Εζησε έναν και πλέον αιώνα γεμάτος ιδέες, οράματα, σοφία, προσφορά και αγάπη για τη ζωή και τα γράμματα. Ενας πνευματικός άνθρωπος, με όλη τη σημασία των λέξεων, και μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες των ελληνικών γραμμάτων, ο δημοτικιστής καθηγητής Εμμανουήλ Κριαράς «έφυγε» σε ηλικία 108 ετών, αφήνοντας πίσω του μια πλούσια παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές.
Πέθανε την Παρασκευή -ήρεμα και κανονικά, όπως του άρεσε να λέει όταν καλούνταν να περιγράψει τη ζωή του- από ανακοπή στο σπίτι του, της οδού Αγγελάκη, στη Θεσσαλονίκη, που τα τελευταία χρόνια λειτουργούσε ως βιβλιοθήκη και αναγνωστήριο για τους μεταπτυχιακούς φοιτητές του. «Δεν ήλπιζα τόσο μακρά ζωή…
Θυμάμαι -ξέρετε- τον κομήτη του Χάλεϊ, την εμφάνιση του Βενιζέλου, παρέστην -μικρό παιδί- σε ένοπλο συλλαλητήριο στην Κρήτη…» είχε πει χαρακτηριστικά, ενώ τα τελευταία χρόνια της ζωής του εξέφραζε την επιθυμία να «φύγει».
«Η τραγικότητα»
«Είμαστε τραγικές μορφές. Το γεγονός ότι έχουμε συνείδηση δεν νομίζω ότι είναι στοιχείο ουσιαστικής ευτυχίας. Ο άνθρωπος ζει πιο ευτυχισμένα όταν δεν έχει συνείδηση της τραγικότητας της ζωής του. Εγώ -δυστυχώς- την έχω. Επιθυμία μου είναι πλέον να μη ζήσω. Είναι βάρος πια η ζωή μου» έλεγε σε συνέντευξή του. Λίγο αργότερα πάντως θα άλλαζε γνώμη, αφού ήθελε να ολοκληρώσει τις εκκρεμότητες των κειμένων του.
Ο Εμμανουήλ Κριαράς γεννήθηκε τον Νοέμβριο του 1906 στον Πειραιά, πέρασε τα πρώτα του χρόνια στη Μήλο, την εφηβεία του στην Κρήτη (τόπος καταγωγής των γονιών του) και στη συνέχεια μετακόμισε στην Αθήνα για σπουδές στη Φιλοσοφική Σχολή και για εργασία (επί 20 συνεχή χρόνια στο Μεσαιωνικό Αρχείο της Ακαδημίας Αθηνών). Μεσολάβησε το Μόναχο και το Παρίσι κι ύστερα ανηφόρισε προς τη Θεσσαλονίκη (από το 1950, οπότε εκλέχτηκε στη θέση του τακτικού καθηγητή της Μεσαιωνικής Ελληνικής Φιλολογίας στη Φιλοσοφική Σχολή του πανεπιστημίου της). Η σύνταξη του «Λεξικού της μεσαιωνικής ελληνικής δημώδους γραμματείας», η μαχητική στήριξη της δημοτικής και του μονοτονικού συστήματος στην ελληνική γλώσσα υπήρξαν σταθμοί στην πορεία του. «Η ψυχή κάθε λαού είναι η γλώσσα του» συνήθιζε να λέει.
Ο μεγάλος του έρωτας ήταν η σύζυγός του Αικατερίνη Στριφτού, η οποία έφυγε από τη ζωή το 2000. «Προσωπικά, έζησα ευτυχισμένο βίο. Η γυναίκα μου, με την οποία έζησα 65ετή κοινό ευτυχισμένο βίο, κατανοούσε, κι εγώ εκείνη. Ερωτευτήκαμε και οι δύο την εργασία, τη δημιουργία, ο ένας τον άλλο… Επίστεψα πολύ στον έρωτα… Είναι αυτός που σε βοηθά να ζεις και να δημιουργείς» είχε δηλώσει.
Ο καθηγητής Εμμανουήλ Κριαράς αφήνει πίσω του, μεταξύ άλλων, εκατοντάδες τόμους με πραγματείες, μελέτες, επιστολές, κείμενα και 14 τόμους του µνηµειώδους έργου «Λεξικό της βυζαντινής γραµµατείας».
Η νεκρώσιμος ακολουθία θα ψαλεί αύριο το μεσημέρι από τον Ιερό Ναό της Του Θεού Σοφίας (η σορός του θα βρίσκεται εκεί από τις 11:00), ενώ, σύμφωνα με επιθυμία που είχε εκφράσει ο ίδιος, στη συνέχεια, την Τετάρτη, θα μεταφερθεί και θα ενταφιαστεί στο Κοιμητήριο Ακρωτηρίου Χανίων.
«Δυο αιώνες γνώσεις υπερ της πατρίδας»
Σύσσωμο το πολιτικό προσωπικό της χώρας εξέφρασε τα συλλυπητήριά του για την απώλεια του Εμμανουήλ Κριαρά.
Εμβληματική προσωπικότητα του επιστημονικού και δημόσιου βίου της χώρας τον χαρακτήρισε ο πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς. «Ο Εμμανουήλ Κριαράς σφράγισε με την παρουσία και τη δράση του δύο αιώνες πνευματικών και πολιτικών αγώνων, διδάσκοντας ήθος και σεβασμό στις πανανθρώπινες αξίες. Παρά το προχωρημένο της ηλικίας του, διατήρησε μέχρι τέλους τη διαύγεια και την ικανότητά του να ξεχωρίζει το Καλό από το Κακό, προσφέροντας γνώσεις, εμπειρία και ψύχραιμο λόγο μέχρι την τελευταία ημέρα μιας ζωής της οποίας τη μεγάλη διάρκεια αξιοποίησε υπέρ της πατρίδας του» τόνισε.
«Αν τα όρια της γλώσσας είναι πράγματι τα όρια του κόσμου, ο Εμμανουήλ Κριαράς μάς έμαθε πώς να τα αναγνωρίσουμε και πώς να τα εκτείνουμε. Ενας υπέροχος δάσκαλος και διανοητής που μας αφήνει το ανεκτίμητο λεξικό του, μαζί με μαθήματα σκέψης και ζωής» σημείωσε με τη σειρά του ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κάρολος Παπούλιας.
