Το Συνταγματικό Δικαστήριο της Ιταλίας δικαίωσε το μαρτυρικό Δίστομο και αναπτερώνει τις ελπίδες για την τελική δικαίωση των συγγενών των θυμάτων της ναζιστικής θηριωδίας
Στις 10 Απριλίου, ανήμερα Μεγάλη Παρασκευή, το ανώτατο δικαστήριο της Ιταλίας εξέδωσε μια απόφαση με ιδιαίτερη ιστορική και νομική βαρύτητα, ανοίγοντας τον δρόμο για τη διεκδίκηση αποζημιώσεων από το Δίστομο για τη γερμανική θηριωδία που υπέστη στην Κατοχή, όταν στις 10 Ιουνίου του 1944, σε ένα ανήκουστο έγκλημα πολέμου, μονάδες του σιδηρόφρακτου γερμανικού στρατού έστησαν έναν φονικό κλοιό και σφαγίασαν περισσότερους από 200 κατοίκους.
- Από τον Γιώργο Χατζηδημητρίου
Η απόφαση αυτή, παρατηρεί ο Λεωνίδας Χρυσανθόπουλος, πρέσβης επί τιμή, «απορρίπτει την αναίρεση των Γερμανικών Σιδηροδρόμων στην Ιταλία από τους οποίους διεκδικούσε το Δίστομο αποζημίωση, αναφέροντας ότι “αλλοδαποί πολίτες, θύματα εγκλημάτων πολέμου και εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας που έγιναν στο εξωτερικό, μπορούν να διεκδικήσουν αποζημίωση μέσω της ιταλικής Δικαιοσύνης’’ και ανατρέπει στην ουσία προγενέστερο νόμο του 2023 που απαγόρευε σε θύματα αλλοδαπούς να εγείρουν σχετικές αγωγές στα ιταλικά δικαστήρια».
Η απόφαση αυτή, με απλά λόγια, δικαιώνει όσους υποστηρίζουν ότι η Ελλάδα, μιας και οι κυβερνήσεις της και η Δικαιοσύνη της χώρας δεν στέκονται στο ύψος των περιστάσεων, μπορούν να κερδίσουν το δίκιο τους μέσω… τρίτων! Η δικαστική διαδρομή του Διστόμου στην Ιταλία, διεκτραγωδεί η Χριστίνα Σταμούλη, έγκριτη νομικός και διαχειρίστρια του πατρικού αρχείου, είναι μια δύσβατη 25ετής πορεία, γεμάτη δικαστικές νίκες και πολιτικές ήττες.
Ιδίως από τη στιγμή που το 2002 ο αείμνηστος Γιάννης Σταμούλης, εμπνευστής και πρωτεργάτης της δικαστικής διεκδίκησης αποζημιώσεων για τα θύματα της τραγικής σφαγής, κατέληξε στο πικρό συμπέρασμα ότι η ιστορική απόφαση της Λιβαδειάς, όπου προσέφυγε πετυχαίνοντας τη δικαίωση των θυμάτων, δεν θα μπορούσε να εκτελεστεί στην Ελλάδα.
Στη διαπίστωση αυτή οδηγήθηκε, όταν το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο με απόφασή του (Μάιος 2002) που αφορούσε άλλη υπόθεση και όχι αυτήν του Διστόμου έκρινε ότι τα ελληνικά δικαστήρια δεν έχουν δικαιοδοσία να δικάσουν υποθέσεις κατά αλλοδαπού κράτους. Η συγκεκριμένη προσέγγιση, σε συνδυασμό με τις δημόσιες αντιδράσεις στις προσπάθειες κατάσχεσης γερμανικών περιουσιακών στοιχείων στην Ελλάδα, σηματοδοτούσε για έναν νομικό όπως ο Γιάννης Σταμούλης, που διάβαζε τα δικαστικά τεκταινόμενα και με πολιτικό τρόπο, ότι η ελληνική κυβέρνηση φοβόταν για άλλη μια φορά να τα βάλει με τη Γερμανία.
Το δικαίωμα των βασανισμένων
Μοιραία σχεδόν αναζήτησε τη λύση που προσέφερε το τότε και τώρα ακόμη ισχύον ευρωπαϊκό δίκαιο, δηλαδή να επιδιώξει την εκτέλεση σε άλλο ευρωπαϊκό κράτος. Αρχισε με το Βέλγιο και την Ιταλία, όπου σύντομα η διαδικασία έφερε τα πρώτα θετικά αποτελέσματα. Οι Ιταλοί δικαστές, με ελάχιστες εξαιρέσεις, διατρανώνουν το δικαίωμα των βασανισμένων θυμάτων της σφαγής να απαιτήσουν από τη Γερμανία την οφειλόμενη έμπρακτη συγγνώμη και όχι κούφιες χειρονομίες και δωράκια!
Επειτα από μια διελκυστίνδα που οδήγησε ακόμα και στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, φτάσαμε στη σημερινή απόφαση, η οποία φέρνει εγγύτερα την πιθανότητα ολοκλήρωσης των διαδικασιών εκτέλεσης που άρχισαν εκεί πριν από 25 χρόνια. Είναι δε αρκετά πιθανόν να δούμε την υπόθεση να ξαναπερνά την πύλη του εμβληματικού κτιρίου της Χάγης! Ποια είναι όμως η προσέγγιση των ελληνικών κυβερνήσεων και των ιθυνόντων σε αυτήν την υπόθεση; «Μόνο λόγια, δυστυχώς» παρατηρεί η κυρία Σταμούλη!
«Ειδικά οι δύο τελευταίες κυβερνήσεις έχουν κλείσει αυτό το τεράστιο εθνικό θέμα στο πιο βαθύ ντουλάπι του υπουργείου Εξωτερικών. Κάποιες ρηματικές διακοινώσεις για το θεαθήναι και πέραν αυτού ουδέν, την ώρα που η Γερμανία παρακολουθεί στενά και αδιάκοπα, στο υψηλότερο θεσμικό επίπεδο, τις εξελίξεις και αναπροσαρμόζει την πολιτική». Υπενθυμίζει, δε, ότι από την εποχή της άσκησης της αγωγής του Διστόμου (1995) η γερμανική επίσημη θέση διολίσθησε βαθμηδόν, από «τα αντίποινα ήταν νόμιμες πολεμικές ενέργειες», στο «είναι πολύ νωρίς να το συζητήσουμε» ή/και στο «έχετε παραιτηθεί και δεν οφείλουμε» και από εκεί στο «τώρα το θυμηθήκατε, έπειτα από τόσα χρόνια;» και πρόσφατα στο «ας επικεντρωθούμε στην ιστορική μνήμη, είναι σπουδαιότερο και για τα δύο μέρη». Η Γερμανία έχει εθνική στρατηγική για να μην πληρώσει ποτέ το χρέος της προς την πατρίδα μας. Η Ελλάδα;
Το σκεπτικό του ανώτατου ιταλικού δικαστηρίου για την προσφυγή των Ελλήνων
Ο Στέφανος Φουρτουνίδης, που ασχολείται εθελοντικά με το ζήτημα των αξιώσεων θυμάτων της γερμανικής κατοχής, παρατηρεί σε αντιδιαστολή ότι η απόφαση αυτή, που κατατέθηκε από την εταιρία των Γερμανικών Σιδηροδρόμων κατά της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδος, που ενεργεί ως δικονομικός εκπρόσωπος των θυμάτων της σφαγής του Διστόμου, αφορά αποκλειστικά Ιταλούς πολίτες.
Σημειώνει χαρακτηριστικά στη «δημοκρατία»:
«Επειτα από τη δεύτερη προσφυγή της Γερμανίας κατά της Ιταλίας, που κατατέθηκε στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης το 2022, εκδόθηκε στην Ιταλία Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου, η οποία στη συνέχεια επικυρώθηκε με νόμο του ιταλικού Κοινοβουλίου, με τον οποίον:
α) απαγορεύτηκε η επιβολή πράξεων αναγκαστικής εκτέλεσης κατά του γερμανικού δημοσίου στην Ιταλία και
β) προβλέπεται ότι τα θύματα των γερμανικών θηριωδιών στην Ιταλία, που έχουν πετύχει την έκδοση αμετάκλητων δικαστικών αποφάσεων, θα αποζημιωθούν από ειδικό ταμείο.
Το ιταλικό ακυρωτικό δικαστήριο έκρινε, με την πρόσφατη απόφασή του, ότι ο συγκεκριμένος νόμος αφορά αποκλειστικά και μόνο Ιταλούς και ότι η κατάσχεση εις χείρας τρίτου, που έχουν επιβάλει τα θύματα της σφαγής του Διστόμου, με βάση την αμετάκλητη απόφαση του Πρωτοδικείου Λιβαδειάς, δεν θίγεται και δεν επηρεάζεται από τον νόμο αυτό. Η απόφαση αυτή αποδεικνύει την προσήλωση της ιταλικής Δικαιοσύνης στο δίκαιο, ως καθοριστικό στοιχείο της πολιτισμικής ανάπτυξης μιας οργανωμένης κοινωνίας».