«Δεν είμαστε πλέον ένα έθνος που κοιτάζει τις άλλες ευρωπαϊκές πόλεις και τις θαυμάζει, βλέποντας σε αυτές τα τρένα υψηλής ταχύτητας». Με τον αέρα του σουλτάνου, όπως τον χαρακτήρισε στο πρόσφατο τεύχος του το γερμανικό «Der Spiegel», ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν πήρε τρένα, αεροπλάνα και βαπόρια για να σαρώσει τη χώρα που τον ανέδειξε νικητή σε όλες τις προηγούμενες αναμετρήσεις για την πρωθυπουργία και που τώρα, όπως ο ίδιος αισθάνεται, του «οφείλει» να τον αναδείξει ισόβιο άρχοντα… πρόεδρο της τουρκικής δημοκρατίας. Οι κάλπες που στήθηκαν σήμερα στην τουρκική επικράτεια δεν αναμένεται να κρύψουν τρομερές εκπλήξεις, παρά μόνο μία, η οποία όμως θα δώσει και τον σφυγμό της τουρκικής κοινωνίας. Εάν ο Ερντογάν καταφέρει να εκλεγεί από τον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών ή εάν θα χρειαστεί να αναμετρηθεί στις 24 Αυγούστου με τον υποψήφιο της αντιπολίτευσης Εκμελεντίν Ιχσάνογλου.
Στο άρθρο του το «Spiegel» σχολιάζει: «Επειτα από 11 χρόνια πρωθυπουργός, ο Ερντογάν, 60 χρονών σήμερα, επειδή ύστερα από τρεις θητείες δεν επιτρέπεται να βάλει και πάλι υποψηφιότητα, επιθυμεί να στεφθεί πρόεδρος τις χώρας στις 10 Αυγούστου. Περισσότερο όμως επιθυμεί να γίνει άρχοντας εφ’ όρου ζωής, τουλάχιστον έως το 2023, όταν η Τουρκία θα εορτάσει τα 100 χρόνια από την ίδρυση του τουρκικού κράτους (…). Κατά τη διάρκεια της πρωθυπουργίας του η Τουρκία μεταμορφώθηκε ριζικά. Από χώρα σε κρίση έγινε περιφερειακή δύναμη. Αλλά και ο ίδιος ο Ερντογάν άλλαξε. Από θρησκευτικός φονταμενταλιστής έγινε δημοκράτης εκσυγχρονιστής που αποδυνάμωσε την ελίτ, δρομολόγησε ένα οικονομικό “μπουμ” και απελευθέρωσε τη συντηρητική θεοσεβή πλειονότητα από τη φτώχεια και την πολιτική αφωνία. Με κάθε εκλογική νίκη, ωστόσο, γινόταν και πιο αυταρχικός. Διέταξε την αιματηρή καταστολή διαδηλώσεων και τη φυλάκιση επικριτών του και καθιέρωσε σταδιακά τις ισλαμικές θέσεις περί ηθικής. Από εκσυγχρονιστής έγινε πατριάρχης, από φέρελπις πολιτικός παράγοντας κινδύνου» επισημαίνεται μεταξύ άλλων στο πολυσέλιδο αφιέρωμα.
Ο Ερντογάν, παρά τις αποκαλύψεις για τη διαφθορά και την προσωπική του ανάμειξη στα σκάνδαλα που συντάραξαν την Τουρκία, εξακολουθεί να προκαλεί παραλήρημα στους οπαδούς του. Ο ίδιος έχει τον τρόπο να τους πείθει. Σε μια από τις τελευταίες προεκλογικές συγκεντρώσεις του ενώπιον δεκάδων χιλιάδων υποστηρικτών του, στο προάστιο Μάλτεπε της Κωνσταντινούπολης, ανέφερε χαρακτηριστικά: «Δεν ήρθαμε εδώ για να γίνουμε αφέντες του έθνους, αλλά για να το υπηρετήσουμε». Για τον βασικό του αντίπαλό στις εκλογές, τον υποψήφιο της αντιπολίτευσης Εκμελεντίν Ιχσάνογλου, τον πρώην πρόεδρο του Οργανισμού Ισλαμικής Συνεργασίας, ο Ερντογάν επιφύλαξε πολλές φορές περίσσια ειρωνεία στην προσπάθειά του να αντιμετωπίσει έναν άνθρωπο εγνωσμένου κύρους και αξίας. «Αυτοαποκαλείται καθηγητής» είπε για τον Ιχσάνογλου. «Μιλάει τρεις γλώσσες. Μήπως ψάχνετε για διερμηνέα; Αν αναζητούσαμε διερμηνέα, υπάρχουν πολλοί που μιλούν τουλάχιστον πέντε γλώσσες. Εγώ μπορώ να κάνω τη δουλειά με τον δικό μου διερμηνέα. Αυτός ο άνθρωπος (σ.σ.: ο Ιχσάνογλου) δεν ξέρει απολύτως τίποτα από πολιτική».
Η πιθανή νίκη από τον πρώτο γύρο και η μικρή επίπτωση των σκανδάλων
Το μεγαλύτερο ερώτημα αυτών των εκλογών, των πρώτων που θα διεξαχθούν με καθολική ψηφοφορία στην Τουρκία, φαίνεται ότι είναι εάν ο Ερντογάν θα κερδίσει από τον πρώτο γύρο ή εάν θα χρειαστεί να διεξαχθεί και δεύτερος γύρος, στις 24 Αυγούστου. Ο Ιχσάνογλου στηρίζεται από τα δύο μεγαλύτερα κόμματα της αντιπολίτευσης, το Ρεπουμπλικανικό και το Εθνικιστικό. Την πρώτη Κυριακή υποψήφιος θα είναι και ο Σελαχατίν Ντερμιτάς.
Οσοι παρακολουθούν από κοντά την πολιτική κατάσταση στην Τουρκία, έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι κανένα από τα σκάνδαλα δεν επηρεάζει τη συμπεριφορά του Τούρκου ψηφοφόρου. Το μόνο λοιπόν, σύμφωνα με τους αναλυτές, που θα επηρέαζε τον Ερντογάν είναι η οικονομία. Η Τουρκία θεωρείται η 17η οικονομία παγκοσμίως και τον Δεκέμβριο του 2014 αναλαμβάνει την προεδρία του G-20, όμως περίπου το 17% του πληθυσμού ζει σε συνθήκες βαθιάς φτώχειας. Οι αντίπαλοι του Ερντογάν γράφουν στην Τουρκία ότι «η οικονομία τον έφερε και η οικονομία θα είναι αυτή που θα τον ρίξει». Το προεκλογικό σύνθημα του κόμματος του Ερντογάν το 2007 ήταν «συνεχίζουμε στον ίδιο δρόμο». Ομως, όπως γράφουν Τούρκοι πολιτικοί αναλυτές, η οικονομία έχει αρχίσει να πλέον να «αγκομαχά» και θα είναι αρκετά δύσκολο για το ΑΚP να συνεχίσει στον ίδιο δρόμο. Βέβαια, στις δημοτικές εκλογές που διεξήχθησαν τον Μάρτιο του 2014 ο Ερντογάν όχι μόνο βγήκε αλώβητος από τη διαδικασία, αλλά σε πανεθνικό επίπεδο κατάφερε να αυξήσει τα ποσοστά του κυβερνώντος κόμματος, ξεπερνώντας το 46%. Οι βουλευτικές εκλογές έχουν ορισθεί για τον Ιούνιο του 2015. Πολλοί είναι αυτοί που αναφέρουν ότι ίσως τελικά ο Ερντογάν να προσπαθήσει να αλλάξει το Σύνταγμα της χώρας ώστε να μετατρέψει το καθεστώς στην Τουρκία σε προεδρικό, μετά την πρώτη απευθείας από τον λαό ψήφιση του προέδρου.
Ο διευθυντής της τουρκικής εταιρίας δημοσκοπήσεων ANAR Ιμπραΐμ Ουσλού προβλέπει εκλογή Ερντογάν από τον πρώτο γύρο. «Σχεδόν όλες οι εταιρίες δημοσκοπήσεων προβλέπουν ότι θα συγκεντρώσει ποσοστό 54%-56% στις προεδρικές εκλογές (…). Οι εκλογές έχουν τελειώσει για τον τουρκικό λαό» υποστήριξε ο Ουσλού. Η διαφορά του Τούρκου πρωθυπουργού από τον κύριο αντίπαλό του φθάνει τις 17 εκατοστιαίες μονάδες. Αν δεν εκλεγεί στον πρώτο γύρο ή αν έχει μικρή διαφορά από τον δεύτερο, σε περίπτωση δεύτερου γύρου ο Ερντογάν κινδυνεύει να εξασθενίσει πολιτικά και να χάσει τη δυναμική λαϊκή πλειοψηφία. Μια σημαντική μερίδα βουλευτών του κυβερνητικού κόμματος ΑΚP ενδεχομένως να τον αμφισβητήσει. Οπως σχολίαζε ο πολιτικός αναλυτής Σαχίν Αλπάι στην εφημερίδα «Zaman», σε μια τέτοια εξέλιξη ο Αμντουλάχ Γκιουλ εξακολουθεί να θεωρείται από πολλούς ο μόνος ηγέτης που θα μπορούσε να δώσει τέλος στην αυξανόμενη πόλωση και ίσως κληθεί να αναλάβει την ηγεσία.
Τα σενάρια για τον Γκιουλ και την επόμενη μέρα
Ποια θα είναι η επόμενη μέρα για τον νυν πρόεδρο Αμπντουλάχ Γκιουλ; Δύο σενάρια προκρίνονται. Το πρώτο φέρεται ότι βασίζεται στην επιστροφή του Γκιουλ στο κυβερνητικό κόμμα. Οσοι το υποστηρίζουν αντιπροσωπεύουν κατά κύριο λόγο την ομάδα των λεγόμενων «βαρόνων», στελεχών με «βαρύ» όνομα και πολυετή παρουσία στην πολιτική ζωή και στις κυβερνήσεις Ερντογάν. Την πρόθεσή τους να στηρίξουν την επιστροφή Γκιουλ στην ηγεσία εκφράζουν και συνεργάτες του Ερντογάν. Το δεύτερο σενάριο προβλέπει την αποστρατεία του 64χρονου πολιτικού. Οσοι το διακινούν θεωρούν ότι ο Ερντογάν θα διορίσει έναν μεταβατικό πρωθυπουργό, ο οποίος θα αναλάβει να οδηγήσει την Τουρκία το συντομότερο σε πρόωρες βουλευτικές εκλογές και μάλιστα με το ήδη υιοθετημένο σύνθημα «Νέα Τουρκία». Σύμφωνα με αυτό το σχέδιο, 71 κυβερνητικοί βουλευτές που διανύουν την τρίτη θητεία τους στη Βουλή, ανάμεσά τους κάποιοι που κατά καιρούς έχουν αντιταχθεί σε ορισμένες απόψεις του Ερντογάν, θα αναγκαστούν να αποχωρήσουν από την πολιτική. Και αυτό διότι το AKP έχει αποφασίσει να απαγορεύεται σε οποιονδήποτε βουλευτή να εκλεγεί για τέταρτη συνεχόμενη θητεία. Ο Ερντογάν αναμένεται να προκαλέσει πρόωρες εκλογές.
Στέλλα Θεοδώρου
