Τη σύσταση του Εθνικού Οργανισμού Κτηματολογίου και Ελέγχου Δόμησης, ενός νέου ενιαίου φορέα που θα αναλάβει τις αρμοδιότητες τόσο του Ελληνικού Κτηματολογίου όσο και των Υπηρεσιών Δόμησης, προβλέπει η νομοθετική πρωτοβουλία που παρουσιάστηκε χθες στο Υπουργικό Συμβούλιο από τα υπουργεία Περιβάλλοντος, Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Εσωτερικών.
Ο νέος οργανισμός αναμένεται να τεθεί σε πλήρη λειτουργία σε ολόκληρη τη χώρα στις αρχές του 2027, αποτελώντας μία από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις των τελευταίων ετών στον τομέα της πολεοδομίας και της διαχείρισης ακινήτων.
Τι φέρνει ο νέος οργανισμός
Ο Εθνικός Οργανισμός Κτηματολογίου & Ελέγχου Δόμησης αποτελεί τη μετεξέλιξη του σημερινού Ελληνικού Κτηματολογίου και ενσωματώνει σε αυτόν όλες τις Υπηρεσίες Δόμησης. Με αυτό τον τρόπο, τίθεται τέλος σε χρόνιες δυσλειτουργίες και αδυναμίες του προηγούμενου μοντέλου.
Ο νέος φορέας θα προσφέρει στον πολίτη ένα ενιαίο σημείο εξυπηρέτησης για κάθε διαδικασία που αφορά την ακίνητη περιουσία του: από την καταγραφή και τεκμηρίωση της ιδιοκτησίας έως την έκδοση οικοδομικών αδειών, βεβαιώσεων όρων δόμησης, προεγκρίσεων και ελέγχων κατασκευών. Παράλληλα, εξασφαλίζεται ταχύτερη διεκπεραίωση υποθέσεων, ίση μεταχείριση για όλα τα ακίνητα ανεξαρτήτως γεωγραφικής περιοχής, διαφάνεια και πλήρης μετάβαση σε ψηφιακές υπηρεσίες.
Σε επίπεδο δομών, συστήνεται νέα Γενική Διεύθυνση Δόμησης, στην οποία θα υπάγονται 20 Περιφερειακά Κέντρα Δόμησης και 77 Τοπικά Κέντρα Δόμησης (ΤΚΔ), αξιοποιώντας τα υφιστάμενα Κτηματολογικά Γραφεία.
Μητρώο Ανεξάρτητων Ελεγκτών Δόμησης
Παράλληλα, δημιουργείται Μητρώο Ανεξάρτητων Ελεγκτών Δόμησης. Οι έλεγχοι θα γίνονται υποχρεωτικά πριν από την έναρξη οποιασδήποτε εργασίας και οι ελεγκτές θα ορίζονται μέσω κλήρωσης, ενισχύοντας τη διαφάνεια και την αμεροληψία.
Σε περίπτωση που διαπιστωθεί πλημμελής εφαρμογή της πολεοδομικής νομοθεσίας, τον τελικό έλεγχο θα διενεργεί η Γενική Διεύθυνση Δόμησης.
Γιατί κρίθηκε απαραίτητη η μεταρρύθμιση
Το υφιστάμενο πλαίσιο παρουσιάζει σημαντικές αδυναμίες, τόσο σε επίπεδο λειτουργίας όσο και σε επίπεδο ανθρώπινου δυναμικού:
- Οι ΥΔΟΜ εφαρμόζουν διαφορετικές διαδικασίες και διαθέτουν άνισο ψηφιακό εξοπλισμό, γεγονός που δημιουργεί ανομοιογένεια στις υπηρεσίες.
- Από πανελλαδική αξιολόγηση του ΥΠΕΣ (05/2025), οι ΥΔΟΜ συγκέντρωσαν μέση βαθμολογία 3,4/10, δείχνοντας την ανάγκη για άμεσες βελτιώσεις.
- Στο 23% των ΥΔΟΜ η έκδοση οικοδομικής άδειας ξεπερνά τους τρεις μήνες, ενώ σε σύνθετες υποθέσεις έχουν καταγραφεί καθυστερήσεις άνω των 5 ετών.
- Από τους 332 δήμους, μόλις 185 διαθέτουν ΥΔΟΜ.
- 147 δήμοι δεν έχουν καθόλου ΥΔΟΜ, ενώ 28 μεγάλοι δήμοι με πληθυσμό άνω των 25.000 κατοίκων και 14 με πάνω από 40.000 κατοίκους επίσης στερούνται σχετικής υπηρεσίας.
- Περίπου 35% των υφιστάμενων ΥΔΟΜ λειτουργούν με έως δύο μηχανικούς, αριθμός ανεπαρκής για τις απαιτήσεις της πολεοδομικής νομοθεσίας.
Ποιες αρμοδιότητες παραμένουν στους δήμους
Παρά τη μεταφορά των πολεοδομικών αρμοδιοτήτων στον νέο οργανισμό, οι δήμοι διατηρούν κρίσιμες ευθύνες που αφορούν τον τοπικό πολεοδομικό σχεδιασμό, όπως:
- Εκπόνηση και παρακολούθηση πολεοδομικών μελετών, αναπλάσεων και επεκτάσεων σχεδίων πόλης.
- Διαχείριση κοινόχρηστων και κοινωφελών χώρων.
- Συμμετοχή σε αποφάσεις χωροταξίας, χρήσεων γης και Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων.
- Σύνταξη διαγραμμάτων εφαρμογής και πράξεων τακτοποίησης, αναλογισμού, προσκυρώσεων και καταχωρίσεων.
- Προτάσεις για άρση απαλλοτριώσεων.
- Ρυμοτομικές και τοπογραφικές εφαρμογές.
- Έξυπνος έλεγχος αδειών με Τεχνητή Νοημοσύνη
Ένα από τα πιο καινοτόμα στοιχεία της νέας μεταρρύθμισης είναι ο έξυπνος έλεγχος αδειών που θα πραγματοποιείται με τη χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης. Το σύστημα θα αναλύει δεδομένα και θα επισημαίνει τις υποθέσεις εκείνες που θεωρούνται υψηλότερου ρίσκου, επιτρέποντας πιο στοχευμένο και αποτελεσματικό έλεγχο. Με τη βοήθεια της ΤΝ:
- Θα ελέγχεται περίπου το 30% των αδειών, όχι όμως τυχαία.
- Το σύστημα θα εντοπίζει φακέλους που ενδέχεται να κρύβουν προβλήματα, όπως όσους αφορούν περιοχές με ιστορικό αυθαιρεσιών ή έργα μεγάλης πολυπλοκότητας.
- Θα δίνεται έμφαση σε «ευαίσθητες» ζώνες, όπως προστατευόμενες περιοχές και ιστορικοί τόποι.
