Τα σχέδια επί χάρτου της Νέας Δημοκρατίας για διεμβολισμό του ΠΑΣΟΚ και αλλαγή του εκλογικού συστήματος
- Πάνος Σώκος
Με την έναρξη του νέου έτους -του προεκλογικού σύμφωνα με τον πρωθυπουργό ή του εκλογικού σύμφωνα με πληροφορίες- στην κυβέρνηση εξακολουθούν να επιδίδονται σε ασκήσεις επί χάρτου προκειμένου να σχηματίσει η Ν.Δ. αυτοδύναμη κυβέρνηση μετά τις επόμενες εκλογές. Ο λόγος είναι εμφανής: Η Ν.Δ., παρότι μπήκαμε σε μια παρατεταμένη προεκλογική περίοδο, απέχει ακόμα πολύ από το ποσοστό εκείνο που θα τις εξασφάλιζε την αυτοδυναμία στην περίπτωση που ξανακερδίσει τις εκλογές. Προς την κατεύθυνση αυτή ξεδιπλώνονται δύο σχέδια:
Αφενός μεν ο διεμβολισμός του ΠΑΣΟΚ -σε πρώτη φάση μέσω της προσχηματικής πρότασης του πρωθυπουργού για συναίνεση και συνεργασία ως προς την ανάδειξη των διοικήσεων των ανεξάρτητων Αρχών- και αφετέρου η αλλαγή του εκλογικού συστήματος ώστε να χαμηλώσει ο πήχης για τον σχηματισμό αυτοδύναμης κυβέρνησης από το πρώτο κόμμα.
Ως προς το ΠΑΣΟΚ το σχέδιο των επιτελών της Ν.Δ. είναι απλό: Με δεδομένο ότι το θεωρούν τον αδύναμο κρίκο από τον οποίο μπορεί η Ν.Δ. να κερδίσει ψήφους στις εκλογές, θα του απευθύνουν συνεχώς προτάσεις συνεργασίας σε επιμέρους θέματα, για να το παρουσιάζουν ως έναν δυνάμει κυβερνητικό εταίρο μετά τις εκλογές. Οσο το ΠΑΣΟΚ αρνείται, θα του χρεώνουν το πιθανό αδιέξοδο. Στις εκλογές αν η Ν.Δ. δεν εξασφαλίσει αυτοδυναμία και το ΠΑΣΟΚ αρνηθεί κυβερνητική συνεργασία, η χώρα θα οδηγηθεί σε νέες εκλογές κατά τις οποίες το Μαξίμου εκτιμά ότι θα διεμβολίσει το ΠΑΣΟΚ και θα κερδίσει από αυτό τις ψήφους που θα χρειάζεται.
Ως προς την αλλαγή του εκλογικού συστήματος η επαναφορά της συζήτησης αποκτά ακόμα μεγαλύτερη βαρύτητα γιατί δεν το έθεσε ένας βουλευτής ή ένας υπουργός όπως είχε γίνει στο παρελθόν, αλλά το έθεσε ένας πολιτειακός παράγοντας και συγκεκριμένα ο πρόεδρος της Βουλής Νικήτας Κακλαμάνης, ο οποίος προ ημερών υποστήριξε ότι το όριο εισόδου στη Βουλή από 3% θα πρέπει να ανέβει στο 5% (την αλλαγή του εκλογικού συστήματος ώστε να εξασφαλίζεται αυτοδύναμη κυβέρνηση είχε ζητήσει πρόσφατα και ο Αδωνις Γεωργιάδης).
Δεν είναι η πρώτη φορά που η Ν.Δ. φλερτάρει με την αύξηση του ορίου κι αυτό συμβαίνει για τον εξής απλό λόγο: ο πήχης της αυτοδυναμίας εξαρτάται από το συνολικό ποσοστό που συγκεντρώνουν τα κόμματα που δεν καταφέρνουν να περάσουν το κατώφλι της εισόδου στη Βουλή που τώρα είναι 3%, που σημαίνει πως όσο μεγαλύτερο είναι το αθροιστικό ποσοστό των εκτός Βουλής σχηματισμών τόσο χαμηλώνει ο πήχης της αυτοδυναμίας και το αντίθετο.
Οπως, λοιπόν, μπορεί να γίνει αντιληπτό, με τον σημερινό κομματικό πολυκερματισμό, αν το όριο ανέβει στο 5%, θα εκτοξευτεί το συνολικό ποσοστό των εκτός Βουλής κομμάτων και επομένως θα μειωθεί δραστικά και το όριο της αυτοδυναμίας για το πρώτο κόμμα.
Επί παραδείγματι, στις εκλογές του 2023, αν το όριο εισόδου ήταν 5%, θα έμεναν εκτός Βουλής οι «Σπαρτιάτες», η Ελληνική Λύση, η ΝΙΚΗ και η Πλεύση Ελευθερίας, και η Ν.Δ. με το 41% θα έφτανε τους 180 βουλευτές (από 158), ενώ το ποσοστό των εκτός Βουλής συνδυασμών θα ανέβαινε από 6,08% στο 22,07%. Ομως, και στο 4% να ανέβει το πλαφόν πάλι μειώνεται ο πήχης της αυτοδυναμίας και με βάση τα αποτελέσματα του 2023 η Ν.Δ. θα είχε εκλέξει 166 βουλευτές και τα εκτός Βουλής κόμματα θα ήταν στο 12,95%.
Για την ώρα το ενδεχόμενο αλλαγής του εκλογικού συστήματος διαψεύδεται αρμοδίως, καθώς κυβερνητικές πηγές υποστηρίζουν πως τα ίδια σενάρια κυκλοφορούσαν και πριν από τις εκλογές του 2023, αλλά η Ν.Δ. όχι μόνο εξασφάλισε αυτοδυναμία αλλά ανέβηκε στο πρωτοφανές 41%.
Κι εδώ όμως υπάρχει αντίλογος και διατυπώνεται με επιχειρήματα όχι από εμάς αλλά από κυβερνητικούς βουλευτές με τους οποίους συνομιλήσαμε. Οπως μας είπαν:
– Πρώτον: Πολύ πριν από τις εκλογές του 2023 οι δημοσκοπήσεις έδειχναν τη Ν.Δ. σταθερά στο 31%-32% με τάσεις ανόδου. Τώρα, κι ενώ ήδη μπήκαμε στην προεκλογική χρονιά, όπως τη χαρακτήρισε ο ίδιος ο πρωθυπουργός, η Ν.Δ. δημοσκοπικά βρίσκεται καθηλωμένη στην πρόθεση ψήφου μεταξύ 21% και 24% και στην εκτίμηση ψήφου μετά βίας αγγίζει το 28,5%.
– Δεύτερον: Στις ευρωεκλογές του 2024 -μόλις έναν χρόνο μετά το 41% των εθνικών εκλογών- έπεσε 13 μονάδες και είχε πάρει μόλις 28% και από τότε δεν μπορεί να ανακάμψει. Που σημαίνει, όπως μας λένε οι βουλευτές, ότι υπάρχει πλέον μια μεγάλη απόσταση των ψηφοφόρων του 2023 από τη Ν.Δ. και μια σταθερή άρνηση να επιστρέψουν.
Εξάλλου, και ο ίδιος ο πρωθυπουργός παραδέχτηκε πριν από μερικούς μήνες σε συνέντευξή του πως «το 41% δεν υπάρχει σήμερα», ομολογώντας εμμέσως πλην σαφώς ότι ήταν ένα συγκυριακό ποσοστό και ότι σήμερα η πραγματική δύναμη της Ν.Δ. έχει ως αφετηρία το ποσοστό των ευρωεκλογών.
– Τρίτον: Το ενδεχόμενο δημιουργίας νέων κομμάτων (π.χ. κόμμα Τσίπρα, κόμμα Καρυστιανού, κόμμα Σαμαρά) δεν είναι βέβαιο ότι θα ευνοήσει τη Ν.Δ. Υπάρχει ισχυρό ενδεχόμενο οι δυσαρεστημένοι ψηφοφόροι της Ν.Δ. του 2023 να βρουν καταφύγιο σε αυτά τα κόμματα. που σημαίνει ότι η Ν.Δ. ακόμα και πρώτη να έρθει θα κινηθεί σε χαμηλό ποσοστό.
Ωστόσο, η αύξηση στο 5% δεν είναι εύκολη υπόθεση για τους εξής λόγους:
– Πρώτον: Είναι μια κίνηση ηττοπαθής. Η Ν.Δ. θα δώσει την εντύπωση πως καταρρέει και προσπαθεί με τεχνάσματα να διασωθεί.
– Δεύτερον: Το όριο του 3% είχε τεθεί πριν από 34 χρόνια (κυβέρνηση Κωνσταντίνου Μητσοτάκη με υπουργό Εσωτερικών τον Σωτήρη Κούβελα) για να μην εισέλθει στη Βουλή μουσουλμανικό κόμμα στη Θράκη. Σήμερα ποιο επιχείρημα θα επικαλεστεί η κυβέρνηση;
Στην ατζέντα των αλχημειών και το μπόνους εδρών
Ωστόσο, στο κυβερνητικό τραπέζι λόγω αυτών και άλλων δυσκολιών βρίσκονται κι άλλα σενάρια για την επίτευξη της αυτοδυναμίας.
1. Το πρώτο κόμμα να παίρνει το μπόνους των 50 εδρών ανεξαρτήτως ποσοστού απευθείας και όχι κλιμακωτά. Το ισχύον σύστημα προβλέπει ότι το πρώτο κόμμα για ποσοστό μεγαλύτερο ή ίσο του 25% παίρνει 20 έδρες μπόνους και για κάθε επιπλέον 0,5% παίρνει ακόμα μία έδρα, ενώ για να λάβει το maximum μπόνους των 50 εδρών χρειάζεται ποσοστό 40%.
2. Την αποσύνδεση της επίτευξης αυτοδυναμίας από το ποσοστό των εκτός Βουλής κομμάτων.
3. Να υπολογίζεται για το μπόνους των επιπλέον εδρών η διαφορά του πρώτου από το δεύτερο κόμμα. Με αυτό το σενάριο στην κυβέρνηση θέλουν να εκμεταλλευτούν τη μεγάλη διαφορά που θεωρούν ότι θα έχουν ξανά από το δεύτερο κόμμα, όπως τουλάχιστον δείχνουν οι δημοσκοπήσεις.