«Συμπεριφερθήκαμε στους Κυπρίους σαν να ήταν όλοι συμμορίτες και γκάνγκστερ» δήλωνε τον Μάρτιο του 2013 ο Ζαν Κλοντ Γιούνκερ, προκαλώντας αίσθηση για την επίθεση που εξαπέλυε ενάντια στο Eurogroup με αφορμή το «κούρεμα» των καταθέσεων στη Μεγαλόνησο. Πολλοί τότε, επικριτές του και μη, είχαν σπεύσει να ερμηνεύσουν τη δήλωσή του κάπως διαφορετικά. Αλλωστε ήταν κοινό μυστικό ότι το Λουξεμβούργο, το τιμόνι του οποίου κρατούσε ο Γιούνκερ επί σειρά ετών, ήταν ένας από τους πολλούς διάσπαρτους φορολογικούς παραδείσους.
Σήμερα, ενάμιση χρόνο μετά, ο Γιούνκερ κλήθηκε να απολογηθεί για τον ίδιο αλλά και για το Μεγάλο Δουκάτο, και να αποδείξει ότι δεν ηγήθηκε μιας χώρας-γκάνγκστερ. Τα LuxLeaks, οι περίφημες αποκαλύψεις για τη φοροαποφυγή των πολυεθνικών και άλλων μικρότερων εταιριών με τη συναίνεση των λουξεμβουργιανών Αρχών, προκάλεσαν αίσθηση. Οχι γιατί αίφνης ανακαλύφθηκε η πυρίτιδα, αλλά γιατί ταυτοποιήθηκαν με ονόματα και αριθμούς οι εταιρίες που κατέφευγαν συστηματικά στον συγκεκριμένο φορολογικό παράδεισο, όπως αντίστοιχα συνέβαινε στην Κύπρο, στη Μάλτα, στις Βερμούδες, στα Νησιά Κέιμαν κ.α. Ο κατάλογος άλλωστε είναι μακρύς.
Το σκάνδαλο
Η έρευνα που αποκάλυψε τις μυστικές φορολογικές συμφωνίες διεθνών επιχειρήσεων-κολοσσών με τις Αρχές του Μεγάλου Δουκάτου του Λουξεμβούργου διεξήχθη σε σχεδόν 28.000 σελίδες απόρρητων εγγράφων από τη Διεθνή Σύμπραξη Ερευνητών Δημοσιογράφων (ICIJ) και μία ομάδα 80 δημοσιογράφων από 26 χώρες. Τα έγγραφα αυτά, που εξετάστηκαν από δημοσιογράφους της ICIJ, περιλαμβάνουν εκατοντάδες ιδιωτικές φορολογικές αποφάσεις -γνωστές και ως «συμφωνίες»- που παρέχει το Μεγάλο Δουκάτο σε εταιρίες που επιδιώκουν ευνοϊκή φορολογική μεταχείριση. Τα απόρρητα έγγραφα που αποκαλύφθηκαν αφορούν περισσότερες από 343 επιχειρήσεις, οι οποίες εμφανίζονται να έχουν διοχετεύσει εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ στο δουκάτο, εξοικονομώντας με αυτόν τον τρόπο δισεκατομμύρια ευρώ σε φόρους.
Η επίθεση
Μετά τις αποκαλύψεις ο Ζαν Κλοντ Γιούνκερ στοχοποιήθηκε. Οχι άδικα, παρότι πολλοί έβλεπαν δόλο πίσω από τη χρονική στιγμή των αποκαλύψεων. Η αλήθεια όμως είναι ότι οι δημοσιογράφοι που συμμετείχαν στην έρευνα, εάν ήθελαν, θα μπορούσαν να τα είχαν βγάλει όλα στη φόρα πριν ή αμέσως μετά τις ευρωεκλογές, κάτι που δεν έπραξαν. Ο Γιούνκερ βρέθηκε σε πολύ δύσκολη θέση, θεσμικά όμως δεν αμφισβητήθηκε παρότι αρκετοί, από αρθρογράφους, πολιτικούς, έως την ομάδα της Ευρωαριστεράς στο Ευρωκοινοβούλιο, τον αμφισβήτησαν ευθέως. «Θα μπορούσε να πει κανείς ότι ο Γιούνκερ έκανε τη χώρα του πλούσια, κλέβοντας από τις τσέπες άλλων χωρών, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων της Ευρωπαϊκής Ενωσης που τώρα έχει εντολή να υπηρετήσει» σχολίαζε το Bloomberg. Για σχεδόν 20 χρόνια ο Γιούνκερ υπηρέτησε ως πρωθυπουργός του Λουξεμβούργου (1995 έως 2013), ενώ από το 2005 έως το 2013 ήταν επίσης πρόεδρος του Eurogroup. Το 2004, όταν οι Σοσιαλδημοκράτες συγκυβέρνησαν με τον Γιούνκερ, η κυβέρνηση συμφώνησε να ιδρύσει μια ομάδα εργασίας για να συγκρίνει τον φορολογικό κώδικα του Λουξεμβούργου με τα διεθνή πρότυπα. Αυτό δεν έγινε ποτέ.
Ο Σόιμπλε
Παρά τις επικρίσεις, τον Γιούνκερ έσπευσαν να υποστηρίξουν όλες οι μεγάλες πολιτικές ομάδες στο Ευρωκοινοβούλιο, καθώς και ο υπουργός Οικονομικών της Γερμανίας Βόλφγκανγκ Σόιμπλε. «Η πρακτική είναι δυσάρεστη. […] Δεν υπήρξε παραβίαση νόμων. Το ίδιο πράγμα συνέβαινε και σε άλλες χώρες» δήλωσε ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε στο ραδιοφωνικό δίκτυο rbb Inforadio.
Η καυτή πατάτα που τον έκαψε
Ο Ζαν Κλοντ Γιούνκερ επέμενε πάντα ότι το Λουξεμβούργο δεν είναι η όαση του μαύρου χρήματος, αλλά λίγοι τον πίστευαν. Η κυπριακή κρίση και οι αποφάσεις για το «κούρεμα» των καταθέσεων στις κυπριακές τράπεζες άνοιξαν τον ασκό του Αιόλου. Πρώτα οι απειλές περί «κυπριακού μοντέλου». Μετά οι πιέσεις για το τραπεζικό απόρρητο. Ο Γιούνκερ είχε στα χέρια του μια καυτή πατάτα που κάπως έπρεπε να διαχειριστεί. Εβαλε λοιπόν νερό στο κρασί του και ανακοίνωσε ότι το Μεγάλο Δουκάτο είναι έτοιμοι να χαλαρώσει το τραπεζικό απόρρητο και να αποδεχθεί από 1ης Ιανουαρίου του 2015 την ανταλλαγή πληροφοριών. Οι καταθέσεις στις τράπεζες του Λουξεμβούργου είναι σχεδόν δεκαπλάσιες του μεγέθους της οικονομίας της χώρας.
Τι ακριβώς πρόσφεραν λοιπόν τα LuxLeaks; Αναμφισβήτητα μια μεγάλη επιτυχία της ερευνητικής δημοσιογραφίας -με ελληνική συμμετοχή-, αλλά και ακόμη μία επιβεβαίωση ότι υπάρχει κάτι σάπιο στο βασίλειο… της Ευρώπης. Κάτι που δεν θεραπεύεται με leaks…
«Ζητώ συγγνώμη αν…»
Ο Ζαν Κλοντ Γιούνκερ αντέδρασε στις αποκαλύψεις κρατώντας αρχικά χαμηλό προφίλ. Επρεπε όμως να απολογηθεί με τον έναν ή με τον άλλον τρόπο. «Δεν υπάρχει τίποτα που να αποδεικνύει ότι είχα τη φιλοδοξία να οργανώσω φοροδιαφυγή στην Ευρώπη. Τάσσομαι υπέρ του φορολογικού ανταγωνισμού και είμαι αντίθετος στον άδικο φορολογικό ανταγωνισμό» είπε στη μίνι απολογία του και πρόσθεσε: «Ζητώ συγγνώμη αν αυτό οδήγησε σε φοροδιαφυγή».
Στέλλα Θεοδώρου
