Στην αρχαία ελληνική γραμματεία τα επίθετα που την ακολουθούσαν ήταν «Δόρυσσα», «Ελαιούσα», «Ανεμίς». Στον ομηρικό ύμνο προς τον Δήλιο Απόλλωνα είναι η «Υδρηλή», ενώ και ο Ηρόδοτος είχε διαπιστώσει ότι είναι «πολίων πασέων πρώτη Ελληνίδων και βαρβάρων». Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι στην πανέμορφη Σάμο έβρισκαν καταφύγιο ο Αντώνιος και η Κλεοπάτρα, ενώ εκεί συντελέστηκε και το ιωνικό θαύμα, με πρωτοπόρο το ενδοξότερο τέκνο του νησιού, τον Πυθαγόρα.
Η Σάμος και οι θησαυροί που κοσμούν τα δύο αρχαιολογικά μουσεία του νησιού στο Πυθαγόρειο και το Βαθύ είναι τα θέματα της φετινής πολυτελούς έκδοσης του Κοινωφελούς Ιδρύματος Ιωάννη Σ. Λάτση που παρουσιάστηκε την περασμένη Τρίτη στα γραφεία του ιδρύματος στην Κηφισιά από την κυρία Μαριάννα Λάτση, παρουσία του αναπληρωτή υπουργού Παιδείας, Θρησκευμάτων, Πολιτισμού και Αθλητισμού Κώστα Τζαβάρα, του διευθύνοντος συμβούλου της Eurobank Νίκου Νανόπουλου, αλλά και των δύο συγγραφέων του βιβλίου, της αρχαιολόγου Μαρίας Βιγλάκη-Σοφιανού και του επίτιμου εφόρου Αρχαιοτήτων Κωνσταντίνου Τσάκου.
Το λεύκωμα, που εντάσσεται στο πρόγραμμα «Ο κύκλος των μουσείων», φέρει τον τίτλο «Σάμος – Τα αρχαιολογικά μουσεία» και αναδεικνύει με τρόπο εύληπτο όλα τα πολιτιστικά δημιουργήματα του νησιού κατά τους αρχαίους χρόνους. Μάλιστα, η έκδοση αυτή, την οποία έχουν επιμεληθεί οι εκδόσεις Ολκός, συμπίπτει χρονικά και με τη συμπλήρωση 100 χρόνων από την ένωση της Σάμου με την Ελλάδα. Το πολυτελές και ιδιαίτερα προσεγμένο λεύκωμα περιέχει 380 σελίδες και 564 φωτογραφίες από τα κορυφαία εκθέματα των μουσειακών χώρων, αλλά και στιγμιότυπα της πλούσιας σαμιακής Ιστορίας.
Οπως επισημαίνουν και οι συγγραφείς του βιβλίου, το λεύκωμα είναι χωρισμένο σε χρονολογικές ενότητες, ενώ σε χωριστά κεφάλαια γίνεται αναφορά στην Ιστορία του νησιού, στις εντυπώσεις των περιηγητών, στην περιπέτεια της ίδρυσης των δύο αρχαιολογικών μουσείων του στο Βαθύ και το Πυθαγόρειο, στα μεγάλα έργα υποδομής του 6ου αιώνα π.Χ., στις επαφές των αρχαίων Σαμίων με τον υπόλοιπο κόσμο, αλλά και στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων.
«Εδώ, κάτω από το λαμπρό φως της Ιωνίας, στις όχθες του ποταμού Ιμβρασου, δίπλα σε μια λυγαριά, βρέθηκε το ξόανο της μεγάλης θεάς που ταυτίστηκε με την Ηρα και στην οποία αφιερώθηκε το Ηραίο, ένα από τα μεγαλύτερα ιερά του αρχαίου κόσμου» επισημαίνει στο προλογικό της σημείωμα η κυρία Λάτση, συνεχίζοντας ότι «στις δύσκολες εποχές που διέρχεται η πατρίδα μας, αποδεικνύεται για ακόμη μια φορά ότι ο πολιτισμός μπορεί να αποτελέσει τον φωτεινό φάρο που θα οδηγήσει τη χώρα στις αρχές και τις αξίες με τις οποίες οι πρόγονοί μας ενέπνευσαν όλη την οικουμένη».
Κοιτώντας το λεύκωμα, ο αναγνώστης δεν θα μπορέσει να αγνοήσει τον μεγάλο μαρμάρινο κούρο, το καμάρι του Μουσείο Βαθέος. Ο γιγάντιος κούρος, με μέγεθος σχεδόν τριπλάσιο από το φυσικό, είχε στηθεί μαζί με άλλους, εξίσου πελώριους νέους, κατά μήκος της Ιεράς Οδού, αναδεικνύοντας έτσι τη δύναμη και την οικονομική ευρωστία του αναθέτη τους.
Αναφορά, βέβαια, γίνεται και στο περίφημο Ευπαλίνειο Ορυγμα, που κατά τον ιστορικό Ηρόδοτο υπήρξε ένα από τα μέγιστα τεχνικά έργα του ελληνικού κόσμου. Λήψεις από το εσωτερικό της υπόγειας στοάς φωτίζουν το έργο που χρησιμοποιήθηκε από τους κατοίκους του νησιού για περίπου 1.000χρόνια.
Και η φετινή έκδοση, που διαδέχεται την αντίστοιχη περσινή για την Πέλλα, όπως και οι προηγούμενες άλλωστε, δεν είναι διαθέσιμη στο εμπόριο.
Διατίθεται όμως σε ψηφιακή μορφή, τόσο στην ελληνική όσο και στην αγγλική γλώσσα μέσα από την ηλεκτρονική βιβλιοθήκη του Κοινωφελούς Ιδρύματος Ιωάννη Σ. Λάτση. Στον ίδιο δικτυακό τόπο μπορεί να βρει κανείς όλες τις εκδόσεις του «Κύκλου του μουσείων» που χρηματοδοτεί αποκλειστικά το ίδρυμα.
Γιώτα Βαζούρα
