Χριστούγεννα στην πόλη με… άρωμα χωριού έκαναν οι Αθηναίοι και πολλοί ακόμα κάτοικοι μεγάλων πόλεων της χώρας, που τις περασμένες ημέρες αντίκρισαν ένα πέπλο καπνού να σκεπάζει όχι τις στέγες των σπιτιών, όπως αρμόζει στο ειδυλλιακό γιορτινό τοπίο, αλλά τις ταράτσες των πολυκατοικιών τους.
Το φαινόμενο, που παρατηρείται εντονότερα κυρίως κατά τη διάρκεια των νυχτερινών ωρών, οφείλεται στη ραγδαία αύξηση της καύσης ξύλου και άλλων εύφλεκτων υλικών σε τζάκια και ξυλόσομπες, στα οποία έχει προσφύγει πληθώρα πολιτών προκειμένου να αντιμετωπίσει την έκρηξη της τιμής του πετρελαίου. Χθες, μάλιστα, η φωτογραφία του Γιάννη Λάριου, τραβηγμένη από την Πεντέλη, που απεικονίζει τη νυχτερινή Αθήνα σκεπασμένη από ένα σύννεφο καπνού -νέφος αιθαλομίχλης-, έκανε τον γύρο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης μαζί με το σχόλιο του φωτογράφου: «Η Αθήνα της ντροπής. Σημερινή φωτογραφία, πριν λίγο. Η χωρίς κανένα σχεδιασμό, μανδαρινικής εμπνεύσεως, παράλογη αύξηση στο πετρέλαιο θέρμανσης φέρνει το 1/4 σε φορολογικά έσοδα και κάνει την Αθήνα θάλαμο αιθάλης. Ενα πείραμα ηλιθίων, σε βάρος της υγείας όλων μας. Μοιραστείτε το».
Περιγράφοντας την κατάσταση, ο καθηγητής Φυσικής της Ατμόσφαιρας και Ακαδημαϊκός Χρήστος Ζερεφός εξήγησε πώς η ανεξέλεγκτη καύση υλικών προκειμένου να ζεσταθούν οι κάτοικοι της Ελλάδας έχει αυξήσει τις τιμές συγκεκριμένων σωματιδίων που θεωρούνται επιβλαβή για τη δημόσια υγεία. Καθώς η στροφή σε εναλλακτικές μορφές θέρμανσης πραγματοποιήθηκε άναρχα, με γνώμονα το χαμηλό κόστος, δίχως να υπάρχουν οι αναγκαίες προδιαγραφές, ο πληθυσμός αντιμετωπίζει τον κίνδυνο, κάτω από συγκεκριμένες καιρικές συνθήκες, να εκτεθεί σε ρύπους, πολλοί εκ των οποίων έχουν κατηγορηθεί ως καρκινογόνοι.
Οπως επισημαίνουν οι ειδικοί, το νέφος αιθαλομίχλης σχηματίζεται όταν παρατηρείται υψηλή συγκέντρωση ρύπων, όπως μονοξειδίου του άνθρακα, διοξειδίου του θείου και αιωρούμενων σωματιδίων, σε συνδυασμό με σχετικά χαμηλή θερμοκρασία και υγρασία. Οι ενώσεις άνθρακα που απελευθερώνονται από τις καύσεις στα τζάκια και στις ξυλόσομπες εγκλωβίζονται μέχρι και τις πρώτες πρωινές ώρες σε υψόμετρο 500-1.000 μέτρων εξαιτίας του φαινομένου της θερμοκρασιακής αναστροφής στην ατμόσφαιρα. Ετσι, στρώματα αέρα με διαφορετική θερμοκρασία δημιουργούν ένα «ταβάνι», που εμποδίζει τη διαφυγή των ρύπων. Πάντως, υψηλές τιμές αιωρούμενων σωματιδίων παρατηρήθηκαν και στην πόλη του Βόλου, όπως κατέδειξαν μετρήσεις του ατμοσφαιρικού σταθμού του Πανεπιστημίου της Θεσσαλίας.
Το νέφος που το 1952 είχε «πνίξει» το Λονδίνο
Την αναγκαιότητα επαρκούς επιστημονικής μέτρησης του φαινομένου ώστε να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα για την έκταση και την έντασή του επισήμανε μιλώντας στην «δημοκρατία» ο καθηγητής Πνευμονολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και Πρόεδρος της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας Παναγιώτης Μπεχράκης. Σχολιάζοντας την ανησυχία που έχει επικρατήσει και τις αναφορές που γίνονται στο περίφημο νέφος του Λονδίνου, το οποίο τον χειμώνα του 1952 είχε προκαλέσει τον θάνατο περίπου 4.000 ατόμων, ο κ. Μπεχράκης τόνισε ότι δεν υφίσταται σύγκριση. «Βλέπουμε κάτι, λέμε ότι μυρίζουμε, αλλά οργανωμένες επιστημονικές μετρήσεις δεν έχουμε. Επομένως, είναι υποχρέωση να αποκτηθούν ακριβή δεδομένα για την περιγραφή και την αιτιολόγηση του προβλήματος. Από τις σποραδικές μετρήσεις που έχουν έως σήμερα ανακοινωθεί οι τιμές που έχω δει δεν δείχνουν ότι το νέφος είναι ιδιαιτέρως βαρύ. Είναι υπαρκτό, μπορεί να ερεθίσει κάποιους ανθρώπους που έχουν χρόνια βρογχίτιδα ή άσθμα, αλλά απέχει πάρα πολύ από το να δημιουργήσει τα προβλήματα που είχε προκαλέσει το νέφος του Λονδίνου, που αναβιώνει ως κίνδυνος, ή ακόμα και να προσεγγίσει τη ρύπανση που υπάρχει σε έναν κλειστό χώρο που καπνίζουν» τόνισε ο καθηγητής. Ως προς τις επιπτώσεις στην υγεία των πολιτών, σημείωσε:
«Μπορεί να προκαλέσει βήχα, ερεθισμό των κατώτερων αεροφόρων οδών, και να προκαλέσει κρίση άσθματος σε ανθρώπους που έχουν μια ευαισθησία. Χρηστική διαδικασία είναι να προσπαθεί κανείς να αναπνέει από τη μύτη, γιατί σε μεγάλο ποσοστό τα σωματίδια αυτά φιλτράρονται, και να μην κουράζεται κάτω από τις συνθήκες αυτές, γιατί τότε αναπνέει πιο πολύ, πιο έντονα και πιο βαθιά».
Χρυσάνθη Λαμπροπούλου
