Η Εξεταστική του 1986, που από έξι μήνες τελικά κράτησε 2,5 χρόνια!
Στις αρχές του 1986 αποφασίστηκε ομοφώνως από την Ολομέλεια της Βουλής η συγκρότηση εξεταστικής επιτροπής που θα ασχολιόταν με τα γεγονότα που οδήγησαν στην κυπριακή τραγωδία του ’74, ύστερα από σχετική πρόταση 129 βουλευτών του ΠΑΣΟΚ. Αντικείμενο της επιτροπής ήταν η ενδελεχής έρευνα και η συγκέντρωση στοιχείων, μαρτυριών και καταθέσεων αναφορικά με το πραξικόπημα στην Κύπρο και την τουρκική εισβολή που ακολούθησε.
Αρχικώς είχε αποφασιστεί η Βουλή να έχει έξι μήνες στη διάθεσή της για να ολοκληρώσει το έργο της, διάστημα που φυσικά δεν επαρκούσε, καθώς τελικά χρειάστηκαν περί τα δυόμισι χρόνια για να ολοκληρώσει το σημαντικό έργο της. Στις 3 Φεβρουαρίου του 1986 άρχισαν οι εργασίες της εξεταστικής επιτροπής, με τα 30 μέλη της (βουλευτές) να πραγματοποιούν συνολικά 154 συνεδριάσεις και να συγκεντρώνουν δεκάδες μαρτυρίες.
Οι δυσκολίες φυσικά ήταν πολλές. Οπως είχε πει χαρακτηριστικά το μέλος της εξεταστικής Ευάγγελος Κιοσκλής: «Δεν υπήρχε φάκελος, αλλά κάναμε εμείς φάκελο». Κι αυτό διότι σχετικά στοιχεία δεν προϋπήρχαν, αλλά συλλέχθηκαν -κατά κοινή ομολογία με πολύ κόπο- όσο διαρκούσαν οι εργασίες της. Ακόμη, υπήρξαν και πολλές διαφωνίες, με αποτέλεσμα να μη βρεθεί ποτέ κοινή συνισταμένη και τα κόμματα να καταθέσουν ξεχωριστά πορίσματα. Στη συνέχεια, χρειάστηκε μια εξαετία -λόγω και των πυκνών πολιτικών εξελίξεων, όπως το σκάνδαλο Κοσκωτά- για να δημοσιευτεί το πόρισμα της επιτροπής.
Το 1997 ο τότε πρόεδρος της Κυπριακής Βουλής Σπύρος Κυπριανού ζήτησε από τον Ελληνα ομόλογό του Απόστολο Κακλαμάνη αντίγραφο από το υλικό, με αφορμή την επικείμενη αντίστοιχη εξεταστική στη Βουλή της Μεγαλονήσου. Ανάλογα αιτήματα υπήρξαν και το 2006 και το 2010. Η απάντηση από την ελληνική πλευρά ήταν πάντοτε αρνητική. Κι αυτό διότι το αρχείο περιείχε απόρρητα έγγραφα.
Τελικώς ο Κύπριος Γιαννάκης Ομήρου επανέλαβε το 2015 το αίτημα στην τότε ομόλογό του Ζωή Κωνσταντοπούλου και κάπως έτσι, ένα χρόνο μετά, το 2016 υπεγράφη μεταξύ του κ. Ομήρου και του κ. Βούτση η συμφωνία για τον αποχαρακτηρισμό και συνεπακόλουθα τη δημοσιοποίηση του υλικού του «φακέλου».
