Το διαδίκτυο αποτελεί πλέον όπλο, μέσο, σημαντικότατο εργαλείο εξωτερικής πολιτικής, προπαγάνδας, ψυχολογικού εκφοβισμού, που χρησιμοποιείται ποικιλοτρόπως (η Ελλάδα το έζησε προσφάτως με τον «σύμβουλο Εθνικής Ασφαλείας»…).
- Από τον Θεοφάνη Μαλκίδη*
Ετσι και η κατοχική Τουρκία δεν θα μπορούσε να απουσιάζει από το διαδίκτυο και ιδιαιτέρως στη Θράκη, όπου τα ψηφιακά μέσα είναι βασικά εργαλεία υβριδικού πολέμου και ψυχολογικών επιχειρήσεων, με την ψηφιακή στρατηγική της Αγκυρας να έχει στόχο τη συστηματική αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας και τη δημιουργία εντυπώσεων στη διεθνή και την εγχώρια κοινή γνώμη.
Ηταν αναμενόμενο λοιπόν η «Γαλάζια Πατρίδα» να «σερφάρει» και στο διαδίκτυο και ο εθνικισμός της γειτονικής χώρας να μας προσφέρει ολοένα και νέες συνιστώσες στη Θράκη. Μέσω του διαδικτύου (μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τουρκικά ψηφιακά και συμβατικά ΜΜΕ, ιστοσελίδες εθνικιστικών οργανώσεων κ.ά.) διοχετεύεται συστηματικά η προπαγάνδα, η οποία παρουσιάζει την Ελλάδα ως χώρα που καταπιέζει τους μουσουλμάνους της Θράκης.
Στόχος αυτής της ψηφιακής εκστρατείας είναι η παρουσίαση της μουσουλμανικής μειονότητας αποκλειστικά ως «τουρκικής», παραγνωρίζοντας τις άλλες συνιστώσες της (Πομάκους κ.λπ.), η δημιουργία ενός αφηγήματος περί «δικαιωμάτων» που καταπατούνται, έτσι ώστε η Αγκυρα να εμφανίζεται διεθνώς ως η «προστάτιδα δύναμη» των πληθυσμών αυτών.
Αμφισβήτηση
Μία σημαντική πολιτική της Τουρκίας στο διαδίκτυο αφορά τη χρήση της ορολογίας στον ψηφιακό χώρο, όπου στα τουρκικά (αλλά και στα ελεγχόμενα από την Αγκυρα λατινόφωνα ή αγγλόφωνα) ψηφιακά μέσα αποφεύγεται συστηματικά η χρήση των ελληνικών ονομάτων των πόλεων. Για παράδειγμα, η πόλη μου, η Αλεξανδρούπολη, η οποία δέχεται το μεγαλύτερο ποσοστό Τούρκων τουριστών από οποιαδήποτε άλλη πόλη στην Ελλάδα, αναφέρεται σχεδόν αποκλειστικά με την τουρκική της ονομασία, πρακτική η οποία δεν είναι τυχαία, αλλά αποτελεί μια προσπάθεια γλωσσικής, ιστορικής και ψυχολογικής αμφισβήτησης της ελληνικότητας της περιοχής μέσα στον παγκόσμιο ιστό.
Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, TikTok, facebook, Instagram, αλλά και στις πλατφόρμες αναζήτησης καταλυμάτων υπάρχει μια ανησυχητική τάση η οποία έχει αρχίσει να γίνεται κανόνας, αφού η τοποθεσία «Αλεξανδρούπολη» ή «Alexandroupoli» εξαφανίζεται, ενώ εμφανίζονται οι τουρκικές, δηλαδή «Dedeagaç» (Δεδέαγατς ήταν η τουρκική ονομασία της πόλης επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και μέχρι το 1920 όταν απελευθερώθηκε) και «Aleksandroupoli», με το «ks» που χρησιμοποιείται στην τουρκική γλώσσα αντί για το λατινικό «x».
Για το «Dedeagaç» δεν χρειάζεται να επεκταθούμε για τον συμβολισμό που εμπεριέχει, αλλά για το «Aleksandroupoli» με «ks» δεν είναι απλώς μια εναλλακτική γραφή στον ψηφιακό κόσμο, αλλά η τουρκική μεταγραφή του ονόματος της πόλης. Ετσι, όταν οι Τούρκοι τουρίστες γράφουν «Aleksandroupoli», χρησιμοποιούν τη δική τους φωνητική απόδοση του ονόματος, η οποία αντικαθιστά τη διεθνή αναγραφή «Alexandroupoli».
Αυτό δεν είναι τυχαίο, αλλά παραμένει ως αποτέλεσμα της μαζικής συμμετοχής των Τούρκων χρηστών στις πλατφόρμες, που αναδιαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο ο ψηφιακός – πραγματικός κόσμος προσλαμβάνει την πόλη. Ετσι, οι Τούρκοι τουρίστες, όταν κάνουν check-in ή κοινοποιούν τοποθεσίες στην Αλεξανδρούπολη, επιλέγουν τις τουρκικές μεταγραφές που προτείνονται από τους αλγόριθμους στις τουρκικές -και όχι μόνο- πλατφόρμες.
Οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης χρησιμοποιούν αλγόριθμους που βασίζονται στη συχνότητα χρήσης των τοποθεσιών και, όταν ένας χρήστης πραγματοποιεί check-in ή προσθέτει location tag σε ανάρτηση, η πλατφόρμα προτείνει ονομασίες με βάση τη δημοτικότητά τους, δηλαδή πόσο συχνά έχουν χρησιμοποιηθεί από άλλους χρήστες. Οι Τούρκοι τουρίστες, οι οποίοι αποτελούν τη συντριπτική πλειονότητα επισκεπτών στην Αλεξανδρούπολη, όταν αναζητούν την τοποθεσία, επιλέγουν τις τουρκικές εκδοχές, αφού κάποιοι τις «δημιούργησαν» σε αρχικό επίπεδο, ενώ κάθε φορά που ένας Τούρκος τουρίστας κοινοποιεί μια φωτογραφία ή κάνει check-in (κατά χιλιάδες πλέον, σε καθημερινή βάση και όλον τον χρόνο) χρησιμοποιώντας αυτές τις ονομασίες, ο αλγόριθμος «μαθαίνει», του επιβάλλεται δηλαδή να «μάθει» ότι αυτές οι τοποθεσίες με τη συγκεκριμένη ονομασία (δηλαδή την τουρκική) είναι δημοφιλείς.
Ετσι, με τη συνεχή αύξηση των check-ins των Τούρκων τουριστών οι ελληνικές ονομασίες («Αλεξανδρούπολη», και με λατινικούς χαρακτήρες «Alexandroupoli») υποχωρούν στις πλατφόρμες, ενώ οι τουρκικές ανεβαίνουν στην κορυφή των αποτελεσμάτων. Στο σημερινό οικονομικό και κοινωνικό περιβάλλον, στην καθημερινότητά μας, όπου σχεδόν όλος ο πλανήτης αναζητά τοποθεσίες μέσω Google Maps, facebook, Instagram και TikTok, το όνομα που εμφανίζεται πρώτο στις προτάσεις των αλγόριθμων καθορίζει την αναγνωρισιμότητα, την ταυτότητα, την ονομασία και την προέλευσης της πόλης.
Ετσι, η διεθνής αναγραφή της τοποθεσίας στο διαδίκτυο σταδιακά υποχωρεί, το όνομα «Αλεξανδρούπολη» και γενικώς οι ελληνικές ονομασίες καταργούνται, εξαφανίζονται κυριολεκτικά από τις προτάσεις των μηχανισμών αναζήτησης και η ψηφιακή ταυτότητα της πόλης μετασχηματίζεται, αλλάζει, αποκτά τουρκικό περιεχόμενο και τουρκική «ταυτότητα». Δεν είναι υπερβολή ούτε τοπικιστικός συναισθηματισμός ούτε κινδυνολογία να αναφερθεί πως αυτό που συμβαίνει στο διαδίκτυο είναι μια μορφή πολιτικής επιβολής, μια σύγχρονη μορφή πολιτισμικής επιρροής, όπου τον ρόλο της στρατιωτικής δύναμης τον αναλαμβάνουν το διαδίκτυο και οι «τουρίστες», αναδιαμορφώνοντας την ιστορική και συλλογική μνήμη και τη διεθνή αναγνωρισιμότητα της πόλης.
Η Τουρκία, τα τελευταία χρόνια, χρησιμοποιεί συστηματικά το διαδίκτυο και τον τουρισμό (μαζί με τον πολιτισμό, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης) ως εργαλεία της «Γαλάζιας Πατρίδας» και οι τηλεοπτικές σειρές, η μουσική, ο τουρισμός και οι ψηφιακές πλατφόρμες συμβάλλουν στη διάδοση της τουρκικής επιρροής και παρουσίας στον ελληνικό και τον διεθνή χώρο. Ετσι το διαδίκτυο, ο ψηφιακός κόσμος, είναι το (νέο) πεδίο τουρκικής γεωπολιτικής και γεωοικονομικής κυριαρχίας, όπου τα τοπωνύμια δεν είναι απλώς ονόματα, αλλά αποτελούν σύμβολα ταυτότητας, ιστορίας και παρούσας ή μελλοντικής κυριαρχίας. Ο ψηφιακός κόσμος ως ψυχολογικό πείραμα, ως υποσυνείδητο που τείνει να γίνει συνείδηση…
Η τουρκική εργαλειοποίηση του διαδικτύου, το παράδειγμα της Αλεξανδρούπολης, αποτελεί τη πιο χαρακτηριστική περίπτωση της ψηφιακής «Γαλάζιας Πατρίδας», όπου μια πόλη «χάνει» (πολύ γρήγορα πλέον) το όνομά της στον ψηφιακό χώρο, συνεπώς χάνει και μέρος της πολιτιστικής της παρουσίας και της ελληνικότητάς της. Ετσι, με τον ρυθμό που κινείται η «Γαλάζια Πατρίδα» στον ψηφιακό κόσμο, το συνεχές τουριστικό ρεύμα από την Τουρκία και με την τάση των εκατομμυρίων τουρκικών check-ins ετησίως, η ελληνική ονομασία της πόλης θα έχει πλήρως υποχωρήσει από τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης.
Νέοι άνθρωποι, τουρίστες και επισκέπτες από άλλες χώρες εκτός Τουρκίας, ερευνητές, δημοσιογράφοι θα αναζητούν πλέον την πόλη ως «Dedeagaç» ή «Aleksandroupoli», όπως επισημαίνει και το site της Αλεξανδρούπολης pameevro, το οποίο ταυτόχρονα αναρωτιέται για τη ψηφιακή εξαφάνιση της ονομασίας της πόλης. Η διεθνής αναγνώριση της πόλης, το αποτύπωμά της, θα έχει συνδεθεί με την τουρκική της ταυτότητα και όχι την ελληνική, η ψηφιακή ταυτότητα και μνήμη θα έχει αλλάξει και θα έχει δημιουργηθεί ένα τελείως διαφορετικό και ξένο με την πραγματικότητα πρόσωπο, όπου η Αλεξανδρούπολη θα φαίνεται στο διαδίκτυο ως ακόμη μία τουρκική πόλη. Η Αλεξανδρούπολη από το 1920 δεν είναι πια Δεδέαγατς, δεν είναι πια τουρκική πόλη, στον ψηφιακό όμως κόσμο όπου τα τοπωνύμια καθορίζονται από τους αλγόριθμους και τη δημοτικότητα, την επίδραση και τη διάδραση, η ιστορία μπορεί να ξαναγραφτεί, και αυτό συμβαίνει τώρα.
Η Αλεξανδρούπολη «χάνει» το όνομά της στον ψηφιακό χώρο, χάνει και μέρος της ιστορικής της συνέχειας, της συλλογικής συνείδησης και της πολιτισμικής ταυτότητας, συνεπώς υπάρχει απώλεια κυριαρχίας στον ψηφιακό χώρο, εκεί όπου σήμερα είναι ο «πραγματικός κόσμος». Η ιστορία λοιπόν ξαναγράφεται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και το φαινόμενο αυτό είναι και πολιτισμικό και γεωπολιτικό, φαινόμενο το οποίο βεβαίως δεν περιορίζεται μόνο στην Αλεξανδρούπολη ή στη Θράκη, αλλά παρόμοιες περιπτώσεις ψηφιακής αλλαγής, προπαγάνδας και μετάλλαξης τοπωνυμίων έχουν καταγραφεί σε άλλες περιοχές με ανάλογο ιστορικό παρελθόν και αντίστοιχο τουρκικό ενδιαφέρον. Η Ελλάδα λοιπόν δεν πρέπει να υποτιμά, πόσο μάλλον να αδιαφορεί για την πολιτική του τουρκικού ψηφιακού μετώπου. Και ειδικά τώρα που το διαδίκτυο έγινε σαφή και διακριτή συνιστώσα της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Και κάτι έσχατο αλλά όχι τελευταίο: Είναι θεμιτό οι επιχειρήσεις της Αλεξανδρούπολης να διαφημίζουν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τα προϊόντα και τις υπηρεσίες τους στους Τούρκους τουρίστες και μάλιστα στη γλώσσα τους, αφού οι επισκέπτες από τη γειτονική χώρα δεν φημίζονται για τη γλωσσομάθειά τους. Γιατί όμως οι επαγγελματίες όταν φτάνουν στο σημείο όπου βρίσκεται η επιχείρησή τους αναφέρουν την Αλεξανδρούπολη με την τουρκική της ονομασία; Γιατί συνεισφέρουν και αυτοί στην αλλαγή του διαδικτυακού αποτυπώματος της πόλης, δηλαδή την αλλαγή στο ψηφιακό κόσμο της ταυτότητας, της φυσιογνωμίας και της ελληνικότητας της Αλεξανδρούπολης;
Εργαλειοποιούν πληθυσμούς και διασπείρουν fake news
Το διαδίκτυο λειτουργεί ως δίαυλος επικοινωνίας και συντονισμού για τη διάδοση εθνικιστικών γραμμών. Μέσα από συγκεκριμένες πλατφόρμες και ψηφιακές κοινότητες επιχειρείται η πολιτική και ιδεολογική καθοδήγηση, ενισχύοντας την τουρκική εθνικιστική γραμμή και απομονώνοντας τις φωνές εκείνες (π.χ. Πομάκων) που επιθυμούν την πλήρη ενσωμάτωση στην ελληνική κοινωνία.
Στο πλαίσιο του ψηφιακού πολέμου, η Τουρκία χρησιμοποιεί το διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να κατευθύνει και να εργαλειοποιεί πληθυσμούς από όλον τον κόσμο προς τον Εβρο και τη Θράκη (χαρακτηριστική, αλλά όχι μοναδική η περίπτωση του Μαρτίου του 2020, όπου εδώ στον Εβρο ζήσαμε μία μεταφορά της ψηφιακής προπαγάνδας στην πραγματικότητα). Κατά τη διάρκεια εντάσεων οι ψηφιακές πλατφόρμες χρησιμοποιούνται τόσο για τη διασπορά ψευδών ειδήσεων (fake news) που στοχεύουν να πλήξουν τόσο τις δυνάμεις ασφαλείας αλλά και το ηθικό, όσο και για να χρησιμοποιηθούν για τον συντονισμό των δικτύων των διακινητών.
*Ο Θεοφάνης Μαλκίδης είναι διδάκτωρ Κοινωνικών Επιστημών