Το… κοιμισμένο ηφαίστειο της Σαντορίνης άρχισε να «ξυπνάει» και το νησί ψήλωσε κατά 8-14 εκατοστά μέσα σε μόλις 16 μήνες. Σύμφωνα με έρευνα Βρετανών και Ελλήνων επιστημόνων από τα πανεπιστήμια της Οξφόρδης, του Μπρίστολ, της Αθήνας και από το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (ΕΜΠ), ο υπόγειος θάλαμος κάτω από το Κολούμπο, όπου συγκεντρώνονται τα λιωμένα πετρώματα, επεκτάθηκε κατά 10.000.000-20.000.000 κυβικά μέτρα, θυμίζοντας τη δραστηριότητα που είχε αναπτυχθεί στην περιοχή το 1955, όταν εξερράγη για τελευταία φορά το ηφαίστειο.
Στη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Nature Geoscience» αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι, από τον Ιανουάριο του 2011 ως τον Απρίλιο του 2012, το μάγμα κάτω από το ενεργό ηφαίστειο της Σαντορίνης απέκτησε όγκο 15 φορές μεγαλύτερο από εκείνον του Ολυμπιακού Σταδίου του Λονδίνου. Ο καθηγητής Ηφαιστειολογίας Ντέιβιντ Πάιλ, η ηφαιστειολόγος Μισέλ Παρκς του τμήματος Γεωεπιστημών της Οξφόρδης και η Τζούλιετ Μπιγκς από το πανεπιστήμιο του Μπρίστολ επισημαίνουν μάλιστα ότι το «φούσκωμα» του μάγματος, εξαιτίας της εισροής νέου υλικού, οδήγησε στην ανύψωση της επιφάνειας του νησιού κατά 0,5- 0,87 εκατοστά τον μήνα.
Οι παραπάνω υπολογισμοί θεωρούνται απολύτως ακριβείς, επειδή πραγματοποιήθηκαν με τη βοήθεια εικόνων από δορυφορικά ραντάρ του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA) και της Γερμανικής Υπηρεσίας Διαστήματος (DLR), αλλά και με τη χρήση ειδικών συσκευών GPS από το έδαφος. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η συσσώρευση τόσο μεγάλης ποσότητας μάγματος ισοδυναμεί με 10-20 χρόνια ανάπτυξης του ηφαιστείου. Ωστόσο, σύμφωνα με τους ίδιους, η αύξηση των λιωμένων πετρωμάτων στον υπόγειο θάλαμο του ηφαιστείου δεν αποτελεί «σημάδι» για κάποια μελλοντική έκρηξη.
Οι Βρετανοί και οι Ελληνες επιστήμονες σημειώνουν ότι το ηφαίστειο της Σαντορίνης εμφανίζει εκρήξεις δύο ειδών στο πέρασμα του χρόνου. Μικρές εκρήξεις που συμβαίνουν σχετικά συχνά και εκλύουν λάβα ή μεγάλες εκρήξεις που συμβαίνουν πολύ σπάνια, ανά 10.000 ως 30.000 χρόνια. Μέχρι πρότινος θεωρούνταν ότι οι δύο τύποι εκρήξεων «εκκολάπτονταν» σε έναν ρηχό θάλαμο μάγματος, που τροφοδοτούνταν συνεχώς με μικρές ποσότητες λιωμένων πετρωμάτων. Από τη νέα μελέτη όμως προκύπτει ότι τουλάχιστον το 15% του υλικού που εκτινάχθηκε κατά τη μινωική έκρηξη του ηφαιστείου (1600 π.Χ.) δεν έφτασε στον θάλαμο του μάγματος σε βάθος χρόνου, αλλά μέσα σε σχετικά μικρό διάστημα, λίγες δεκαετίες πριν από την έκρηξη.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, ανεξάρτητα από το αν το ηφαίστειο της Σαντορίνης βρίσκεται στην πιο συνηθισμένη (αργή) φάση συσσώρευσης λάβας ή στην πιο σπάνια (γρήγορη) εκρηκτική φάση του, ο ρηχός θάλαμος του μάγματος τροφοδοτείται περιστασιακά με ταχείας ροής ποσότητες μάγματος. Η χρονική διάρκεια των περιόδων τροφοδότησης του θαλάμου είναι σύντομη σε σχέση με τις ενδιάμεσες περιόδους ηρεμίας, ενώ το πότε θα συμβούν οι περιστασιακές ανατροφοδοτήσεις εξαρτάται κυρίως από την υπόγεια δυναμική που αναπτύσσεται στο βαθύτερο τμήμα του μάγματος κάτω από τη Σαντορίνη.
Κατά τις πιο πρόσφατες εκρήξεις του ηφαιστείου ανήλθαν στην επιφάνεια δύο διαφορετικά είδη μάγματος, κατά κύριο λόγο δακίτης (λάβα πλούσια σε πυριτία) και κατά δεύτερο λόγο ανδεσίτης (πιο καυτή λάβα με λιγότερη πυριτία). Προηγούμενες έρευνες έχουν δείξει ότι οι εκρήξεις πυροδοτούνται από την άνοδο του ανδεσίτη προς την επιφάνεια και τη «συνάντησή» του με τον δακίτη. Ωστόσο, σε αυτή τη φάση, φαίνεται ότι τα περισσότερα πετρώματα που συσσωρεύονται τον τελευταίο καιρό κάτω από το ηφαίστειο είναι δακίτες και όχι ανδεσίτες.
Από ελληνικής πλευράς, την έρευνα «υπογράφουν» οι επιστήμονες Παρασκευή Νομικού, Ξάνθος Παπανικολάου, Δημήτρης Παραδείσης, Κώστας Ραπτάκης και Βαγγέλης Ζάχαρης, από το Τμήμα Γεωλογίας & Γεωπεριβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αθηνών και από το Εργαστήριο Ανώτερης Γεωδαισίας του ΕΜΠ.
Στο μικροσκόπιο των των ειδικών «το… κέικ που φουσκώνει και παραμορφώνεται»
Η «κινητικότητα» στην περιοχή του ηφαιστείου της Σαντορίνης προκάλεσε πριν από λίγους μήνες το ενδιαφέρον αρκετών Ελλήνων και ξένων επιστημόνων, με κάποιους να χαρακτηρίζουν το ηφαίστειο «ένα κέικ που φουσκώνει και παραμορφώνεται». Η… συμπεριφορά του ηφαιστείου άρχισε να απασχολεί την επιστημονική κοινότητα στις αρχές του 2011, εξαιτίας κάποιων μικροσεισμών που εκδηλώθηκαν στην περιοχή.
Τον περασμένο Ιανουάριο η ανησυχία έγινε πιο έντονη, λόγω ενός ισχυρού σεισμού 5,3 Ρίχτερ στη θαλάσσια περιοχή μεταξύ Σαντορίνης και Ηρακλείου Κρήτης. Τις επόμενες ημέρες η Καλντέρα «χόρεψε» για περισσότερες από 30 φορές στον ρυθμό των Ρίχτερ (ακολούθησαν μετασεισμοί 2-3,5 Ρίχτερ), γεγονός που έβαλε το ηφαίστειο στο «μικροσκόπιο» σεισμολόγων, γεωλόγων και ηφαιστειολόγων από όλο τον κόσμο.
Αρκετοί πάντως υποστήριξαν τότε ότι οι όποιες ανωμαλίες ή παραμορφώσεις παρατηρούνται στον στερεό φλοιό της γης δεν συνδέονται απαραίτητα με το ηφαίστειο, αλλά με διάφορες σεισμοτεκτονικές διαδικασίες, όπως π.χ. οι μεταβολές ρηγμάτων.
