Μνήμη Νεοκλή Σαρρή
Δεκαπέντε χρόνια από τον θάνατο του καθηγητή του Παντείου με τα μοναδικά και αυθεντικά χαρακτηριστικά που η τουρκολογία τού οφείλει πολλά
Συμπληρώθηκαν τούτες τις μέρες 15 χρόνια από την εκδημία του καθηγητή του Πάντειου Πανεπιστημίου Νεοκλή Σαρρή και με αφορμή τη θλιβερή αυτή στιγμή σε ανθρώπινο και εθνικό επίπεδο, ακολουθούν σε πρώτο πρόσωπο κάποιες σκέψεις για τον εξαίρετο πανεπιστημιακό δάσκαλο, για τον ξεχωριστό Ελληνα, για τον σπουδαίο άνθρωπο.
Από τον
Θεοφάνη Μαλκίδη*
Υπήρξα ένας από τους χιλιάδες φοιτητές σου και συνδέθηκα, όπως άλλωστε το συνήθιζες και το επέτρεπες, γιατί έτσι ήταν η παιδεία σου, με δεσμούς αγάπης, εκτίμησης, αλληλοσεβασμού και φιλίας.
Είναι πολλές οι στιγμές όπου πραγματοποιήσαμε συζητήσεις για απλά και σύνθετα ζητήματα, για θέματα που απασχολούν κάθε επιστήμονα, κάθε άνθρωπο και κάθε Ελληνα.
Οι ώρες, οι μέρες που πέρασα μαζί σου άνοιξαν τους ορίζοντές μου και συνέβαλαν στην οικοδόμηση ολοκληρωμένης αντίληψης για την κοινωνία, το έθνος, την οντολογία, που (θα) τα διαπερνούν η σκέψη, ο λόγος και το έργο σου. Τα χαρακτηριστικά σου, μοναδικά και αυθεντικά στο πέρασμα του χρόνου: ελληνικά, ρωμαίικα, οικουμενικά, του Γένους, του έθνους μας.
Μου έδωσες τα εφόδια να κατανοήσω πολλά από αυτά που ο ίδιος και πρώτος είχες μιλήσεις και γράψει στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, ειδικά στην Τουρκία, ειδικά για την Τουρκία. Για το ολοκληρωτικό, ρατσιστικό, φασιστικό αυτό καθεστώς, που απειλεί σε καθημερινή βάση την πατρίδα μας.
Είναι βέβαιο ότι στη ζωή κάθε ανθρώπου η γνωριμία με ορισμένους συνανθρώπους του, πόσο μάλλον με δασκάλους, έχει ως αποτέλεσμα να αλλάξει την πορεία του. Διαμορφώνεται μια νέα στάση ζωής και αναδεικνύονται ο λόγος και η πράξη που μέχρι πρότινος ούτε καν είχε σκεφτεί ο άνθρωπος. Και από τότε φανερώνεται ένας άλλος κόσμος και ο σπόρος βγάζει καρπούς. Για μένα είσαι (και όχι ήσουν) ένας από τους ανθρώπους που άλλαξαν τη ζωή μου, είσαι ένας δάσκαλος με τους οποίους άνοιξε μια νέα πραγματικότητα ιδεών και πολιτισμού, πολιτικής και ανθρώπινης πράξης, εν τέλει πράξης Ελληνισμού.
Η γνωριμία με σένα, με τον Κωνσταντινουπολίτη δάσκαλο στα πανεπιστημιακά αμφιθέατρα, στις αίθουσες εκδηλώσεων, όπου πολλές φορές αξιώθηκα να μιλήσουμε μαζί σε κοινές επιστημονικές και άλλες συναντήσεις, σε ανθρώπινες και φιλικές στιγμές, μου έδωσε τη δυνατότητα να κατανοήσω πολλά από τα ζητήματα που απασχόλησαν, απασχολούν και, από ό,τι φαίνεται, θα συνεχίζουν να απασχολούν τις Ελληνίδες και τους Ελληνες: Κωνσταντινούπολη, Ιμβρος και Τένεδος, Κύπρος, Ιωνία, Θράκη, Πόντος και Καππαδοκία, Οικουμενικό Πατριαρχείο, οθωμανικό κράτος, Νεότουρκοι, κεμαλισμός και Τουρκία, Γενοκτονία και αναγνώριση, ελληνική κοινωνία, επιβίωση και συνέχεια του Ελληνισμού.
Για κάθε ένα από τα παραπάνω θέματα είχες ολοκληρωμένη, τεκμηριωμένη, εμπεριστατωμένη, επιστημονική άποψη και θέση, αλλά ταυτόχρονα άκουγες όπως όφειλε και οφείλει να κάνει κάθε επιστήμονας και άνθρωπος (του μεγέθους σου).
Η επιστημονική σου κατάρτιση συνδυαζόταν με βαθιά ανθρώπινα, οικουμενικά, δημοκρατικά, ελληνικά συναισθήματα. Αλλωστε κουβαλούσες τον πόνο και τη δυστυχία της προσφυγιάς, θύμα και εσύ των διώξεων του Ελληνισμού της Πόλης το 1955 και το 1964.
Πολλά από αυτά, βεβαίως, που ανέδειξες στην Ελλάδα και στο εξωτερικό δεν έτυχαν ανάλογης αποδοχής της βαρύτητας και της σπουδαιότητάς τους που τους είχες προσδώσει. Τι γίνεται, άλλωστε, σε αυτόν εδώ τον τόπο γνωστό και αποδεκτό στην ώρα του; Πόσο μάλλον όταν όλοι συμφωνούσαν μαζί σου, αλλά το κομματικό, το προσωπικό, το επαγγελματικό, έμπαινε πάνω από το εθνικό.
Ιδιαίτερα σε ό,τι έχει σχέση με την κατοχική Τουρκία, αποτέλεσες τον επιστήμονα και κυρίως τον άνθρωπο εκείνο που συνέβαλε με μοναδικό τρόπο, ώστε η γνώση για τη γειτονική χώρα να γίνει επιστήμη.
Η τουρκολογία στην Ελλάδα σού οφείλει πολλά, όπως οφείλει πολλά και η μεγάλη κοινότητα των Κωνσταντινουπολιτών, για την οποία και στην οποία ήσουν ο πρωταγωνιστής. Το φανερώνουν οι συνεχείς μνημονεύσεις της παρουσίας σου, σε εκδηλώσεις και αλλού. Ακόμη λένε και γράφουν, και θα λένε και θα γράφουν «αυτό έλεγε ο Σαρρής» ή «έτσι έπραττε ο Σαρρής».
Η αναγνώριση του ανθρώπου και δασκάλου, όπως εσύ, Νεοκλή Σαρρή, πέρασε από πολλές διακυμάνσεις και εμπόδια. Σήμερα πλέον είναι διαπιστωμένο ότι η βαθιά εκτίμηση στο πρόσωπό σου είναι ολοκληρωμένη στον πυρήνα του ελληνικού λαού, αλλά και στους στρατιωτικούς και πολιτικούς κύκλους της Τουρκίας (!) και όχι στην ελλαδική ομάδα που χρησιμοποιεί λαθραία τον τίτλο «ελίτ». Πολιτική, δημοσιογραφική, ακαδημαϊκή.
Τα κείμενα, οι παρεμβάσεις και η δραστηριότητά σου έβαλαν το στίγμα τους σε πολλές πλευρές και συνιστώσες της επιστημονικής και πολιτικής ανάλυσης για μεγάλα ζητήματα που αφορούν τον Ελληνισμό. Είναι, όμως, χαρακτηριστικό των ανθρώπων της εμβέλειας όπως η δική σου η αποδοχή να μην έρχεται από ομάδες και προσωπικότητες του συστήματος και του καθεστώτος, αλλά από τον λαό, την πρωτογενή πηγή δικαίου και αντικειμενικότητας.
Ηταν τελικά ευλογία η γνωριμία μου με σένα, Νεοκλή Σαρρή, ακόμη και σε ανθρώπινο επίπεδο.
Εκτός από το αμφιθέατρο και το πάντα ανοιχτό γραφείο/σπίτι σου, ήταν αναρίθμητες οι ώρες διδασκαλίες σε συλλογικό και προσωπικό επίπεδο που (μας) αφιέρωσες για να μεταδώσεις τις ιδέες σου και τις γνώσεις σου. Η σχέση αυτή ήταν βαθιά, ανθρώπινη, με σεβασμό, κατανόηση και αγάπη. Οπως πρέπει, κατά τη γνώμη μου, να είναι κάθε ανθρώπινη σχέση, αλλά και κυρίως αυτή μεταξύ δασκάλου και μαθητή.
Εύχομαι οι φοιτήτριες και οι φοιτητές σου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, στις στρατιωτικές και αστυνομικές σχολές, σε κάθε εκπαιδευτικό μετερίζι, όπου και δίδαξες, οι Ελληνίδες και οι Ελληνες που σε παρακολούθησαν στο αμφιθέατρο και σε αίθουσες σε όλον τον κόσμο, μιλώντας για την Κύπρο, την Τουρκία, την Κωνσταντινούπολη, τη Θράκη, τη Γενοκτονία και μια σειρά από άλλα ζητήματα που καθόρισαν την ελληνική ιστορία και την κοινωνία, να ακολουθήσουν τη στάση και την πορεία ζωής που είχες. Ειλικρίνειας, ευθύτητας, ανθρωπισμού, γνώσης, μετριοφροσύνης και σεμνότητας, ταπεινότητας και ήθους, αλλά και ανδρείας, θάρρους, αντιστασιακής ελληνικότητας.
Αγαπητέ Νεοκλή, σε ευχαριστούμε για όλα αυτά που μας προσέφερες στον καθένα ξεχωριστά και σε όλον τον Ελληνισμό! Κανένας αγώνας που έδωσες πόσο μάλλον το έργο και η κληρονομιά που άφησες δεν πήγαν χαμένα !
Εσχατο αλλά όχι τελευταίο: Ο Νεοκλής Σαρρής έλεγε ότι «σε λίγα χρόνια οι Τούρκοι θα κάνουν τους Ελληνες να σκέφτονται σαν Τούρκοι και αυτή θα είναι η μεγαλύτερή μας ήττα». Η παραπάνω φράση του μαζί με το περίφημο και κορυφαίο του απόφθεγμα ότι «η Τουρκία δεν έχει ιστορία, αλλά ποινικό μητρώο» είναι αναγκαίες υπομνήσεις και υπενθυμίσεις για όσα συμβαίνουν σήμερα από τη Θράκη και την Κύπρο μέχρι το Αιγαίο.
*Διδάκτωρ Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών.
