Δεν πρέπει να ξεχνάμε την Ιστορία, η μελέτη της οποίας μπορεί να συμβάλει στη μελλοντική αποφυγή λαθών
Από τον
Δημήτρη Γαρούφα*
Κάθε χρόνο τον Μάιο έχουμε εκδηλώσεις μνήμης για τη Γενοκτονία του Ποντιακού Ελληνισμού, τον Σεπτέμβριο εκδηλώσεις για την καταστροφή του Μικρασιατικού Ελληνισμού, ενώ παράλληλα με πρωτοβουλία διαφόρων δήμων γίνονται σε πολλά μέρη της Ελλάδας εκδηλώσεις για καταστροφές και θανάτωση πληθυσμιακών ομάδων στη διάρκεια της βουλγαρικής ή της γερμανικής κατοχής. Αντιδράσεις υπάρχουν κάθε χρόνο από πλευράς Τουρκίας, που δεν δέχεται την ύπαρξη γενοκτονίας και ενοχλείται από το περιεχόμενο των εκδηλώσεων, ενώ η σημερινή Γερμανία αποδέχεται τις ευθύνες του τότε χιτλερικού γερμανικού καθεστώτος και συνήθως Γερμανοί διπλωμάτες παρευρίσκονται σε τέτοιες εκδηλώσεις και ζητούν συγγνώμη από τους επιγόνους των θυμάτων.
Από πλευράς Βουλγαρίας δεν υπάρχει καμία αντίδραση στις εκδηλώσεις που γίνονται σε χωριά των Σερρών ή άλλων περιοχών για τα θύματα της βουλγαρικής κατοχής αλλά ούτε και κάποια αυτοκριτική για τις βιαιότητες που διέπραξε στην ανατολική Μακεδονία και τη Θράκη, όπου η βουλγαρική κατοχή υπήρξε πολύ χειρότερη από τη γερμανική, γιατί συνοδεύτηκε από προσπάθεια βίαιου εκβουλγαρισμού του πληθυσμού. Δεν θέλω να ανοίξω παλιές πληγές. Ο γράφων είναι υπέρμαχος της βαλκανικής συνεργασίας και της προσπάθειας να υπάρξει ευρωπαϊκή προοπτική και για την Τουρκία, υπό τον όρο βέβαια ότι θα αλλάξει νοοτροπία και συμπεριφορά και θα σέβεται έμπρακτα τις διεθνείς συμβάσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα, κάτι που βεβαίως είναι πολύ δύσκολο -σχεδόν αδύνατον- να γίνει.
Πιστεύω ότι οι βαλκανικοί λαοί και οι λαοί της ΝΑ Ευρώπης έχουμε σήμερα κοινό όραμα και κοινή ευρωπαϊκή προοπτική, και πρέπει να αναζητούμε αυτά που μας ενώνουν. Αλλά δεν πρέπει να ξεχνάμε την Ιστορία, η μελέτη της οποίας θα παραδειγματίζει και θα συμβάλει στην αποφυγή λαθών. Αυτές οι εκδηλώσεις μνήμης δεν είναι σοβινιστικές ούτε αναζωπυρώνουν πάθη, αλλά αποφορτίζουν τους επιγόνους από την ενοχή της λήθης και το πάθος της εκδίκησης, και κυρίως θα μπορούσαν να συμβάλουν στον φρονηματισμό, υπενθυμίζοντας προς κάθε κατεύθυνση ότι η ανθρωπότητα δεν πρέπει να ξαναζήσει γενοκτονίες. Γι’ αυτό, είναι σωστό να γίνονται αυτές οι εκδηλώσεις που συντηρούν την ιστορική μνήμη, σε συνδυασμό βέβαια με την αναγνώριση και την καταδίκη των γενοκτονιών αυτών σε διεθνές επίπεδο, με σκοπό, όπως προανέφερα, να συμβάλουν στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης, υπενθυμίζοντας στην ανθρωπότητα ότι δεν πρέπει να υπάρξουν ποτέ ξανά τέτοια φαινόμενα.
Ευκταίο είναι βέβαια κάποτε να συμμετέχουν τα κράτη-θύτες σε τέτοιες εκδηλώσεις ξεπερνώντας στίγματα του παρελθόντος, όπως έχει κάνει ήδη η Γερμανία, διπλωμάτης της οποίας συνήθως παρευρίσκεται στις εκδηλώσεις μνήμης για τα θύματα της γερμανικής κατοχής, και σωστή κίνηση από την πλευρά της Γερμανίας είναι η χρηματοδότηση της ανέγερσης Μουσείου Ολοκαυτώματος των Εβραίων της Θεσσαλονίκης. Επισημαίνω όμως ότι στις 17/10/1941 οι Γερμανοί εκτέλεσαν 230 κατοίκους των Κερδυλίων του νομού Σερρών και έκαψαν το χωριό. Το χωριό αυτό, μαζί με ακόμη ένα, νομίζω στη Γαλλία, είναι τα μοναδικά στην Ευρώπη που δεν κατοικήθηκαν μετά την καταστροφή τους, κι επειδή σώζονται κάποια γκρεμισμένα σπίτια στον οικισμό των Κάτω Κερδυλίων (σε μια τοποθεσία με πανοραμική θέα που ο Θουκυδίδης αναφέρει ότι από αυτή ο Βρασίδας κατόπτευε την Αμφίπολη) νομίζω ότι θα έπρεπε η ελληνική κυβέρνηση, ο Δήμος Αμφίπολης ή η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας να ζητήσουν από τη γερμανική κυβέρνηση να χρηματοδοτήσει το έργο διατήρησης των ερειπίων του κατεστραμμένου χωριού και και να λειτουργεί ως μουσειακός χώρος, σε συνδυασμό με κάποιον συνεδριακό χώρο, όπου θα γίνονται εκδηλώσεις, σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, καταδίκης των βιαιοτήτων αλλά και καλλιέργειας κλίματος ειρήνης και σεβασμού της ανθρώπινης ζωής. Ο οικισμός αυτός με τα ερείπια που άφησαν οι Γερμανοί, λειτουργώντας ως μουσειακός χώρος, θα συντηρεί την ιστορική μνήμη αλλά και θα μπορεί να αποτελεί κέντρο εκδηλώσεων για την καταδίκη των βιαιοτήτων του παρελθόντος και κυρίως για την προβολή της αναγκαιότητας και των αγαθών της ειρήνης.
Τελειώνοντας, με αφορμή τις αντιδράσεις της Τουρκίας στις εκδηλώσεις μνήμης για τη Γενοκτονία των Αρμενίων και του Ποντιακού Ελληνισμού, επισημαίνω ότι όταν η επίσημη Τουρκία αναγνωρίσει τις ευθύνες της και ζητήσει έμπρακτα συγγνώμη για εθνικές εκκαθαρίσεις που διέπραξε στο παρελθόν εις βάρος χριστιανικών πληθυσμών, αυτό θα αποτελεί την καλύτερη απόδειξη αλλαγών, προδιάθεση για σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και, στο εσωτερικό της, ένδειξη θέλησης για σεβασμό των κανόνων του διεθνούς δικαίου και ειρηνικής συνύπαρξης με τους γείτονές της. Η απεμπόληση του αυτοκρατορικού συμπλέγματος από το οποίο διακατέχεται και η σημερινή Τουρκία πρέπει να είναι προαπαιτούμενο για την ευρωπαϊκή προοπτική της.
*Δικηγόρος, πρώην πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης
