Οι Τούρκοι τραβούν το σκοινί με τις ΗΠΑ για τους S-400, καθώς «χρωστάνε» στη Ρωσία, που τους άφησε να φρενάρουν την επέλαση των ΚούρδωνΑπό τον
Σάββα Καλεντερίδη
Oι αμερικανοτουρκικές σχέσεις βρίσκονται στο πιο κρίσιμο σημείο των τελευταίων δεκαετιών. Η γενεσιουργός αιτία της κρίσης είναι η στρατηγική επιλογή των ΗΠΑ να στηρίξουν την ίδρυση του δεύτερου αυτόνομου κουρδικού κράτους στην περιοχή της βόρειας Συρίας -το πρώτο υπάρχει από το 1992 στο Β. Ιράκ-, που, σύμφωνα και με τις εκτιμήσεις της Αγκυρας, θα οδηγήσει αναπόφευκτα στην ίδρυση τρίτου αυτόνομου κουρδικού κράτους, στην επικράτεια της Τουρκίας αυτή τη φορά.
Η εκτίμηση αυτή είναι που ώθησε πρώτα τα βαθύτερα στρώματα του τουρκικού κράτους στην αναζήτηση ερεισμάτων στη Ρωσία, στην Κίνα και στο Ιράν.
Ο Ερντογάν άρχισε τον «εκβιασμό» των ΗΠΑ με δηλώσεις «ή με αυτούς ή με εμάς», εννοώντας τους Κούρδους και απειλώντας ότι θα στραφεί προς τη Ρωσία. Στη συνέχεια, όταν ο εκβιασμός δεν έπιασε, αναγκάστηκε να κάνει πρακτικά βήματα προς τη Ρωσία. Οταν τον Αύγουστο του 2016 οι Κούρδοι, με την αεροπορική υποστήριξη των ΗΠΑ, κατέλαβαν την Ιεράπολη και ήταν θέμα λίγων ημερών να ενώσουν τα καντόνια του Κομπάνι και της Αφρίν, η Τουρκία έδωσε «γην και ύδωρ» στη Ρωσία για να πάρει την άδεια και να εισβάλει στο έδαφος της Συρίας.
Μετά, τον Ιανουάριο του 2018, πήρε πάλι την άδεια της Ρωσίας να εισβάλει στην Αφρίν. Οσο για το «γη και ύδωρ» που έδωσε η Τουρκία στη Ρωσία, σύμφωνα με εκτιμήσεις της κουρδικής πλευράς, ήταν η απόσυρση από το Χαλέπι των τζιχαντιστών που υποστηρίζονταν από την Τουρκία, η σταδιακή απόσυρση και από το Ιντλίμπ και η υπογραφή συμβολαίου για τους S-400.
Δηλαδή, με άλλα λόγια, αν οι ΗΠΑ υπαναχωρούσαν και έδιναν τον έλεγχο στην Τουρκία της «Ζώνης Ασφαλείας» που σχεδιάζουν να δημιουργήσουν στη βόρεια Συρία, τότε οι S-400 δεν θα έφταναν ποτέ στην Τουρκία, όποιες και να ήταν οι αντιδράσεις της Ρωσίας.
Ομως οι ΗΠΑ επιμένουν και, στο σημείο που φτάσαμε, είναι αναγκασμένος να επιμένει και ο Ερντογάν.
Στις 6 Ιουνίου 2019 ο υπουργός Αμυνας των ΗΠΑ Πάτρικ Σαχάναν απέστειλε επιστολή στον Τούρκο ομόλογό του Χουλουσί Ακάρ, με την οποία τον προειδοποιεί για τις συνέπειες που θα έχει η Τουρκία αν επιμείνει στην αγορά και την παραλαβή των S-400, μεταξύ των οποίων και η αποβολή της Τουρκίας από το πρόγραμμα παραγωγής των F-35, δίνοντας μάλιστα χαρακτήρα τελεσιγράφου στην επιστολή.
Την Τετάρτη 12 Ιουνίου ανακοινώθηκε ότι είχαν τηλεφωνική συνομιλία οι υπουργοί Αμυνας των ΗΠΑ και της Τουρκίας, χωρίς να ανακοινωθεί το περιεχόμενο της συνομιλίας τους.
Την ίδια μέρα ο Ερντογάν δήλωσε ότι δεν τίθεται θέμα ακύρωσης της παραγγελίας, γιατί η Τουρκία έχει ήδη αγοράσει τους S-400.
Την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές ο πρόεδρος της Τουρκίας Ταγίπ Ερντογάν συναντάται με τον συνεταίρο του στην κυβέρνηση, πρόεδρο του Κόμματος Εθνικιστικής Δράσης (ΜΗΡ), Ντεβλέτ Μπαχτσελί, χωρίς να έχει ανακοινωθεί αν το θέμα της συνάντησης είναι οι S-400.
Πάντως, αν και υπάρχουν κάποιες, έστω μικρές, πιθανότητες να βρεθεί μια ενδιάμεση λύση στο θέμα, που θα περισώσει ό,τι είναι δυνατόν να περισωθεί στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις, δεν πρέπει να παραβλέψει κανείς ότι η Τουρκία τεντώνει το σχοινί σε σημείο που υπάρχει κίνδυνος αυτό να σπάσει και να περάσουμε πλέον στο σημείο χωρίς γυρισμό. Και αυτό είναι ένα ζήτημα που πρέπει να απασχολήσει τη Λευκωσία και την Αθήνα, γιατί σε μια τέτοια περίπτωση θα αλλάξουν πολλά, αν όχι όλα.
Τέλος, να σημειώσουμε ότι ο Ερντογάν αναχωρεί σήμερα για την Ντουσαμπέ του Τατζικιστάν, όπου σήμερα και αύριο θα πραγματοποιηθεί η 5η Σύνοδος Κορυφής των χωρών που συμμετέχουν στη Διάσκεψη Δράσεων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης των Χωρών της Ασίας (Conference on Interaction and Confidence Building Measures in Asia, CICA), όπου, σύμφωνα με την εφημερίδα «Γενί Σαφάκ», που πάντα απηχεί τις απόψεις Ερντογάν, «η Τουρκία, η Κίνα, η Ρωσία, το Πακιστάν και το Ιράν θα δώσουν μια ισχυρή απάντηση στις ΗΠΑ, που έχουν μετατραπεί στη μεγαλύτερη απειλή για τον πλανήτη».
Πάντως, ενώ συνεχίζεται η συνάντηση Ερντογάν – Μπαχτσελί και ενώ ο τουρκικός Τύπος ανέφερε ότι και την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές συνομίλησαν και πάλι τηλεφωνικά οι Σαχάναν – Ακάρ, χωρίς να αναφερθούν λεπτομέρειες για το περιεχόμενο της συζήτησης, ο στρατός της Συρίας βομβάρδισε με πυρά το υπ’ αρ. 10 Παρατηρητήριο της Τουρκίας στα νότια της περιφέρειας Ιντλίμπ, τραυματίζοντας τρεις Τούρκους στρατιωτικούς. Η ενέργεια αυτή, που είναι αδιανόητο να έγινε ερήμην των Ρώσων, μπορεί να εκληφθεί και ως προειδοποιητική βολή για την περίπτωση που η Τουρκία σκέφτεται να υπαναχωρήσει μέσω μιας «μέσης λύσης» στο θέμα των S-400.
Αυτό οι αρχαίοι Ελληνες το έλεγαν «μεταξύ σφύρας και άκμονος»…
