Δικηγόρος στο επάγγελμα, αρθρογράφος, ραδιοφωνικός παραγωγός, δημιουργός podcast και πλέον μυθιστοριογράφος, ο Πάνος Μουχτερός ανήκει στους ανθρώπους που δεν περιορίζονται σε μία μόνο μορφή έκφρασης.
- Από τον Ηλία Μαραβέγια
Το πρώτο του βιβλίο «Βίος αβίωτος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, αξιοποιεί τα εργαλεία της μυθοπλασίας για να μιλήσει για τη μοναξιά, την ευθύνη, την Τεχνητή Νοημοσύνη και τις εύθραυστες ισορροπίες της σύγχρονης ζωής. Στο «ENJOY» εξηγεί πώς η δικηγορία τροφοδοτεί τη συγγραφή, γιατί απέφυγε να δώσει ονόματα στους ήρωές του και τι σημαίνει, τελικά, να ζεις έναν… «βίο αβίωτο».
Ο τίτλος «Βίος αβίωτος» παραπέμπει σε μια ζωή που μοιάζει να βιώνεται χωρίς πραγματική ελευθερία. Τι σημαίνει για εσάς και σε ποιον βαθμό αντανακλά τη σημερινή ανθρώπινη συνθήκη;
Πρέπει να σημειώσω ότι εμπνεύστηκα τον τίτλο προτού αρχίσω να γράφω το βιβλίο. Αν και μπορεί να ερμηνευτεί με πολλούς τρόπους, για μένα τελικά σημαίνει τη «νομιζόμενη ζωή», όσα δηλαδή θεωρούμε ως απολύτως δεδομένα, ενώ τελικά αυτά στην πορεία ανατρέπονται. Ο σημερινός άνθρωπος βιώνει πολλές τέτοιες -μικρές ή μεγαλύτερες- ανατροπές στη ζωή του και με διαφορετική ένταση κάθε φορά.
Στο μυθιστόρημά σας η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν λειτουργεί μόνο ως τεχνολογικό υπόβαθρο αλλά και ως αφορμή για υπαρξιακά ερωτήματα. Ποιος είναι τελικά ο μεγαλύτερος κίνδυνος, η ίδια η τεχνολογία ή η ανθρώπινη ανάγκη να στηριζόμαστε πάνω της;
Η τεχνολογία από μόνη της δεν είναι απαραίτητα επικίνδυνη. Μετατρέπεται σε τέτοια όταν ο άνθρωπος την κατευθύνει, θέλοντας ή μη, προς τα εκεί. Ακόμα και το Τσερνόμπιλ, για παράδειγμα, αν και καταγράφεται ως ατύχημα, αυτό προκλήθηκε κυρίως από ανθρώπινη αμέλεια. Η ανάγκη μας αλλά και το πώς θα στραφούμε κάθε φορά σε κάτι υπέρτερο, είτε αυτό είναι η τεχνολογία είτε η Τεχνητή Νοημοσύνη ή ακόμα και ο Θεός, καθορίζει τελικά και την επικινδυνότητά του. Οσα βιώνει πάλι η ανθρωπότητα με τους πολέμους στο όνομα όλων των παραπάνω δίνει και την απάντηση στην ερώτησή σας.
Οι ήρωές σας δεν έχουν ονόματα. Είναι μια επιλογή που αφαιρεί την ατομικότητα ή, αντίθετα, επιτρέπει στον αναγνώστη να αναγνωρίσει τον εαυτό του μέσα τους;
Το να ονοματίσω τους ήρωες ήταν κάτι που, όπως φάνηκε, με περιόριζε αφηγηματολογικά. Προτίμησα να αναδείξω τα βιώματα, την «αίσθηση» αυτών που περιγράφω και μετέπειτα τα πρόσωπα. Αρα ο κάθε αναγνώστης μπορεί να ταυτιστεί συναισθηματικά πιο εύκολα έτσι με όσα διαβάζει. Για τον ίδιο λόγο ούτε οι τόποι έχουν ονομασίες στο βιβλίο.
Ο πρωταγωνιστής κουβαλά ευθύνες που δεν επέλεξε: τη φροντίδα του πατέρα, τα οικογενειακά μυστικά, τις επαγγελματικές απαιτήσεις. Πόσο ελεύθερος είναι τελικά ο σύγχρονος άνθρωπος να χαράξει τη δική του πορεία;
Αυτό αφορά το παρόμοιο ερώτημα που ψάχνει απάντηση στο «αν οι περιστάσεις αποτελούν προϊόν του ανθρώπου ή αν ο άνθρωπος είναι προϊόν των περιστάσεων». Μπορεί τελικά και να συμβαίνουν αυτά ταυτόχρονα. Κάποια στιγμή, πάντως, είναι ψυχολογικά απελευθερωτικό να παραδεχτούμε ότι δεν μπορούμε αλλά και δεν είναι αντικειμενικά εφικτό να ελέγχουμε όλα όσα μας συμβαίνουν.
Ως δικηγόρος γνωρίζετε από κοντά ιστορίες ανθρώπων, συγκρούσεων και ηθικών διλημμάτων. Με ποιους τρόπους η επαγγελματική σας εμπειρία τροφοδότησε τη συγγραφική σας φαντασία; Συγκρούονται ποτέ αυτές οι δύο ιδιότητες;
Μέχρι πρόσφατα «κατηγορούσα» μέσα μου τη δικηγορία ότι μου περιορίζει τη συγγραφή, λόγω των τοξικών, καθημερινών ρυθμών της. Τελικά κατάλαβα πως η μία τροφοδοτεί την άλλη και σίγουρα όσα έχω ζήσει στα ακροατήρια αλλά και έξω από αυτά πρόσφεραν πολλά ερεθίσματα, ώστε να τα κάνω τέχνη και με τρόπο εύληπτο από τον μέσο αναγνώστη, όχι «νομικίστικο».
Το βιβλίο συνδυάζει στοιχεία ψυχολογικού θρίλερ, κοινωνικού σχολίου και υπαρξιακής αναζήτησης. Σας ενδιαφέρουν οι λογοτεχνικές ταμπέλες ή πιστεύετε ότι η σύγχρονη πεζογραφία οφείλει να κινείται ελεύθερα ανάμεσα στα είδη;
Ως ένας εμπορικός ή τεχνικός «μπούσουλας» οι ταμπέλες είναι χρήσιμες. Από εκεί και πέρα, πιστεύω ότι μπορούν να συνδυαστούν ή και να γεννηθούν διαφορετικά είδη γραφής. Το ίδιο ισχύει σε κάθε μορφή τέχνης, στα τραγούδια, στις ταινίες κινηματογράφου κ.λπ. Σε κάθε περίπτωση, το τελικό αποτέλεσμα θα δείξει αν πέτυχε η επιλογή όλων αυτών, συνδυαστικά ή μη. Καθοριστικός παράγοντας επίσης είναι και το ποιος βάζει την ταμπέλα.
Εχετε μακρά πορεία στην αρθρογραφία, στις συνεντεύξεις και στο ραδιόφωνο. Τι διαφορετικό σάς πρόσφερε η μυθοπλασία ως τρόπος έκφρασης και τι ανακαλύψατε για τον εαυτό σας γράφοντας το πρώτο σας μυθιστόρημα;
Η μυθοπλασία και μέσω αυτής το πρώτο μου μυθιστόρημα ήταν οι επόμενες στάσεις σε όλη αυτή τη διαδρομή βιογραφικά. Δεν λέω ότι είναι ο τελικός προορισμός ακόμα, γιατί το όνειρο θα ολοκληρωθεί όταν δω το βιβλίο και σε πανί ή οθόνη ως ταινία ή τηλεοπτική σειρά. Πάντως, το να «φροντίζω» αφηγηματικά τους ήρωές μου, σε σημείο να τους βλέπω να «ζωντανεύουν» μέσα από τις σελίδες, ήταν μια εμπειρία πολύ συναρπαστική. Για τον εαυτό μου ανακάλυψα έτσι ότι μπορώ να φτάσω μέχρι και σε θεατρικά ή σεναριακά χωράφια.
Ποια ερώτηση θα θέλατε να σας κάνουν για τον «Βίο αβίωτο» και δεν σας την έχει κάνει ακόμη κανείς; Και πώς θα την απαντούσατε;
Δεν με έχουν ρωτήσει ακόμη για τις ερωτικές σκηνές στο βιβλίο και ειδικά για τον σκοτεινό τρόπο με τον οποίο αυτές περιγράφονται. Μάλλον αυτό συμβαίνει λόγω των ενοχών ή της «ευκολίας» που αισθάνεται ο άνθρωπος αναφορικά με τη σεξουαλική έλξη στη σύγχρονη εποχή των like και των ανέξοδων επαφών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ηταν ακόμα μια αφηγηματική πρόκληση αυτό το εγχείρημα μέσα στο βιβλίο: το να καταφέρω να συνδυάσω την τρυφερότητα με τις πιο μύχιες γωνίες του ανθρώπινου ψυχισμού. Αν το πέτυχα, αυτό θα κριθεί από τους αναγνώστες.
