Το νέο Εθνικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ), που εγκρίθηκε με υπουργική απόφαση και δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως στις 19 Αυγούστου, σηματοδοτεί μια σημαντική αλλαγή σε σχέση με το πλαίσιο που είχε θεσπιστεί το 2008. Τότε, η συμμετοχή των ανανεώσιμων πηγών στο ελληνικό ενεργειακό σύστημα ήταν περιορισμένη.
Από τότε, τα δεδομένα έχουν αλλάξει δραματικά. Η ανάπτυξη αιολικών και φωτοβολταϊκών έχει επιταχυνθεί, η αποθήκευση ενέργειας αποκτά κεντρικό ρόλο, ενώ η χώρα καλείται να επιτύχει τους φιλόδοξους στόχους του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα. Σύμφωνα με το ΕΣΕΚ, το 2030 η συμμετοχή των ΑΠΕ στην τελική κατανάλωση αναμένεται να φτάσει τουλάχιστον το 43%, ενώ στην ηλεκτρική ενέργεια θα καλύπτει το 75,7%.
Το νέο πλαίσιο επιδιώκει να μεταφέρει την ανάπτυξη των ΑΠΕ από τη γρήγορη διείσδυση σε μια πιο οργανωμένη και χωρική προσέγγιση. Ο κ. Παπασταύρου τονίζει ότι η αξιοποίηση του ήλιου και του ανέμου απαιτεί σχέδιο, κανόνες και σεβασμό στον χώρο και το περιβάλλον. Έμφαση δίνεται στη σαφέστερη προσδιορισμό των περιοχών όπου μπορούν να αναπτυχθούν έργα και εκείνων που πρέπει να διατηρηθούν ανέγγιχτες.
Μια από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά τα φωτοβολταϊκά. Δημιουργείται ένα ενιαίο πλαίσιο περιορισμών σε όλη τη χώρα: νέοι σταθμοί δεν θα επιτρέπεται να εγκαθίστανται σε προστατευόμενες περιοχές Natura 2000, δάση, υγροτόπους, εθνικούς δρυμούς, αρχαία και προστατευόμενα μνημεία, καθώς και σε περιοχές με ιδιαίτερη φυσική ομορφιά ή πολιτιστική κληρονομιά. Μετά από δημόσια διαβούλευση, προστίθενται και περιοχές με ιστορικούς τόπους, πηγές νερού και καταδυτικά πάρκα.
Επιπλέον, ορίζεται ένα ανώτατο όριο στην κάλυψη γης από φωτοβολταϊκά, το 1,5% της έκτασης κάθε Περιφερειακής Ενότητας, προκειμένου να αποφευχθεί η συγκέντρωση εγκαταστάσεων σε συγκεκριμένες περιοχές και να προστατευθούν η αγροτική γη και το τοπίο.
Όσον αφορά τα αιολικά πάρκα, ισχύουν αντίστοιχα αυστηροί περιορισμοί. Αποκλείονται περιοχές όπως η Αττική, η Θεσσαλονίκη, περιοχές με υψόμετρο πάνω από 1.200 μέτρα, υγροτόπους και περιοχές με ιδιαίτερη φυσική ομορφιά. Ειδική πρόβλεψη υπάρχει και για τα νησιά, όπου οι εγκαταστάσεις θα εξετάζονται ξεχωριστά, λαμβάνοντας υπόψη το τοπίο και τις επιπτώσεις στις τοπικές κοινωνίες.
Σε περιοχές Natura 2000, η ανάπτυξη αιολικών θα γίνεται μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις, με την προϋπόθεση ότι προβλέπεται ρητά σε περιβαλλοντικές μελέτες και το αιολικό δυναμικό ξεπερνά τα 7,5 μέτρα ανά δευτερόλεπτο. Παράλληλα, προβλέπεται η απαγόρευση νέων αιολικών σε περιοχές που ανήκουν στις κατηγορίες Α και Β του ΕΧΠ Τουρισμού.
Το νησιωτικό τοπίο λαμβάνει ειδική μέριμνα. Για τους νέους αιολικούς σταθμούς, θα απαιτείται τοπική περιβαλλοντική μελέτη, ενώ το μέγιστο ποσοστό κάλυψης εδάφους από τέτοιες εγκαταστάσεις παραμένει στο 4% ανά Δημοτική Ενότητα. Επιπλέον, σε περιοχές με χαμηλό μέσο άνεμο κάτω από 4 m/s, μπορεί κατ’ εξαίρεση να επιτραπεί η εγκατάσταση αιολικών, εφόσον το δυναμικό ξεπερνά τα 7,5 m/s.
Το νέο χωροταξικό περιλαμβάνει και άλλες τεχνολογίες, όπως βιοαέριο, βιομεθάνιο, βιομάζα, γεωθερμία και μικρά υδροηλεκτρικά, ενώ δίνει έμφαση στην αποθήκευση ενέργειας, η οποία θεωρείται κομβική για την εξισορρόπηση της μεταβλητότητας των ΑΠΕ. Ο σχεδιασμός προβλέπει και την ανάπτυξη υπεράκτιων αιολικών πάρκων, σε συντονισμό με τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό.
Το μεγάλο στοίχημα, ωστόσο, δεν είναι μόνο ενεργειακό. Είναι και κοινωνικό. Η ταχεία ανάπτυξη των ΑΠΕ τα προηγούμενα χρόνια δημιούργησε συγκρούσεις σε ορισμένες περιοχές, σχετικά με τη χρήση γης, το τοπίο και τον τουρισμό. Για το λόγο αυτό, το νέο πλαίσιο επιδιώκει να προσφέρει μεγαλύτερη προβλεψιμότητα τόσο στις τοπικές κοινωνίες όσο και στους επενδυτές, με σαφείς κανόνες και περιοχές αποκλεισμού που δεν μπορούν να τροποποιηθούν.
