Οι δωρεάν επισκέψεις στα ιστορικά σημεία και τα μουσεία της πόλης σε συνεργασία με ξεναγούς, αποκαλύπτουν κρυφά μυστικά της πρωτεύουσας άγνωστα στο ευρύ κοινό
Από τον
Γεράσιμο Κόντο
Φωτό: Χρήστας Ζήνας
Μεσημέρι Πέμπτης, στον πεζόδρομο της οδού Ερμού, πίσω από τον σταθμό του ΗΣΑΠ στο Θησείο. Η… πολυκοσμία στην είσοδο του αρχαιολογικού χώρου του Κεραμεικού τραβά την προσοχή των περαστικών. «Εχουμε ουρές σήμερα, λόγω της δωρεάν ξενάγησης του Οργανισμού Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας του Δήμου Αθηναίων (ΟΠΑΝΔΑ), σε συνεργασία με το Σωματείο Διπλωματούχων Ξεναγών» εξηγεί ευγενικά στους… περίεργους η υπάλληλος που στέκεται δίπλα στην ανοιχτή καγκελόπορτα. Περίπου 60 άτομα έχουν ήδη πιάσει τα παγκάκια γύρω από το εκδοτήριο εισιτηρίων, στήνουν «πηγαδάκια» και απολαμβάνουν το αεράκι που χαϊδεύει τα κλαδιά των πεύκων περιμένοντας να αρχίσει η ξενάγηση.
«Να δούμε πόσοι θα μαζευτούμε πάλι. Εχω 47 δηλωμένους, αλλά είναι και πολλοί που έρχονται μόνοι τους, χωρίς να κλείσουν θέση. Είναι πρόβλημα αυτό, οι μισοί μετά δεν ακούνε. Πρέπει να φωνάζω!» λέει η ξεναγός Στέλλα Γαλανοπούλου. Προτού προλάβει να ολοκληρώσει τη φράση της, ακούγονται οι πρώτες… δικαιολογίες. «Πήραμε τηλέφωνο στον ΟΠΑΝΔΑ και κανείς δεν απαντούσε», «Το διαβάσαμε σήμερα, δεν προλάβαμε να δηλώσουμε συμμετοχή», «Μα, δύο άτομα είμαστε μόνο, τόσο πολύ θα σας δυσκολέψουμε;». Επειτα από… διαπραγματεύσεις λίγων λεπτών, οι εκτός λίστας καταφέρνουν τελικά να τρυπώσουν στο γκρουπ και η ξεναγός δίνει τις πρώτες οδηγίες.
«Παρακαλώ, να κάνουμε έναν ωραίο, μεγάλο κύκλο εκεί στο πλάτωμα. Να βλέπουμε όλοι, για να μην υπάρξουν παράπονα. Και, αν έχετε την καλοσύνη, να κλείσετε τα κινητά τηλέφωνα. Η ξενάγηση διαρκεί δυο τρεις ώρες, όσο αντέξουμε!» Ανδρες και γυναίκες, εκπαιδευτικοί, νοικοκυρές, λάτρεις της Ιστορίας, νεαρά ζευγάρια και φοιτητές στριμώχνονται γύρω της κρατώντας φωτογραφικές μηχανές, τάμπλετ, στιλό και μπλοκ σημειώσεων. «Είμαστε στον Κεραμεικό, λοιπόν, στο πιο ωραίο προάστιο της Αθήνας. Για την ακρίβεια, βρισκόμαστε στον Εξω Κεραμεικό, στο σημείο όπου θάβονταν οι επιφανείς νεκροί. Ο χώρος έχει ανασκαφεί από Ελληνες αρχαιολόγους, στο διάστημα 1863-1913. Στη συνέχεια ανέλαβε το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο, που κάθε τόσο βρίσκει και παρουσιάζει κάτι καινούργιο. Το 2002, για παράδειγμα, βρέθηκαν ένας κούρος, μια σφίγγα, ένας λέοντας και ένα κιονόκρανο» συνεχίζει η κυρία Γαλανοπούλου, ρίχνοντας κλεφτές ματιές στις σημειώσεις της.
«Νομίζετε ότι τα θυμάμαι όλα απέξω; Είναι δύσκολος ο χώρος εδώ» λέει γελώντας, ενώ οι φωτογραφικές μηχανές έχουν πάρει φωτιά. Οι συμμετέχοντες στην ξενάγηση ξεπερνούν πια τους 80, καθώς αρκετοί (μεμονωμένοι) επισκέπτες που τυχαίνει να βρίσκονται στον Κεραμεικό δεν χάνουν την ευκαιρία να ενσωματωθούν στο γκρουπ. «Βλέπω είμαστε περισσότεροι τώρα. Σε λίγο θα μεγαλώσει κι άλλο η παρέα μας, θα συναντήσουμε χελώνες, τσαλαπετεινούς… Δεν είναι μόνο τάφοι και γλυπτά ο Κεραμεικός. Είναι και χώρος ψυχικής ανάτασης, χώρος αναψυχής και ηρεμίας. Θα δούμε, λοιπόν, τις δύο πύλες του τείχους της αρχαίας Αθήνας, την Ιερά Οδό, τα απομεινάρια του Πομπείου… Αλλά μην σας κουράζω πιο πολύ, ας κατηφορίσουμε».
Πρώτη στάση, στην κοίτη του ποταμού Ηριδανού, που ως το 1960 ήταν κρυμμένος κάτω από επιχώσεις οκτώ εννέα μέτρων. «Ο Ηριδανός είναι και αστερισμός. Εμείς όμως θα ασχοληθούμε με το ποτάμι, που πότιζε τα άλση της Αθήνας» λέει η ξεναγός και όλοι κρέμονται από τα χείλη της. Μπροστά στα μάτια τους ξεδιπλώνεται η Ιστορία του χώρου. Παρελαύνουν ο Θεμιστοκλής, ο Κόνων, ο Αδριανός, ο Κίμων, ο Θρασύβουλος, ο Σόλων, ο Κλεισθένης, ο Περικλής, φωτισμένοι Αθηναίοι, τύραννοι και Ρωμαίοι στρατηγοί. Οι ερωτήσεις πέφτουν βροχή, ενώ δεν λείπουν και οι… αντιρρήσεις. «Μα είστε σίγουρη ότι στην Ιερά Οδό, δίπλα στα εργαστήρια, υπήρχαν τάφοι; Μήπως ήταν πιο έξω;», «Και η Ελευσίνα δεν είχε δύναμη εκείνη την εποχή;», «Με χαλίκι ήταν στρωμένη η Ιερά Οδός;»
Στα Τείχη του Θεμιστοκλή η ξεναγός διαβάζει ένα απόσπασμα από τη «Σατραπεία» του Καβάφη. «Τι συμφορά, ενώ είσαι καμωμένος για τα ωραία και μεγάλα έργα… και πηγαίνεις στον μονάρχην Αρταξέρξη, που ευνοϊκά σε βάζει στην αυλή του… Κάποια σύνδεση πρέπει να υπάρχει εδώ, τι λέτε; Ο Θεμιστοκλής ήταν μια δαιμόνια προσωπικότητα, κατάφερε να πείσει τους Αθηναίους να εγκαταλείψουν την πόλη τους, αλλά έκανε και τη σωστή πρόβλεψη για τα στενά της Σαλαμίνας» συνεχίζει η κυρία Γαλανοπούλου, την ώρα που κάποιοι ξεκουράζονται στις αρχαίες πέτρες, χαζεύουν τις φορτωμένες με καρπούς ελιές και τις ροζ πικροδάφνες. Επόμενη στάση στην Ιερά Οδό, το Δημόσιο Σήμα και το Δίπυλο. «Ακριβώς σε αυτό το επίπεδο περπατούσαν οι Αθηναίοι στην Κλασική Εποχή. Από αυτό τον δρόμο ξεκινούσε η γιορτή των Παναθηναίων. Εδώ θάβονταν οι επιφανείς άνδρες και σε ένα ψηλό σημείο ανέβηκε ο Περικλής για να εκφωνήσει τον Επιτάφιό του προς τιμήν των νεκρών του πρώτου έτους του Πελοποννησιακού Πολέμου». Ακολουθούν το Πομπείο, η περίφημη κρήνη του Κεραμεικού, η αναφορά στη γιορτή της θεάς Αθηνάς -«την… Πρωτοχρονιά των Αθηναίων»- και η ξενάγηση ολοκληρώνεται με την επίσκεψη στο Μουσείο του Κεραμεικού. Ο ήλιος έχει πέσει πια, οι παρέες σκορπίζονται στο Θησείο και το Γκάζι, ενώ 10-15 άτομα πολιορκούν την ξεναγό. «Συγχαρητήρια! Περάσαμε υπέροχα! Πού έχετε ξενάγηση την επόμενη εβδομάδα;»
Το μνημα των Λακεδαιμονίων, ο Περικλής, ο Θρασύβουλος και η 11χρονη Μύρτιδας!
Ενα από τα σημαντικότερα μνημεία του αρχαιολογικού χώρου στον Κεραμεικό είναι ο Τάφος των Λακεδαιμονίων, που έπεσαν στη μάχη κατά των Αθηναίων δημοκρατικών στον Πειραιά, το 403 π.Χ. «Εδώ έχουμε μια τραγική ειρωνεία. Δεν βρέθηκαν οι τάφοι του Περικλή, του Θρασύβουλου, τόσων σπουδαίων Αθηναίων, αλλά ένας τάφος Λακεδαιμονίων, που πολέμησαν ως σύμμαχοι των Τριάκοντα Τυράννων. Η χρονολογική τοποθέτηση βασίζεται στις επιγραφές και στα ονόματα δύο πολεμάρχων, τα οποία βρέθηκαν πάνω σε πλάκες. Κατά την ανασκαφή, πάνω στους σκελετούς διακρίνονταν ακόμα τα σημάδια από τα τραύματα των νεκρών» εξηγεί η ξεναγός Στέλλα Γαλανοπούλου. Η συζήτηση ανάβει και πάλι. Πολλοί ρωτούν για την πορεία των ανασκαφών του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου και άλλοι θυμούνται την 11χρονη Μύρτιδα, το κορίτσι από την αρχαία Αθήνα που βρέθηκε θαμμένο σε ομαδικό τάφο, στον Κεραμεικό, και «ζωντάνεψε» ξανά πριν από λίγα χρόνια, μέσω της ψηφιακής ανάπλασης της μορφής της.
Ολα αυτά έως τη στιγμή που κάνει την εμφάνισή της η χελώνα που… βολτάρει κάθε απόγευμα δίπλα στον Τάφο των Λακεδαιμονίων. «Προσέξτε, σας παρακαλώ, μην την πατήσουμε. Θα σας πω τώρα ένα ποίημα για τη φίλη μας, για να ελαφρύνουμε και το κλίμα» λέει η ξεναγός και διαβάζει τους στίχους της Τασούλας Καραγεωργίου για τη «χελώνα του Κεραμεικού», που «σέρνεται μες στα χλωρά τριφύλλια», «οδεύει αδιάφορη προς τους τάφους» και «προσπερνάει τον Αδη». Ωσπου να τελειώσει η απαγγελία, η χελώνα προλαβαίνει να χαθεί ανάμεσα στις πέτρες. «Εφυγε κιόλας η φίλη μας; Μα, μέσα σε ένα λεπτό κατάφερε και κρύφτηκε; Μου φαίνεται την πατήσαμε όπως ο λαγός, στο γνωστό παραμύθι!» λέει η κυρία Γαλανοπούλου και όλοι ξεσπούν σε γέλια.
Η συμμετοχή στο εβδομαδιαίο πρόγραμμα
Το πρόγραμμα των δωρεάν ξεναγήσεων του ΟΠΑΝΔΑ περιλαμβάνει επισκέψεις σε μουσεία, αρχαιολογικούς χώρους, ιερούς ναούς, μοναστήρια και γειτονιές της Αθήνας, όπως η Αρχαία Αγορά, ο Κεραμεικός, η Μονή Καισαριανής, το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, η Πλάκα, τα Αναφιώτικα, η Βόρεια Κλιτύς και το Μουσείο της Ακρόπολης, το Επιγραφικό Μουσείο, η οδός Αιόλου, τα στενά του Ψυρρή, το Παναθηναϊκό Στάδιο, ο Ναός του Ολυμπίου Διός, το Ναυτικό Μουσείο, το Νομισματικό Μουσείο, η Ακαδημία Πλάτωνος, το Μουσείο Μπενάκη, η Αθηναϊκή Τριλογία (Ακαδημία – Πανεπιστήμιο – Εθνική Βιβλιοθήκη), οι βυζαντινές εκκλησίες του ιστορικού κέντρου της Αθήνας, το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, το Αρχαιολογικό Μουσείο Πειραιά και το Μουσείο της Πόλης των Αθηνών.
Οσοι θέλουν να δηλώσουν συμμετοχή στις ξεναγήσεις μπορούν να απευθύνονται στο τηλέφωνο 2103313038 (κυρία Ε. Βαλκανά, Πινακοθήκη Δήμου Αθηναίων), από Δευτέρα έως Παρασκευή, από τις 10 το πρωί έως τη 1 το μεσημέρι. Λόγω αυξημένης προσέλευσης, σε κάθε ξενάγηση τηρείται σειρά προτεραιότητας. Το εισιτήριο εισόδου σε μουσεία και αρχαιολογικούς χώρους επιβαρύνει τους συμμετέχοντες, ενώ, σε περίπτωση κακοκαιρίας, οι ξεναγήσεις στους εξωτερικούς χώρους ακυρώνονται. Περισσότερες πληροφορίες για τις ημέρες, τις ώρες, τα σημεία συγκέντρωσης και τον αριθμό των συμμετεχόντων στις ξεναγήσεις δίνονται στην ιστοσελίδα του ΟΠΑΝΔΑ www.opanda.gr.
Δείτε παρακάτω τις φωτογραφίες:
