Η μετατόπιση του αμερικανικού δόγματος ασφάλειας, οι νέες περιφερειακές συμμαχίες στη Μέση Ανατολή και η αναβαθμισμένη γεωπολιτική αξία της τριμερούς Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ
Τον Δεκέμβριο και τον Ιανουάριο γίναμε μάρτυρες δραματικών αλλαγών στο γεωπολιτικό δόγμα των ΗΠΑ, με τη δημοσίευση της νέας Στρατηγικής Εθνικής Ασφάλειας του Λευκού Οίκου και της Στρατηγικής Εθνικής Αμυνας του Πενταγώνου αντίστοιχα. Οι δραματικές αλλαγές συνίστανται στην απόφαση των ΗΠΑ να φορτώσουν στις πλάτες των ανά τον κόσμο συμμάχων τους μεγάλο μέρος της ευθύνης και του κόστους που αφορά την ασφάλεια στην περιοχή κάθε συμμάχου.
Συγκεκριμένα, στην ενότητα «Αύξηση της κατανομής βαρών με συμμάχους και εταίρους» της Στρατηγικής Εθνικής Αμυνας του Πενταγώνου αναφέρεται ότι «το υπουργείο Πολέμου (Πεντάγωνο) θα δώσει προτεραιότητα στην ενίσχυση των κινήτρων για τους συμμάχους και τους εταίρους ώστε να αναλάβουν την κύρια ευθύνη για την άμυνά τους στην Ευρώπη, στη Μέση Ανατολή και την Κορεατική Χερσόνησο».
Οσον αφορά την ανακατανομή των βαρών, η Στρατηγική Εθνικής Αμυνας του Πενταγώνου αναφέρει: «Θα δώσουμε προτεραιότητα στη συνεργασία και στις σχέσεις με υποδειγματικούς συμμάχους που επιδεικνύουν σημαντικά μεγαλύτερες προσπάθειες για την αντιμετώπιση των απειλών στις περιοχές τους. Αυτή η συνεργασία και οι σχέσεις θα διευκολυνθούν με κρίσιμη αλλά περιορισμένη υποστήριξη των ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένων των πωλήσεων όπλων, της συνεργασίας της αμυντικής βιομηχανίας, της ανταλλαγής πληροφοριών και άλλων δραστηριοτήτων που θα τοποθετήσουν καλύτερα τα έθνη μας».
Οι αλλαγές αυτές έχουν σοβαρές συνέπειες και επιπτώσεις στους κόλπους του ΝΑΤΟ και στον ρόλο που καλούνται να παίξουν πλέον τα ευρωπαϊκά κράτη αλλά και η ίδια η Ευρωπαϊκή Ενωση. Ομως, ειδικά για την Κύπρο και την Ελλάδα, ειδικό ενδιαφέρον έχουν και οι ανακατατάξεις που φέρνουν οι αλλαγές του δόγματος των ΗΠΑ και στη Μέση Ανατολή, αφού αυτές επηρεάζουν το Ισραήλ και συνεπακόλουθα την τριμερή Ελλάδος – Κύπρου – Ισραήλ.
Ειδικά για τη Μέση Ανατολή και τους εκεί συμμάχους, το έγγραφο της Στρατηγικής Εθνικής Αμυνας του Πενταγώνου αναφέρει: «Το υπουργείο Πολέμου θα ενθαρρύνει τους περιφερειακούς συμμάχους και εταίρους μας να αναλάβουν την κύρια ευθύνη για την αποτροπή και την υπεράσπιση του Ιράν και των αντιπροσώπων του· θα υποστηρίξει σθεναρά τις προσπάθειες αυτοάμυνας του Ισραήλ· θα εμβαθύνει τη συνεργασία με τους αραβικούς εταίρους μας στον Κόλπο και, βασιζόμενο στην ιστορική πρωτοβουλία συμφωνιών Αβραάμ του προέδρου Τραμπ, θα διευκολύνει την ολοκλήρωση μεταξύ του Ισραήλ και των αραβικών εταίρων μας στον Κόλπο».
Παρότι ενδεχόμενη ανατροπή του καθεστώτος της Τεχεράνης και η επικράτησης μιας πιο φιλικής προς τη Δύση κυβέρνησης θα ήταν μια εξαιρετικά θετική εξέλιξη για το Ισραήλ, η αλλαγή δόγματος των ΗΠΑ, όπως περιγράφηκε αδρομερώς παραπάνω, φέρνει τη Μέση Ανατολή στα πρόθυρα σοβαρών αλλαγών. Οπως σημειώνει σε άρθρο του στην εφημερίδα «Maariv» ο Ισραηλινός αναλυτής, αντισυνταγματάρχης εν εφεδρεία Αμίτ Γέγκερ, «βιώνουμε μια μάχη για τη διαμόρφωση της μελλοντικής αρχιτεκτονικής της περιοχής, όπου ο βασικός παράγοντας είναι η αποδυνάμωση του Ιράν και η επιθυμία των κρατών να καλύψουν το αναδυόμενο κενό εξουσίας».
Σύμφωνα με τον ίδιο, σχηματίζονται δύο μεγάλα μπλοκ στον χάρτη της περιοχής. Η πρώτη ενώνει τις ΗΠΑ και το Ισραήλ με τη συμμετοχή της Ινδίας, των ΗΑΕ, της Ιορδανίας, καθώς και της Ελλάδας και της Κύπρου. Η βάση αυτής της συμμαχίας είναι οι συμφωνίες του Αβραάμ και το έργο IMEC, το οποίο, σύμφωνα με το ισραηλινό σχέδιο, θα πρέπει να μετατρέψει τη χώρα σε βασικό κόμβο διαμετακόμισης μεταξύ Ανατολής και Ευρώπης.
Eνίσχυση της ηγεμονίας
Το δεύτερο μπλοκ, όπως επισημαίνει ο Γέγκερ, σχηματίζεται γύρω από την Τουρκία και το Κατάρ, επεκτείνοντας σταδιακά την επιρροή του σε βάρος της Σαουδικής Αραβίας, του Πακιστάν, της Αιγύπτου και της Νότιας Υεμένης. Στόχος του είναι η ενίσχυση της ηγεμονίας στην περιοχή και η προώθηση μιας αντι-ισραηλινής ατζέντας.
Ο αναλυτής δίνει ιδιαίτερη προσοχή στις αλλαγές στη θέση της Σαουδικής Αραβίας. Για μεγάλο χρονικό διάστημα το Ριάντ κινούνταν επιδέξια μεταξύ στρατοπέδων, επιδεικνύοντας προθυμία για έναν προσεκτικό διάλογο με το Ισραήλ. Ωστόσο, η επίσκεψη του πρίγκιπα διαδόχου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν στις ΗΠΑ τον Νοέμβριο του περασμένου έτους έδειξε τα όρια αυτής της στρατηγικής. Πίσω από τις εξωτερικές εκδηλώσεις ευγένειας και αβροφροσύνης κρύβονταν σοβαρές διαφωνίες, η κυριότερη από τις οποίες ήταν η άρνηση του βασιλείου να ομαλοποιήσει τις σχέσεις με το Ισραήλ χωρίς να επιλύσει το παλαιστινιακό ζήτημα.
Ο Γέγκερ τονίζει ότι οι ισραηλινές και αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες υποτίμησαν λανθασμένα τα κίνητρα του Ριάντ. Επιπλέον, η επίθεση του Ισραήλ κατά του Ιράν, τον Ιούνιο του 2025, αντί να ενισχύσει τη δέσμευση της Σαουδικής Αραβίας στο αμερικανικό μπλοκ, την ώθησε να αναζητήσει εναλλακτικούς συμμάχους. Το Ισραήλ θεωρείται ολοένα και περισσότερο στην περιοχή ένας παράγοντας που επιδιώκει να επιβάλει το δικό του σύστημα ασφαλείας, αγνοώντας τα συμφέροντα άλλων βασικών κρατών. Αυτό επιταχύνει την εδραίωση των χωρών που είναι δυσαρεστημένες με την ισραηλινο-αμερικανική πορεία.
Σε απάντηση η Σαουδική Αραβία έχει εντείνει τη συνεργασία της με την Τουρκία και το Πακιστάν στον τομέα της άμυνας και προσπαθεί επίσης να δημιουργήσει ένα σύστημα ασφαλείας με την Αίγυπτο και τη Σομαλία. Ο Γέγκερ σημειώνει ότι η αυξανόμενη ρήξη μεταξύ Ριάντ και Τελ Αβίβ εντείνεται με φόντο τη συχνή αντιισραηλινή ρητορική στα σαουδαραβικά μέσα ενημέρωσης, καθώς και τις συγκρούσεις με τα ΗΑΕ, τον κύριο αραβικό εταίρο του Ισραήλ, στην Υεμένη και στο Σουδάν.
Τελικά, η ενεργός πολιτική της Σαουδικής Αραβίας για τη δημιουργία του δικού της δικτύου συμμαχιών αλλάζει σταδιακά την ισορροπία δυνάμεων στη Μέση Ανατολή και θα μπορούσε ενδεχομένως να οδηγήσει στην απομόνωση του Ισραήλ και των ΗΑΕ. Υπό αυτές τις συνθήκες και προοπτικές και όσο δεν διαφαίνονται στον ορίζοντα συνθήκες έστω και σχετικής ομαλοποίησης των σχέσεων Ισραήλ – Τουρκίας, η τριμερής Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ αποκτά ιδιαίτερη σημασία και αξία για το Τελ Αβίβ.
