Ως το τελικό μεγάλο φαγοπότι θα μπορούσε να χαρακτηριστεί το νομοσχέδιο που κατέθεσε η Λίνα Μενδώνη, εν μέσω θερινής ραστώνης, με το οποίο «περνάει» σε ανώνυμη εταιρεία, δηλαδή σε ιδιώτες που θα επιλέγονται από την κυβέρνηση, όλη η διαχείριση, και στην πραγματικότητα τα έσοδα από την πολιτιστική μας κληρονομιά, που βρίσκονται φυσικά στην καρδιά και της τουριστικής -και μοναδικής μας- μεγάλης βιομηχανίας.
- Από τους Μαρία Παναγιώτου Νίκο Τσακανίκα
Η ανώνυμη εταιρεία φαίνεται να αντλεί έμπνευση από τoν ΟΠΕΠ Α.Ε., που δημιουργήθηκε επί κυβέρνησης Κώστα Σημίτη και έκλεισε τελικά το 2010 με έλλειμμα 14.000.000 ευρώ, ο οποίος, βέβαια, είχε αρκετά πιο περιορισμένες αρμοδιότητες.
Ο σχεδιασμός της κυβέρνησης είχε διαφανεί βεβαίως από το 2020, όταν η Λίνα Μενδώνη πέρασε νομοσχέδιο για την κατάργηση του Ταμείου Αρχαιολογικών Πόρων (ΤΑΠ), που χρονολογείτο από το 1961, και την ίδρυση του Οργανισμού Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων (ΟΔΑΠ), τον οποίο στη συνέχεια απαξίωσε, για να οδηγηθούμε τελικά σε ανώνυμη εταιρεία.
Οι 300 οργανικές θέσεις που προβλέπονταν για τον ΟΔΑΠ, για παράδειγμα, ουδέποτε καλύφθηκαν – αντ’ αυτού προτιμήθηκαν οι απευθείας αναθέσεις σε ιδιωτικές εταιρίες, η πρόσληψη συμβασιούχων σε έργα, η ανάθεση σε ιδιώτες των εισιτηρίων και των πωλητηρίων. Και τώρα, στην πραγματικότητα ο ΟΔΑΠ απενεργοποιείται. Απλώς δεν μπορεί να καταργηθεί εντελώς, όπως ανέφεραν πηγές στη «δημοκρατία» και παραμένει ως ενδιάμεσος φορέας μεταξύ του υπουργείου και της ανώνυμης εταιρείας, ώστε να υπάρχει μια συνταγματική ψευδαίσθηση, καθώς, σύμφωνα με το Σύνταγμα, «τα μνημεία, οι παραδοσιακές περιοχές και τα παραδοσιακά στοιχεία προστατεύονται από το κράτος».
Το πλέον εξωφρενικό; Η διαχείριση του πολιτισμού μας από ιδιώτες απλώνεται σε χρονικό ορίζοντα ενός αιώνα με βάση το νομοσχέδιο. Ο,τι δηλαδή δεν κατάφεραν οι δανειστές μας την εποχή των Μνημονίων, όταν κυκλοφορούσε η πληροφορία ότι μας ζητούσαν να υποθηκεύσουμε ακόμα και την Ακρόπολη, φαίνεται πως θα το πετύχει η κ. Μενδώνη και μία ελληνική κυβέρνηση, εν καιρώ… ειρήνης.
Η προετοιμασία για την παραχώρηση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς σε ανώνυμη εταιρεία, την οποία θα διαχειρίζονται στην πραγματικότητα ιδιώτες που θα κρατούν όσα χρήματα νιώθουν ότι θέλουν να ξοδέψουν από τα έσοδα που προκύπτουν από τον πολιτιστικό μας πλούτο, σχεδιάζεται εδώ και μήνες στο παρασκήνιο.
Τον περασμένο Οκτώβριο, έπειτα από συνεδρίαση του Δ.Σ. του ΟΔΑΠ, αποφασίστηκε η απευθείας ανάθεση σε δικηγόρο Αθηνών έργου με τίτλο: «Παροχή υπηρεσιών Συμβουλευτικής Νομικής Υποστήριξης για την αναμόρφωση του θεσμικού πλαισίου στο πλαίσιο του ενταγμένου στο Ταμείο Ανάκαμψης έργου: SUB.5 Ανάπτυξη και Εφαρμογή Ψηφιακών Διαδραστικών Υπηρεσιών και Περιεχομένου για τη βελτίωση της εμπειρίας του επισκέπτη σε Αρχαιολογικούς Χώρους, Μουσεία, Μνημεία και Ιστορικούς Τόπους με τη χρήση Καινοτόμων Τεχνολογιών και Ανοιχτών Συστημάτων».
H σύμβαση ήταν ύψους 30.000 ευρώ (χωρίς ΦΠΑ). Στην απόφαση για την ανάθεση δεν αναφερόταν τίποτα για την ίδρυση ανώνυμης εταιρείας. Προφανώς, το υπουργείο δεν ήθελε να τραβήξει ακόμη την προσοχή για το τι προετοιμάζει.
Τον Νοέμβριο εκδίδεται από τον ΟΔΑΠ η «Πρόσκληση Εκδήλωσης Ενδιαφέροντος» προς τη δικηγόρο. Σε αυτή κάνει ξαφνικά την εμφάνιση της η «ίδρυση» μιας ανώνυμης εταιρείας. Συγκεκριμένα αναφερόταν πως έργο της δικηγόρου ήταν και οι «νομικές συμβουλές» για «ίδρυση διά νόμου ανώνυμης εταιρείας, η οποία θα εποπτεύεται από τον ΟΔΑΠ και το υπουργείο Πολιτισμού, θα διαθέτει διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια, λογιστική και λειτουργική ευελιξία, και οι σκοποί και το αντικείμενό της θα συνδέονται τόσο με τη διαχείριση του συστήματος ηλεκτρονικού εισιτηρίου όσο και με τη διαχείριση της κινητής και ακίνητης περιουσίας του ΟΔΑΠ». Μάλιστα, διευκρινιζόταν πως η δικηγόρος θα έπρεπε να συντάξει σχέδιο νόμου για την ίδρυση της ανώνυμης εταιρείας, αλλά και προκαταρκτική ανάλυση συνεπειών ρύθμισης μέσα σε έξι μήνες. Η σύμβαση υπογράφεται τον Δεκέμβριο.
Στα τέλη Ιανουαρίου ο ΟΔΑΠ ανακοινώνει ακόμα μία απευθείας ανάθεση, ύψους 29.000 ευρώ (πλέον ΦΠΑ) στην εταιρεία OCTANE ΕΠΕ για: «Υπηρεσίες σύνταξης μελέτης βιωσιμότητας και επιχειρησιακού σχεδίου για τον νέο, υπό σύσταση φορέα», με την επίκληση και πάλι του έργου του Ταμείου Ανάκαμψης, χωρίς να έχει προηγηθεί κάποια απόφαση του Δ.Σ. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι ο ΟΔΑΠ, και κυρίως η πολιτική ηγεσία του ΥΠΠΟ, πρώτα αποφάσισαν τη σύσταση μίας Α.Ε. και μετά… θυμήθηκαν ότι πρέπει να υπάρχει και μία έκθεση -τυπικά- για το εάν είναι βιώσιμο το σχέδιο αυτό. Στις 18 Φεβρουαρίου υπογράφεται η σύμβαση με την OCTANE ΕΠΕ, η οποία έληγε στις 20 Φεβρουαρίου. Δηλαδή, μέσα σε 2 μέρες, η εταιρεία παρέδωσε έκθεση βιωσιμότητας με δεκάδες παραμέτρους. Η μεθόδευση σε άλλο επίπεδο…
Το νομοσχέδιο με απλά λόγια
Παρουσιάζουμε τα κυριότερα σημεία όσων παραχωρούνται στη νέα ανώνυμη εταιρεία, που στην ουσία είναι τα πάντα. Δηλαδή:
1 Ο Οργανισμός Ανάπτυξης και Διαχείρισης Ελληνικής Πολιτιστικής Κληρονομιάς Α.Ε. (Hellenic Heritage Organisation SA), δηλαδή η νέα ανώνυμη εταιρεία, θα διαχειρίζεται, μεταξύ άλλων, την ακίνητη και κινητή περιουσία του Οργανισμού Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων (ΟΔΑΠ), και την ακίνητη περιουσία κυριότητας του υπουργείου Πολιτισμού, που διαχειρίζεται ο ΟΔΑΠ. Δηλαδή θα διαχειρίζεται τα έσοδα, τις υπηρεσίες σε αρχαιολογικούς χώρους, μνημεία, μουσεία κ.ά., καθώς και την ανάπτυξη εμπορικής πολιτικής για την προβολή, προώθηση και διάθεση στο κοινό και στους ιδιώτες εμπόρους των προϊόντων και υπηρεσιών του ΟΔΑΠ. Με λίγα λόγια, η ανώνυμη εταιρεία θα αποφασίζει το είδος και τον χαρακτήρα των δράσεων που θα λαμβάνουν χώρα σε μουσεία, αρχαιολογικούς χώρους και μνημεία και ουσιαστικά θα γίνει το όχημα πλήρους ιδιωτικοποίησης της διαχείρισης των αρχαιολογικών χώρων και των μνημείων, με την εκχώρηση της δημόσιας περιουσίας του ελληνικού λαού σε ιδιωτικά χέρια.
2 Θα συντάσσει σχέδια νομοθετικών ρυθμίσεων και κανονιστικών πράξεων για την υποβολή τους στο υπουργείο Πολιτισμού. Δηλαδή η ανώνυμη εταιρεία θα αποφασίζει για όλη τη διαχείριση των αρχαιολογικών χώρων και ποιος θα τους… απολαμβάνει. Θα παίρνει επίσης ευρωπαϊκά χρήματα και θα συνάπτει προγραμματικές συμβάσεις με δήμους.
3 Θα μισθώνει και θα εκμισθώνει ακίνητα και θα παραχωρεί με κάθε συμβατική μορφή τη χρήση της ακίνητης περιουσίας για λογαριασμό του ΟΔΑΠ ή του υπουργείου Πολιτισμού.
4 Θα έχει στα χέρια της ασφαλώς και τα φυσικά πωλητήρια, τα οποία δημιουργήθηκαν από κρατικούς πόρους, από ΕΣΠΑ ακόμα και από το Ταμείο Ανάκαμψης, δηλαδή από τους Ελληνες πολίτες, για να τα διαθέτει σε ιδιώτες έναντι χαμηλού ενοικίου, όπως προκύπτει από την πρόσφατη ιστορία, όπου θα μπορούν να πωλούν και δικά τους προϊόντα. Το κόστος συντήρησης των χώρων από την άλλη παραμένει στο ΥΠΠΟ.
5 Θα διαχειρίζεται τα ψηφιακά μοντέλα για την παραγωγή ακριβών αντιγράφων, συμπεριλαμβανομένων των αντιγράφων υπό κλίμακα, τα οποία θα μπορεί να αναθέτει και σε εξωτερικούς αναδόχους. Θα είναι ακόμα υπεύθυνη για την προώθηση, την προβολή και τη διάθεση όλων αυτών, καθώς και για τον σχεδιασμό, την παραγωγή, την προώθηση, την προβολή και τη διάθεση προϊόντων και έργων χειροτεχνίας και σύγχρονης τέχνης. Οπως σημειώνει ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων, αυτή η διάταξη λύνει τα χέρια ιδιωτών εμπόρων που εδώ και δεκαετίες προσπαθούσαν, ανεπιτυχώς μέχρι τώρα, να έχουν πρόσβαση στη μοντελοθήκη του ΤΑΠ/νυν ΟΔΑΠ, για να μπορούν να παράγουν ακριβή αντίγραφα, τα οποία αποτελούν κρατική περιουσία του ΥΠΠΟ και του ελληνικού λαού.
6 Θα εισπράττει από παντού. Εξάλλου, ακόμα και οι ταμίες στην πλειονότητα των αρχαιολογικών χώρων θα είναι υπάλληλοί της. Εκεί είναι που θα γίνει το μεγάλο φαγοπότι. Τα εκατομμύρια ευρώ θα εισπράττονται από την Α.Ε. και θα τα διαχειρίζεται η Α.Ε., η οποία θα μπορεί εν λευκώ να τα δίνει σε απευθείας αναθέσεις, άχρηστα ή αμφιλεγόμενα έργα, διαφημίσεις, συμβουλευτικές υπηρεσίες, με εντολές της εκάστοτε πολιτικής ηγεσίας, χωρίς κανέναν έλεγχο και χωρίς να υπάγονται στο δημόσιο λογιστικό.
7 Το 7μελές Δ.Σ. της Α.Ε., που θα διορίζεται από την κυβέρνηση, θα έχει υπερεξουσίες, και ιδίως ο διευθύνων σύμβουλος. Ο ΟΔΑΠ θα καταβάλλει ετησίως από τα έσοδα των μνημείων στην εταιρεία τα λειτουργικά της έξοδα (το 80% αυτών εντός του πρώτου διμήνου). Ποιος θα καθορίζει πόσα θα είναι αυτά τα λειτουργικά έξοδα; Φυσικά, το ίδιο το Δ.Σ. της εταιρείας, ενώ προβλέπεται ότι η Α.Ε. θα παίρνει και έκτακτες επιχορηγήσεις από τον ΟΔΑΠ, καθώς και τακτική και έκτακτη επιχορήγηση από τον κρατικό προϋπολογισμό και το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων. Επιπρόσθετα, η Α.Ε. θα λάβει με την ίδρυσή της 3.000.000 ευρώ ως έκτακτη επιχορήγηση και ακόμα 3.000.000 ευρώ σε μετοχές από το Δημόσιο και τον ΟΔΑΠ.
8 Θα αποδίδει ποσοστό 60% των καθαρών εσόδων στον ΟΔΑΠ, αλλά μόνο τυπικά (το υπόλοιπο 40% πηγαίνει στον κρατικό προϋπολογισμό). Πόσο από αυτό το 60% θα κρατάει η εταιρεία για την εξυπηρέτηση και τη χρηματοδότηση της λειτουργίας της; Δεν προσδιορίζεται καν με πλαφόν. Αρα, μπορεί και να κρατάει όλα τα χρήματα στα οποία στηρίζονταν η συντήρηση και ηανάδειξη του πολιτιστικού μας πλούτου. Τα δε έσοδα των μνημείων και των μουσείων, η ψυχή και η καρδιά του ελληνικού λαού, λεηλατούνται και υποθηκεύονται για 50 χρόνια, με δυνατότητα παράτασης για άλλα 50, μέσω αυτής της Α.Ε. Η παράταση, μάλιστα, για άλλα 50 χρόνια θα αποφασιστεί από την ίδια την εταιρεία (!)
9 Θα έχει δικαίωμα να απασχολεί 90 άτομα, φυσικά με σχέση εργασίας ιδιωτικού δικαίου αορίστου χρόνου που θα αποτελέσει… πεδίο λαμπρό για πάσης φύσεως ρουσφέτια. Δεν κατοχυρώνεται καν υποχρεωτικά η απασχόληση επιστημονικού προσωπικού. Πλειάδα συμβούλων, δικηγόρων, δημοσιογράφων, ειδικών συνεργατών θα στελεχώσουν τη νέα εταιρεία. Και φυσικά οι αποζημιώσεις σε ετήσια βάση των στελεχών της, σύμφωνα με πληροφορίες της «δημοκρατίας», αλλά και την ίδια την εμπειρία από ανάλογες επιλογές της κυβέρνησης σε μια σειρά από δημόσιες επιχειρήσεις και οργανισμούς, στα πρότυπα που χάραξε το Υπερταμείο, αναμένεται να έχουν εξαψήφιο αριθμό. Φυσικά. θα αποφασίσει η ίδια για το καταστατικό της. Η διαχείριση των εσόδων, οι θέσεις εργασίας, οι αποδοχές των στελεχών θα μπορούν να αλλάζουν, βέβαια, από το ίδιο του Δ.Σ. της.
10 Θα παρέχει συμβουλές στο υπουργείο Πολιτισμού για τον «σχεδιασμό της πολιτικής για την ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς», όταν οι υπηρεσίες του ΥΠΠΟ έχουν εμπειρία δύο αιώνων στην προστασία και στην ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας μας. Το παραπάνω θα ακουγόταν αστείο εάν δεν αποκάλυπτε τις τραγικές προθέσεις.
Η αποτυχία του ΤΑΑ
Ως τεράστια αποτυχία χαρακτηρίζεται από όλες τις σχετικές με το θέμα πηγές η προσπάθεια άντλησης πόρων του υπουργείου Πολιτισμού από το Ταμείο Ανάκαμψης, το οποίο μάλιστα κάποιοι συνδέουν με τη δημιουργία της ανώνυμης εταιρείας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτού αποτελεί το Εθνικό Μουσείο Εναλίων Αρχαιοτήτων, το οποίο εθεωρείτο το έργο-ορόσημο του Ταμείου Ανάκαμψης, κόστους 105 εκατ. ευρώ, που, όπως ήταν αναμενόμενο από τον γρήγορο και πρόχειρο σχεδιασμό του, δεν κατάφερε να ολοκληρωθεί έως τις 30/6/2026, οπότε και το ΤΑΑ τελείωσε.
Το κτίριο είναι ακόμη γιαπί, ενώ αντλήθηκαν μόνο τα 60.000.000 ευρώ. Κι όλα αυτά ενώ τόσο η κυρία Μενδώνη όσο και ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης είχαν δεσμευθεί για την ολοκλήρωσή του. Παρόμοια είναι η εικόνα και στο έργο της οδού Πειραιώς 260, που θα είχε εργαστήρια και εκθετήριο του ΟΔΑΠ και δεν τελείωσε στις 30/6/2026. Μήπως η ανώνυμη εταιρεία, αποτελεί και μία καλή κρυψώνα, για την ολοκλήρωση αυτών των έργων με κρατικά χρήματα και υπερκοστολογήσεις που κανείς δεν θα μπορεί να ανακαλύψει;