Η Ευρωπαϊκή Ένωση στοχεύει στο «Vision Zero»: μηδενικούς θανάτους από τροχαία έως το 2050
Η Ευρωπαϊκή Ένωση ενισχύει θεαματικά το θεσμικό πλαίσιο για τις άδειες οδήγησης και την οδική ασφάλεια, εγκρίνοντας νέο κανονισμό που φέρνει σαρωτικές αλλαγές σε όλες τις χώρες–μέλη.
Η μεταρρύθμιση, που αποτελεί κεντρικό άξονα του Πακέτου Οδικής Ασφάλειας της ΕΕ, έχει ως στρατηγικό στόχο το «Vision Zero»: τη μηδενική απώλεια ζωών και σοβαρών τραυματισμών από τροχαία δυστυχήματα μέχρι το 2050.
Οι βασικές αλλαγές
Η νέα νομοθεσία προβλέπει σειρά αυστηρότερων κανόνων τόσο για την απόκτηση και ανανέωση αδειών οδήγησης, όσο και για την επιβολή κυρώσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Μεταξύ άλλων:
Εισάγονται ψηφιακές άδειες οδήγησης, ενιαίες για όλη την ΕΕ, με δυνατότητα χρήσης και του έντυπου εγγράφου.
Καθιερώνονται διασυνοριακές κυρώσεις, που σημαίνει ότι σοβαρές παραβάσεις (όπως οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ ή υπερβολική ταχύτητα) θα μπορούν να επιφέρουν αφαίρεση διπλώματος σε όλες τις χώρες της ΕΕ.
Αυστηροποιούνται οι εξετάσεις και τα μαθήματα οδήγησης, με έμφαση σε ζητήματα όπως η χρήση κινητού, τα «τυφλά σημεία», η συμπεριφορά προς πεζούς και ποδηλάτες και η σωστή χρήση των συστημάτων υποβοήθησης οδηγού.
Οι νέοι οδηγοί θα έχουν διετή δοκιμαστική περίοδο, κατά την οποία θα υπόκεινται σε αυστηρότερες ποινές και περιορισμούς.
Η οδήγηση με συνοδεία (δηλαδή η δυνατότητα νέων οδηγών να οδηγούν με ενήλικο συνοδό) θα επεκταθεί σε όλα τα κράτη–μέλη.
Πρόκειται για μία από τις πλέον δραστικές τομές της νέας ευρωπαϊκής πολιτικής. Μέχρι σήμερα, οι ποινές για σοβαρές παραβάσεις ίσχυαν μόνο στη χώρα όπου διαπράχθηκαν.
Πλέον, οι οδηγοί που χάνουν το δίπλωμά τους σε ένα κράτος–μέλος δεν θα μπορούν να οδηγούν ούτε σε άλλο.
Όπως δήλωσε ο Ιταλός ευρωβουλευτής Ματέο Ρίτσι, σχεδόν το 40% των οδηγών που είχαν τιμωρηθεί στο εξωτερικό «έμεναν ατιμώρητοι», καθώς οι αρχές δεν αντάλλασσαν επαρκώς πληροφορίες.
Ωστόσο, όπως διευκρίνισε ο Γερμανός ευρωβουλευτής Μάρκους Φέρμπερ (ΕΛΚ), οι διασυνοριακές αφαιρέσεις άδειας δεν θα ισχύουν για τουρίστες που δέχθηκαν απλώς ένα μικρό πρόστιμο από άγνοια των τοπικών κανονισμών.
Η ΕΕ δεν καθιερώνει υποχρεωτικούς ελέγχους υγείας για ηλικιωμένους οδηγούς, αφήνοντας τα κράτη–μέλη να αποφασίζουν αν θα απαιτούν ιατρική βεβαίωση ή αυτοαξιολόγηση.
Νεότερα όρια ηλικίας και ισχύος
Για να αντιμετωπιστεί η έλλειψη επαγγελματιών οδηγών, μειώνεται η ελάχιστη ηλικία για:
φορτηγά από τα 21 στα 18 έτη,
λεωφορεία από τα 24 στα 21 έτη.
Η ισχύς των αδειών για αυτοκίνητα και μοτοσικλέτες ορίζεται σε 15 χρόνια, με δυνατότητα μείωσης στα 10 χρόνια σε κράτη όπου η άδεια χρησιμεύει και ως δελτίο ταυτότητας.
Το 2024 σημειώθηκαν 19.940 θάνατοι από τροχαία στην ΕΕ, μόλις 2% λιγότεροι από το 2023.
Η ανισότητα παραμένει μεγάλη:
Οι ασφαλέστεροι δρόμοι βρίσκονται σε Σουηδία (20/εκατ. κατοίκων), Μάλτα (21) και Δανία (24).
Οι πιο επικίνδυνοι σε Ρουμανία (78) και Βουλγαρία (74).
Η Γερμανία με 33 και η Πολωνία με 52 θανάτους ανά εκατομμύριο καταγράφουν πρόοδο, ενώ η Ισπανία και η Πορτογαλία κινούνται στον μέσο όρο της ΕΕ.
Ψηφιακές άδειες οδήγησης
Κεντρικό σκέλος της μεταρρύθμισης είναι η ψηφιοποίηση των διπλωμάτων.
Κάθε πολίτης θα μπορεί να επιλέγει ψηφιακή ή έντυπη μορφή, με στόχο την πλήρη ενιαία ηλεκτρονική ταυτοποίηση μέχρι το τέλος του 2026.
Η Γερμανία ήδη εργάζεται για την έκδοση εθνικής ψηφιακής άδειας, ενώ Βουλγαρία και άλλες χώρες δηλώνουν έτοιμες να εφαρμόσουν άμεσα το νέο πλαίσιο.
Οι νέοι κανονισμοί θα τεθούν σε ισχύ 20 ημέρες μετά τη δημοσίευσή τους στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ. Τα κράτη–μέλη θα διαθέτουν:
3 χρόνια για να ενσωματώσουν τους κανόνες στο εθνικό τους δίκαιο
και 1 επιπλέον έτος για την πλήρη εφαρμογή τους.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι με τα μέτρα αυτά μπορεί να σωθούν έως και 10.000 ζωές ετησίως, εφόσον οι χώρες υιοθετήσουν αποτελεσματικά το νέο πλαίσιο.
