Μπροστά σε μια από τις πλέον ασυνήθιστες εξελίξεις των τελευταίων έξι ετών βρίσκεται η διεθνής αγορά πετρελαίου. Για πρώτη φορά μετά το 2020, όταν η πανδημία προκάλεσε πρωτοφανή κατάρρευση της κατανάλωσης, η παγκόσμια ζήτηση εκτιμάται ότι θα κινηθεί πτωτικά σε ετήσια βάση.
Καθοριστικό ρόλο σε αυτή την εξέλιξη διαδραμάτισαν η στρατιωτική ένταση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν και οι σοβαρές αναταράξεις στα Στενά του Ορμούζ, που επηρέασαν την παραγωγή και τις εξαγωγές της Μέσης Ανατολής.
Στη μηνιαία έκθεσή του για την αγορά πετρελαίου, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) προβλέπει ότι η παγκόσμια κατανάλωση θα μειωθεί κατά περίπου 1 εκατ. βαρέλια ημερησίως το 2026. Εφόσον επιβεβαιωθεί η πρόβλεψη, θα πρόκειται για την πρώτη ετήσια υποχώρηση της ζήτησης από το 2020, όταν τα περιοριστικά μέτρα για την αντιμετώπιση της Covid-19 είχαν οδηγήσει σε παράλυση της οικονομικής δραστηριότητας.
Ο IEA αποδίδει την αλλαγή των ισορροπιών κυρίως στη μακρά περίοδο αναστάτωσης στα Στενά του Ορμούζ, από όπου διακινείται περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου.
Οι περιορισμοί στη διέλευση των δεξαμενόπλοιων μείωσαν σημαντικά τις εξαγωγές από τον Περσικό Κόλπο, με αποτέλεσμα να επηρεαστεί όχι μόνο η προσφορά αλλά και η ζήτηση. Η απότομη άνοδος των τιμών περιόρισε την κατανάλωση, με τις επιπτώσεις να είναι εντονότερες σε συγκεκριμένες γεωγραφικές περιοχές και κατηγορίες καυσίμων.
Ο οργανισμός επισημαίνει ότι η πτώση της ζήτησης δεν κατανέμεται ομοιόμορφα, αλλά πλήττει κυρίως τις οικονομίες που εξαρτώνται σε μεγαλύτερο βαθμό από τις ενεργειακές προμήθειες της Μέσης Ανατολής.
Παρά τις ενδείξεις σταδιακής σταθεροποίησης της αγοράς, ο IEA τονίζει ότι η πορεία προς την ανάκαμψη παραμένει αβέβαιη.
Το βασικό σενάριο του οργανισμού προϋποθέτει τη διατήρηση της εκεχειρίας και τη σταδιακή αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ. Σε αυτή την περίπτωση, οι πετρελαιοπαραγωγές χώρες θα μπορούσαν να αυξήσουν εκ νέου την παραγωγή τους, ενώ τα διυλιστήρια θα επανεκκινήσουν τις εξαγωγές προϊόντων.
Ωστόσο, οι νέες στρατιωτικές επιθέσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, καθώς και τα περιστατικά με εμπορικά πλοία στην περιοχή, επιβράδυναν ξανά τις θαλάσσιες μεταφορές, εντείνοντας την αβεβαιότητα.
Όπως επισημαίνει ο IEA, η πιθανότητα επιστροφής της αγοράς σε καθεστώς πλεονάσματος προς το τέλος του έτους εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ομαλοποίηση της κυκλοφορίας μέσω του Ορμούζ. Χωρίς μια σταθερή και διαρκή ειρηνευτική συμφωνία, η εξισορρόπηση της αγοράς παραμένει επισφαλής.
Παρά το ασταθές γεωπολιτικό περιβάλλον, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας δεν αποκλείει την επιστροφή της αγοράς σε κατάσταση υπερπροσφοράς προς τα τέλη του 2026.
Η επικεφαλής του τμήματος αγορών πετρελαίου του οργανισμού, Τορίλ Μποσόνι, δήλωσε στο CNBC ότι η ανάκαμψη αναμένεται να είναι αργή και με διακυμάνσεις, καθώς η κατάσταση στη Μέση Ανατολή εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από υψηλή αβεβαιότητα.
Την ίδια ώρα, η ενίσχυση της παραγωγής από χώρες εκτός Μέσης Ανατολής, σε συνδυασμό με τη χαμηλότερη ζήτηση σε σχέση με τις αρχικές προβλέψεις πριν από τη σύγκρουση, ενδέχεται να οδηγήσει σε πλεόνασμα προσφοράς, επιτρέποντας την αναπλήρωση των στρατηγικών αποθεμάτων.
Η δημοσιοποίηση της έκθεσης συνοδεύτηκε από ήπια υποχώρηση των τιμών, καθώς οι επενδυτές σταθμίζουν τόσο τις εκτιμήσεις για χαμηλότερη ζήτηση όσο και τον κίνδυνο νέας κλιμάκωσης στη Μέση Ανατολή.
Το Brent διαπραγματευόταν κοντά στα 76,25 δολάρια ανά βαρέλι, ενώ το αμερικανικό WTI κινείτο περίπου στα 72,09 δολάρια.
Παράλληλα, η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να δηλώνει ότι επιδιώκει τεχνικές συνομιλίες με την Τεχεράνη. Την ίδια στιγμή, ο Ντόναλντ Τραμπ υποστήριξε ότι η εκεχειρία «έχει τελειώσει», χαρακτηρίζοντας τις επιθέσεις του Ιράν κατά εμπορικών πλοίων ως «τρομοκρατικές ενέργειες».
Οι εξελίξεις διατηρούν το κλίμα επιφυλακής στις διεθνείς αγορές, καθώς ακόμη και μια περιορισμένη νέα διαταραχή στη λειτουργία των Στενών του Ορμούζ θα μπορούσε να ανατρέψει εκ νέου τις προβλέψεις για την παγκόσμια αγορά πετρελαίου.
