείκτη υλικής και κοινωνικής στέρησης κατά τα τελευταία πέντε έτη (2020-2024).
