Σπάνια η Ατλαντική Συμμαχία, παραμονές Συνόδου Κορυφής, έχει δώσει την εικόνα μιας τόσο ασυντόνιστης και απρόβλεπτης Συνόδου, χωρίς αρχή μέση και τέλος.
- Της Κύρας Αδάμ
Ο Αμερικανός πρόεδρος Τραμπ μεταβαίνει στην Αγκυρα για να δει τον φίλο του Ερντογάν και να αντιμετωπίσει απρόθυμα τους Ευρωπαίους συμμάχους του. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι μέχρι και την παραμονή της συνάντησης ουδείς γνωρίζει μετά βεβαιότητας αν, πότε, πόσο και με ποιους συμμάχους του θα συναντηθεί ο Τραμπ, του Ελληνα πρωθυπουργού συμπεριλαμβανομένου, καθώς δεν υπάρχει η παραμικρή ένδειξη ότι το προεδρικό αεροσκάφος θα πατήσει ελληνικό έδαφος ή θα υπάρξει συνάντηση στην Αγκυρα.
Ο Τραμπ παραμένει εξοργισμένος με την πλειονότητα των Ευρωπαίων συμμάχων του, που δεν τον συνέδραμαν ουσιαστικά στον πόλεμο με το Ιράν, ούτε και τώρα δείχνουν διάθεση να εμπλακούν στην αβλαβή κυκλοφορία στα Στενά του Ορμούζ. Σύμφωνα με τις πάντα θυμωμένες δηλώσεις Τραμπ, αυτός είναι ένας πολύ σοβαρός λόγος για την Ουάσινγκτον να αποσύρει δυνάμεις της από το ευρωπαϊκό έδαφος ή να προχωρήσει σε αναδιάταξη των αμερικανικών δυνάμεων μέσα στη Συμμαχία.
Επιπροσθέτως η Ουάσινγκτον παραμένει θυμωμένη με την περιορισμένη προθυμία των Ευρωπαίων συμμάχων να προχωρήσουν ταχέως σε αύξηση της ετήσιας συνεισφοράς τους στο ΝΑΤΟ, που, κατά τον Τραμπ, στέκεται όρθιο χάρη στην αμερικανική χρηματοδότηση.
Από την πλευρά τους οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι θέλουν να ανακτήσουν την εμπιστοσύνη του «Μεγάλου αδελφού» τους και να πετύχουν τη μεγάλη συμφιλίωση με την Ουάσινγκτον, διότι οι Ευρωπαίοι δεν αισθάνονται -και για πολύ καιρό ακόμα- έτοιμοι να αναλάβουν την άμυνα και ασφάλειά τους.
Για τον κατευνασμό του Τραμπ οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι διαβεβαιώνουν ότι θα εξακολουθήσουν να αγοράζουν από τις ΗΠΑ οπλικά συστήματα που κατευθύνονται κυρίως στην Ουκρανία. Η Ουκρανία για τους Ευρωπαίους συμμάχους αποτελεί το πεδίο προσπάθειας προσέγγισης με τον Αμερικανό πρόεδρο, διότι δείχνουν να πιστεύουν και θέλουν να πείσουν και τον Αμερικανό πρόεδρο ότι η Ρωσία του Πούτιν αποτελεί ευθεία απειλή για το ίδιο το ΝΑΤΟ.
Για τον λόγο αυτό οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι προβάλλουν τις θέσεις τους ως… Ευρωπαίοι εταίροι μέσα στην Ατλαντική Συμμαχία. Στο πρόσφατο Συμβούλιο Κορυφής επαναλήφθηκε η θέση ότι η Ε.Ε. στηρίζει την Ουκρανία, κάλεσε τη Ρωσία να δεχτεί πλήρη και άμεση κατάπαυση του πυρός, και να εμπλακεί σε ουσιαστικές διαπραγματεύσεις, ενώ τονίστηκε ότι καμία ειρηνευτική διαδικασία δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς την Ουκρανία. Αυτή είναι η θεσμική, προσεκτικά διατυπωμένη θέση των «27».
Αναδείχτηκε όμως και ένα βαθύτερο πρόβλημα: ποιος έχει τελικά το δικαίωμα να μιλά εξ ονόματος της Ευρώπης, όταν τίθεται το ζήτημα της ειρήνης. Πίσω από τις επίσημες φράσεις φάνηκε μια σοβαρή εσωτερική ρήξη. Η προσπάθεια του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα να διατηρηθεί ένας δίαυλος επικοινωνίας με τη Μόσχα προκάλεσε έντονες αντιδράσεις. Ορισμένοι ηγέτες προειδοποίησαν μάλιστα ότι τέτοιες κινήσεις δεν πρέπει να γίνονται χωρίς συντονισμό και ότι η πίεση προς τη Ρωσία πρέπει να παραμείνει το κύριο εργαλείο της Ευρώπης.
Με ιδιαίτερη έμφαση ο Εμανουέλ Μακρόν και ο Φρίντριχ Μερτς εμφανίστηκαν αντίθετοι στην ιδέα να αναλάβει ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου ρόλο συνομιλητή με τη Ρωσία. Η κριτική τους, όμως, δεν αφορούσε μόνο την ουσία της επαφής με τη Μόσχα, αλλά και το ποιος νομιμοποιείται να εκπροσωπήσει την Ευρώπη σε ένα τόσο κρίσιμο ζήτημα, ωσάν η Ε.Ε. δεν είναι ένωση ισότιμων κρατών μελών, απλώς ένα διευθυντήριο λίγων μεγάλων πρωτευουσών. Αν η ειρήνη στην Ουκρανία, η ασφάλεια της ηπείρου και οι σχέσεις με τη Ρωσία μεταφερθούν εκτός της κανονικής κοινοτικής διαδικασίας, τότε οι υπόλοιπες χώρες κινδυνεύουν να μετατραπούν σε θεατές αποφάσεων που τις αφορούν άμεσα. Κατ’ αυτόν τον τρόπο η Ευρώπη κινδυνεύει να παρουσιαστεί ως μια ασταθής ένωση χωρών, την οποία ο Τραμπ βεβαίως δεν θα λάβει σοβαρά υπόψη του στα σχέδιά του, όποια και αν είναι αυτά.