Οι προσωπικές σχέσεις μεταξύ των ηγετών παίζουν πάρα πολύ σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη των θεμάτων όταν υπάρχει κοινότητα συμφερόντων
Το προσωνύμιο του Τραμπ στην Αθήνα αλλά και σε άλλες πρωτεύουσες της Ευρώπης είναι «ο πορτοκαλί». Αξιολογούμε δηλαδή έναν Αμερικανό πρόεδρο που διέσχισε την πολιτική έρημο για να εκλεγεί καταδιωκόμενος από το κατεστημένο με βάση το χρώμα της κόμης του και όχι με βάση την πολιτική του.
- Του Μανώλη Κοττάκη
Το γεγονός ότι ο Μπάιντεν σκόνταφτε στο ίσιωμα, είχε άνοια, στεκόταν μπροστά στις κάμερες και ξεχνούσε τις χώρες και γενικώς κυβέρνησε τον κόσμο επί τέσσερα χρόνια με το ακαταλόγιστο ας το προσπεράσουμε.
Είναι λεπτομέρεια για την οποία δεν επιδείξαμε την αυτή αυστηρότητα. Ο πορτοκαλί είναι το θέμα μας και η αθυροστομία του. Αν αφαιρέσουμε όμως τον θόρυβο, το σόου, το καουμποϊλίκι, τους τραμπουκισμούς και τις απειλές, ρωτάμε: έχει λογικές αρχές που να τη διατρέχουν η πολιτική Τραμπ και αν ναι, ποιες είναι αυτές; Η απάντηση είναι πως υπάρχουν.
Και είναι οι εξής:
Αρχή πρώτη: Η οικονομία είναι αποτελεσματικότερη από το Διεθνές Δίκαιο. Οι δασμοί από τις διεθνείς συνθήκες. Οι κυρώσεις από τις διαβουλεύσεις. Μέχρι τώρα ο Αμερικανός πρόεδρος φαίνεται ότι χρησιμοποιεί οικονομικά εργαλεία για την επιβολή της ισχύος και πολύ δευτερευόντως στρατιωτική βία, μέχρι αποδείξεως του εναντίου βεβαίως. Οι γραμμές αυτές γράφονταν ενώ συνέκλιναν πληροφορίες για επικείμενη επίθεση στο Ιράν. Το μοντέλο που έχει ως στόχο τη μείωση του χρέους και του εμπορικού ελλείμματος των ΗΠΑ λειτουργεί.
Αρχή δεύτερη: Η δημοκρατία, όπως λειτουργεί σήμερα, αλλοιωμένη, εμποδίζει τον ανταγωνισμό και καθυστερεί τις αποφάσεις. Η Αμερική έχει σήμερα στον ελεύθερο ανταγωνισμό του εμπορίου «απέναντι» χώρες όπως η Κίνα, η Ρωσία, η Ινδία, που έχουν υιοθετήσει τον καπιταλισμό και την οικονομία της ελεύθερης αγοράς με μία εικονική δημοκρατία που τους επιτρέπει να λαμβάνουν καθετοποιημένα αποφάσεις, όπως ακριβώς λαμβάνει αποφάσεις ο CEO μιας πολυεθνικής εταιρίας. Πειθαρχημένη δημοκρατία είχε χαρακτηρίσει τη Λαϊκή Δημοκρατία της κομμουνιστικής Κίνας ο Τζορτζ Μπους Τζούνιορ.
Αλλά οι ίδιες οι Ηνωμένες Πολιτείες, με το σοφό στη σύλληψή του δημοκρατικό πολίτευμα της εξισορρόπησης εξουσιών και του check and balance, είναι εξοργιστικά αργές για τις ταχύτητες που τρέχει ο σύγχρονος κόσμος. Η δημοκρατία στη Δύση κατάντησε να λειτουργεί ως γραφειοκρατία, με συνέπεια να υστερούν οι ΗΠΑ στον παγκόσμιο ανταγωνισμό λόγω της έμφασης στη διαδικασία λήψης των αποφάσεων. Η οποία επιβαρύνεται από το γεγονός ότι η δημοκρατία έχει γεμίσει παγίδες. Ενδιάμεσους παίκτες, εσωτερικούς και εξωτερικούς, που μπαίνουν σφήνα μεταξύ του αρχηγού του κράτους και των πολιτών και οι οποίοι για λόγους καθαρά κομματικών σκοπιμοτήτων ή γεωπολιτικής βάζουν συνεχώς τρικλοποδιές στις αποφάσεις. Αν ο Τραμπ σήμερα δείχνει ότι θέλει να κινείται πιο ευέλικτα μέσα στους κανόνες της δυτικής κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, αυτό δεν οφείλεται σε κάποια αντιπάθειά του για το πολίτευμα, αλλά στην αδημονία του να δρα γρήγορα για το συμφέρον της χώρας του.
Αρχή τρίτη: Η Ευρώπη δεν έχει πια σημασία. Το γεγονός ότι ο Τραμπ προχωρά με ταχύτητα σε διεθνή σχήματα που υποκαθιστούν διεθνείς οργανισμούς, στα οποία μετέχουν χώρες της Μεσογείου όπως η Τουρκία, το Ισραήλ και η Αίγυπτος, χώρες της Ανατολής όπως η Ρωσία και το Καζακστάν, χώρες των Βαλκανίων όπως η Αλβανία, το Κοσσυφοπέδιο και η Βουλγαρία μας λέει ότι η αμερικανική οπτική αντιλαμβάνεται την Ευρώπη σαν μία τρύπα στον κόσμο και της συμπεριφέρεται αναλόγως. Πόσο μάλλον που οι Αμερικανοί αισθάνονται ότι οι Ευρωπαίοι και ιδιαίτερα οι Γερμανοί είναι αγνώμονες απέναντί τους, καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες έδωσαν το πράσινο φως για την επανένωση της Γερμανίας, απόφαση καθόλου εύκολη. Και το ευχαριστώ ήταν να τους κλέβουν οι Γερμανοί τις δουλειές στον διεθνή ανταγωνισμό με μίζες και διαφθορά. Στα τηλέφωνα με τη Siemens, στα αυτοκίνητα με τη Mercedes, στα φάρμακα με τη Novartis, στη ροή του παγκόσμιου χρήματος με τους τραπεζικούς παραδείσους της Ελβετίας. Η Αμερική βρίσκεται σε οικονομικό πόλεμο με την Ευρώπη εδώ και πάρα πολύ καιρό, απλώς τώρα αυτό επισημοποιείται.
Αρχή τέταρτη: Σημασία στον νέο κόσμο έχουν όσες χώρες έχουν πρόσβαση στις πηγές ενέργειας όπως το φυσικό αέριο, το πετρέλαιο, το νικέλιο, το κοβάλτιο κ.ά. Οι Ρώσοι επένδυσαν σε αυτά από το 2001, στην πιο δύσκολη ώρα τους, την ώρα της πτώχευσης, και κατάφεραν να καταστούν περιφερειακή δύναμη στον κόσμο με ακτινοβολία πλέον παγκόσμια. Οι Κινέζοι εισέβαλαν στην Αφρική, δέσμευσαν όλους τους πόρους παραγωγής της μπαταρίας για ένα κομμάτι ψωμί και σήμερα έχουν το πλεονέκτημα. Από τους πόρους αυτούς εξαρτάται η λειτουργία της τεχνολογίας της Δύσης και μαζί με τον έλεγχο του χρέους της Αμερικής ουσιαστικά έχουν αποκτήσει προβάδισμα έναντί της.
Ο Τραμπ κατάλαβε ότι, αν η χώρα του δεν αποκτήσει με ταχύτητα πρόσβαση στις αγορές φυσικού αερίου, πετρελαίου και μπαταρίας, θα χάσει τα σκήπτρα της παγκόσμιας οικονομίας και της τοπικής επιρροής σε κράτη-κλειδιά σε πολύ λίγο χρόνο. Η στόχευσή του μέχρι στιγμής στη Βενεζουέλα που παράγει πετρέλαιο, στην Ουκρανία που έχει σπάνιες γαίες, στη Γροιλανδία που έχει επίσης σπάνιες γαίες και ορυκτό πλούτο, στην Κασπία, στο Ιράν, στα Βαλκάνια με τη νήσο Σάσων και στη Μεσόγειο αποκαλύπτει ξεκάθαρα την επεξεργασμένη στρατηγική του. Η Ευρώπη, που δεν έχει πηγές ενέργειας, αλλά πληρώνει την άμυνά της, του είναι αδιάφορη. Είναι κυνικό, αλλά ισχύει: ο Τραμπ παραβιάζει το Διεθνές Δίκαιο γιατί έχει τον χρόνο εναντίον του. Αυτό δεν τον καθαγιάζει βεβαίως, αλλά έτσι είναι. Εκπέμπει το μήνυμα ότι την ώρα που επείγεται για πρόσβαση στις πηγές οι κανόνες τον καθυστερούν.
Αρχή πέμπτη: Καθιερώνει τη δημόσια συναλλακτική διπλωματία. «Με αφήνεις να ελέγξω τη Γροιλανδία, σου δίνω 800 δισεκατομμύρια για να εγκαταλείψεις το Ντονμπάς και να προχωρήσεις γρήγορα σε συμφωνία ειρήνης». Η συναλλαγή στη διπλωματία δεν είναι άγνωστη μέθοδος. Στο παρασκήνιο χρησιμοποιείται συστηματικά από όλες τις χώρες της Δύσης, ακόμα και από εμάς. Στις σχέσεις μας με τη Γερμανία ανταλλάξαμε την αναβολή στην επαναπροώθηση 80.000 μεταναστών από δευτερογενείς ροές στην πατρίδα μας με τη σιωπή μας στην πώληση των Eurofighter στην Τουρκία. Από το βιβλίο Τσίπρα προκύπτει ότι ανταλλάξαμε το Μνημόνιο με το Μακεδονικό. Το νέο είναι ότι η συναλλακτική διπλωματία επί Τραμπ καθίσταται δημόσια. Διεξάγεται στο φως της ημέρας. Σε γνώση των λαών.
Αρχή έκτη: Η Αμερική δεν υποβαθμίζει διεθνείς οργανισμούς όπως ο ΟΗΕ για να κάνει ό,τι θέλει, αλλά για τον ακριβώς αντίθετο λόγο: για να διαβουλευτεί με τον νέο κόσμο, με τις χώρες που έχουν αναδυθεί με βάση τους νέους συσχετισμούς και την αγνοούν. Τους παλαιούς διεθνείς οργανισμούς η αμερικανική διπλωματία τούς έχει παραμερίσει εδώ και καιρό. Από τη στιγμή που κηρύχθηκε το τέλος της ιστορίας από τον Φουκουγιάμα, οι ΗΠΑ παρέκαμπταν τον ΟΗΕ κάθε φορά που έπρεπε να εισβάλουν στο Ιράκ, στο Αφγανιστάν κ.λπ. Ρωτούσαν όλο και λιγότερους συμμάχους προτού αναλάβουν δράση, μέχρι που στο τέλος αποφάσιζαν μόνες τους. Τώρα πάνε σε νέα σχήματα μαζί με τις αναδυόμενες παγκόσμιες δυνάμεις της οικονομίας για να συνεννοούνται μαζί τους. Η εναλλακτική λύση ήταν οι νέοι αυτόνομοι διεθνείς οργανισμοί όπως οι BRICS και ο ASEAN, που προελαύνουν χωρίς να ρωτούν την Αμερική…
Αρχή έβδομη: Οι προσωπικές σχέσεις μεταξύ των ηγετών παίζουν πάρα πολύ σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη των θεμάτων όταν υπάρχει κοινότητα συμφερόντων. Ο Ερντογάν τηλεφωνούσε στον Τραμπ για μία καλημέρα στα πέτρινα χρόνια, όταν οι δημοκρατικοί ήθελαν να τον βάλουν φυλακή, και απέκτησε μαζί του μία ειλικρινή σχέση μέσα στον χρόνο που του επιτρέπει να του μιλά ευθέως, άλλοτε να διαφωνεί μαζί του και να γίνεται αυτό σεβαστό και άλλοτε να συμφωνεί και να κερδίζει τεράστια ανταλλάγματα για τις υπηρεσίες του στη Μέση Ανατολή, όπως στη Συρία και την Παλαιστίνη. Οι διαπροσωπικές σχέσεις δεν επιλύουν τα διεθνή προβλήματα, αλλά έχουν υπεραξία και δίνουν ώθηση στις διακρατικές σχέσεις όταν υπάρχει κοινότητα συμφερόντων. Εμείς ως Ελλάδα δεν θελήσαμε να το καταλάβουμε αυτό.
Αρχή όγδοη: Και η Ιστορία παίζει ρόλο στις διακρατικές σχέσεις. Ο Τραμπ την επικαλέστηκε απευθυνόμενος στους Δανούς μέχρι να φτάσει στην τελική συμφωνία για τη Γροιλανδία για βάσεις με αμερικανική κυριότητα. Υπενθύμισε στους Δανούς ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες τούς στάθηκαν στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και τους γλίτωσαν από τη γερμανική κατοχή. Εμείς ως Ελλάδα φαίνεται ότι κάναμε ένα λάθος: Πρώτον, δεν επιχειρήσαμε να διαβάσουμε σενάρια προς τα πού θα πάει ο νέος κόσμος, αν επανεκλεγούν οι ρεπουμπλικάνοι. Εγκληματικό. Δεύτερον, αν και γνωρίζαμε ότι υπάρχει αυξημένη πιθανότητα εκλογής του Τραμπ στο αξίωμα του προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών, όχι απλώς αδιαφορήσαμε να αποκτήσουμε μια γραμμή επικοινωνίας μαζί του εγκαίρως, αλλά τον καταγγέλλαμε επιδεικτικά και από το βήμα της Βουλής.
Τα βίντεο με τις ομιλίες αυτές τα αξιοποιούν οι Τούρκοι για να μας κλείνουν πόρτες, με συνέπεια σήμερα, έναν χρόνο μετά την εκλογή του Τραμπ, να μην υπάρχει γραμμή επικοινωνίας με τον Λευκό Οίκο. Οι εισηγήσεις που γίνονται μάλιστα στον πρωθυπουργό είναι να προσπαθήσει να… αποφύγει τη συνάντηση μαζί του, γιατί, εάν καθίσει μπροστά στο τζάκι του Οβάλ Γραφείου, στο τέλος θα βγει χαμένος από τις απαιτήσεις του. Προφανώς. Αν είχαμε χαράξει εγκαίρως πολιτικές ανάλογες με της Αυστρίας, της Ιταλίας και της Ουγγαρίας που εισακούονται οι απαιτήσεις τους, γιατί «των φρονίμων τα παιδιά πριν πεινάσουν μαγειρεύουν», σήμερα δεν θα βρισκόμασταν σε αυτήν τη θέση. Το συμφέρον της χώρας είναι πάντοτε πάνω από τις ιδεοληψίες και τον ελιτισμό για το χρώμα της κόμης του εκάστοτε Αμερικανού προέδρου.
Αν τυχόν ο Τραμπ είναι «τρελός» και πρέπει να πάμε με τα νερά του για να κερδίσει το εθνικό μας συμφέρον, τότε στην περίπτωσή του ισχύει αυτό που έγραψε ο Ακης Πάνου: «Ασ’ τον τρελό στην τρέλα του και μην τον συνεφέρεις, τι κρύβει μέσα το μυαλό ενός τρελού δεν ξέρεις». Εδώ μιλάμε μάλιστα για έναν εκλεγμένο υποτίθεται τρελό από τον αμερικανικό λαό, δεν τον επιλέξαμε εμείς, αλλά πρέπει να τον υποστούμε. Αν το εθνικό σου συμφέρον επιβάλλει τη συμπόρευση με τον τρελό, όπως τον αποκαλούν, γιατί για μένα δεν είναι καθόλου τρελός, όπως αποδείξαμε παραπάνω, τότε ναι, πράγματι συμπορεύεσαι και με τον τρελό.
Αλλιώς το κάνουν οι διπλανοί σου και αποκτούν πλεονέκτημα. Αλλιώς κινδυνεύεις να βρεθείς σε ένα τραπέζι όπου θα ανοίξει ένας χάρτης και θα ψάχνεις να βρεις πού είναι τα σύνορα της πατρίδας μας. Αρχές λοιπόν για να κατανοήσει κανείς τον νέο Αμερικανό πρόεδρο υπάρχουν. Κάτι άλλο μας… λείπει σε εμάς τους Ελληνες, εκτός από αρχές. Η διορατικότητα και η ανεξαρτησία. Για να είχαμε προσκολληθεί τόσο έντονα στο άρμα των δημοκρατικών την ώρα που φαινόταν ξεκάθαρα η έλευση του Τραμπ στον ορίζοντα, κάποιον άλλο λόγο πρέπει να είχαμε. Πρέπει να είχε ηγεσία μας, ακριβέστερα. Τα ευκόλως εννοούμενα παραλείπονται. Και τώρα… πληρώνονται.
