Οι αντιφάσεις και οι επιπτώσεις στην Ανατολική Μεσόγειο μετά τη συμφωνία Ελλάδας – Chevron για την εξόρυξη υδρογονανθράκων
Στην Τουρκία μια μικρή ή, για την ακρίβεια, ελάχιστη μερίδα διπλωματών και αναλυτών βρήκε το θάρρος να ασκήσει κριτική στο δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας». Το κύριο επιχείρημα των επικριτών είναι το γεγονός ότι η λέξη «πατρίδα» αφορά τη σκληρή κυριαρχία μιας χώρας, δηλαδή την επικράτεια στην ξηρά, στη θάλασσα και στον αέρα, που σημαίνει τα χωρικά ύδατα και τον εθνικό εναέριο χώρο.
Οι επικριτές του εν λόγω δόγματος έλεγαν, και ορισμένοι συνεχίζουν να… ψελλίζουν, ότι από τη στιγμή που ονομάζεις και χαρτογραφείς μια περιοχή ως «πατρίδα», τότε οφείλεις να την υπερασπιστείς όπως κάνεις στην επικράτειά σου, στην ξηρά, στα χωρικά ύδατα και στον εθνικό εναέριο χώρο. Ειδάλλως, αυτοπαγιδεύεσαι σε μια φανταχτερή λέξη και σε έναν εντυπωσιακό χάρτη.
Το θέμα αυτό ήλθε πάλι στην επιφάνεια με αφορμή την υπογραφή παραχώρησης των θαλασσοτεμαχίων Νοτίως της Κρήτης Ι και ΙΙ, στην αμερικανική εταιρία Chevron και την HELLENiQ Energy, για διεξαγωγή ερευνών με σκοπό τον εντοπισμό κοιτασμάτων υδρογονανθράκων.
Συγκεκριμένα, ο Batu Bozkürk, δημοσιογράφος της «Cumhuriyet», αναφέρεται σε δηλώσεις δύο ειδικών για το θέμα. Συγκεκριμένα, ο ειδικός σε θέματα ενέργειας Αλί Αρίφ Ακτούρκ, αναφερόμενος στην παρουσία του αμερικανικού γίγαντα στην περιοχή νοτίως της Κρήτης, εφιστά την προσοχή λέγοντας ότι οι Αμερικανοί αγνοούν το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Συγκεκριμένα, ο Τούρκος ειδικός λέει: «Με αυτή τη συμφωνία οι ΗΠΑ είπαν: “Δεν με νοιάζει η ρητορική της Γαλάζιας Πατρίδας». Να σημειώσουμε ότι η έννοια της «Γαλάζιας Πατρίδας» άρχισε να εμφανίζεται έντονα μετά τη συμφωνία του τουρκολιβυκού μνημονίου, που υπογράφηκε το 2019.
Ο δεύτερος ειδικός, ο οποίος υπηρέτησε σε κρίσιμες κρατικές θέσεις στην Τουρκία και στο εξωτερικό, αναφέρεται στην ανακοίνωση που εξέδωσε το τουρκικό υπουργείο Εθνικής Αμύνης για τη συμφωνία με τη Chevron και εντοπίζει έναν παραλογισμό. Η ανακοίνωση του τουρκικού υπουργείου Αμυνας λέει ότι «οι μονομερείς δραστηριότητες της Ελλάδας σε συνεργασία με διεθνείς εταιρίες στα κοιτάσματα υδρογονανθράκων νότια της Κρήτης, αν και δεν επηρεάζουν άμεσα τις θαλάσσιες περιοχές δικαιοδοσίας της χώρας μας, συνιστούν παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου και των σχέσεων καλής γειτονίας».
Θαλάσσιες ζώνες
Και στη συνέχεια αναφέρει ότι η Τουρκία είναι αντίθετη «σε αυτή την παράνομη δραστηριότητα που επιχειρείται να λάβει χώρα κατά παράβαση του Μνημονίου Συνεννόησης του 2019 μεταξύ της Λιβύης και της χώρας μας σχετικά με τις θαλάσσιες ζώνες αρμοδιότητας και των θαλάσσιων ζωνών αρμοδιότητας που η Λιβύη κοινοποίησε στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών στις 27 Μαΐου 2025. Συνεχίζουμε να παρέχουμε την απαραίτητη υποστήριξη στις Αρχές της Λιβύης για να αναλάβουν πρωτοβουλίες κατά των μονομερών και παράνομων δραστηριοτήτων της Ελλάδας».
Ο Αϊντίν Σεζέρ εντοπίζει μια σοβαρή ανακολουθία στην ανακοίνωση, αφού από τη μια αναφέρεται ότι «η συμφωνία δεν επηρεάζει άμεσα τις περιοχές θαλάσσιας δικαιοδοσίας της Τουρκίας» και από την άλλη επισημαίνεται ότι «η παράνομη δραστηριότητα που επιχειρείται να λάβει χώρα κατά παράβαση του Μνημονίου Συνεννόησης του 2019 μεταξύ της Λιβύης και της χώρας μας», δηλώνοντας στην ουσία ότι το ακυρώνει, άρα επηρεάζει τις περιοχές θαλάσσιας δικαιοδοσίας της Τουρκίας. Είπαμε, εγγενής και δομικός παραλογισμός της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής.
«Γιατί το υπουργείο Εθνικής Αμυνας ένιωσε την ανάγκη να κάνει μια τόσο αντιφατική, προβληματική, ακόμη και περιττή δήλωση για αυτό το θέμα;» αναρωτιέται ο Αϊντίν Σεζέρ και συνεχίζει, εξηγώντας την αντίθεσή του στο δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας»: «Η πατρίδα είναι το κυρίαρχο έδαφος. Μπορούμε να υποθέσουμε ότι και η “Γαλάζια Πατρίδα” είναι έτσι. Η περιοχή όπου μια χώρα έχει πλήρη κυριαρχία είναι τα χωρικά της ύδατα. Με άλλα λόγια, όπου κι αν βρίσκονται τα χωρικά μας ύδατα, αυτή είναι η “Γαλάζια Πατρίδα” μας. Ωστόσο, η υφαλοκρηπίδα, η οποία παρέχει περιορισμένη εξουσία στον βυθό και τα κοιτάσματα υδρογονανθράκων, δεν είναι η πατρίδα».
Στη συνέχεια ο Σεζέρ εξηγεί το ιστορικό που οδήγησε στην υπογραφή του τουρκολιβυκού μνημονίου το 2019. Μιλώντας για τις συνθήκες υπό τις οποίες προέκυψε η συμφωνία του 2019, ο Σεζέρ είπε: «Το 2011 συμμετείχαμε επίσημα στον εμφύλιο πόλεμο της Λιβύης παρέχοντας οικονομική υποστήριξη. Ο τότε υπουργός Εξωτερικών, Αχμέτ Νταβούτογλου, είχε κάνει την εξής δήλωση: “Στέλνω 100 εκατομμύρια δολάρια στη Μουσουλμανική Αδελφότητα στη Λιβύη”. Δύο μήνες αργότερα, πήγε ο ίδιος στη Λιβύη. Ενώ παρευρισκόταν στην προσευχή της Παρασκευής στη Λιβύη, είχε δηλώσει: “Τα 100 εκατομμύρια που στείλαμε δεν είναι αρκετά, έχω αποφασίσει για 300 εκατομμύρια”. Δεν επινοώ ιστορίες.
Μπορείτε να δείτε όλα αυτά σε ανοιχτές πηγές. Αργότερα, ο Αλί Μπαμπατζάν είπε: “Στείλαμε τα χρήματα σε δόσεις γιατί, αν τα στέλναμε όλα μονομιάς, το αεροπλάνο θα συντριβόταν”. Και είχαμε τους ανθρώπους στους οποίους παρείχαμε οικονομική υποστήριξη για να ιδρύσουμε το Κόμμα Δικαιοσύνης και Οικοδόμησης το 2012». Συνεχίζοντας ο Σεζέρ είπε ότι η κυβέρνηση της Λιβύης που ήταν στα πρόθυρα της ήττας από τις δυνάμεις του Χαφτάρ ξεπλήρωσε την υποστήριξη της Τουρκίας με την υπογραφή του τουρκολιβυκού μνημονίου, το 2019.
Συγκεκριμένα, είπε: «Ενώ συνέβαινε αυτό, υπογράψαμε μια συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης και μια συμφωνία συνεργασίας για στρατιωτική βοήθεια με τη Λιβύη σε μόνο μία μέρα. Η ναυτιλιακή συμφωνία θεωρείται η συμφωνία που άνοιξε τον δρόμο για τις τουρκικές ένοπλες δυνάμεις να παρέμβουν επίσημα στον πόλεμο της Λιβύης. Με την υπογραφή των δύο συμφωνιών οι τουρκικές ένοπλες δυνάμεις άρχισαν να παρέχουν συμβουλευτικές υπηρεσίες και οπλισμένα μη επανδρωμένα αεροσκάφη στις δυνάμεις της κυβέρνησης της Τρίπολης. Κάναμε παρέμβαση στον πόλεμο πιο δυναμικά, με τρόπο που ενίσχυσε την κυβέρνηση στα δυτικά της χώρας.
Ωστόσο, το πρόβλημα εδώ ήταν η ρήτρα ότι η ναυτιλιακή συμφωνία θα τεθεί σε ισχύ μετά την επικύρωσή της από τα μέρη. Η Μεγάλη Τουρκική Εθνοσυνέλευση επικύρωσε αυτήν τη συμφωνία, αλλά το Κοινοβούλιο στην ανατολική Λιβύη όχι». Και ο Σεζέρ συνεχίζει λέγοντας ότι η Τουρκία «πούλησε» αυτή τη συμφωνία στην εγχώρια κοινή γνώμη με το επιχείρημα ότι «τα Ηνωμένα Εθνη αναγνωρίζουν τη δυτική κυβέρνηση ως νόμιμη, άρα η συμφωνία είναι νόμιμη, ενώ αυτή η νομιμότητα δεν υπήρχε στην πραγματικότητα».
Ο Αϊντίν Σεζέρ εξήγησε ότι η Τουρκία τα τελευταία χρόνια άλλαξε τη θέση της στον εμφύλιο πόλεμο της Λιβύης με τη βελτίωση των σχέσεών της με την Αίγυπτο και ότι ξεκίνησε επίσης διαπραγματεύσεις με το Κοινοβούλιο στα ανατολικά της Λιβύης. «Παρά ταύτα, το Κοινοβούλιο στα ανατολικά δεν έχει ακόμη επικυρώσει αυτήν τη συμφωνία» είπε ο Σεζέρ, προσθέτοντας: «Η Ελλάδα μάς κάλεσε να παραπέμψουμε τη συμφωνία αυτή στο Διεθνές Δικαστήριο και μας λένε ότι “αυτή η συμφωνία δεν είναι νομικά έγκυρη από δύο απόψεις. Πρώτον, επειδή η κυβέρνηση της Τρίπολης δεν έχει την εξουσία να υπογράψει μια τέτοια συμφωνία. Δεύτερον, τα σύνορα που χαράχθηκαν, ειδικά ανατολικά της Κρήτης, αποκόπτουν τις θαλάσσιες περιοχές μας”.
Ωστόσο, η Τουρκία δεν δέχεται την προσφυγή στο δικαστήριο. Δεν το δεχόμαστε επειδή τα επιχειρήματά μας σχετικά με τις θαλάσσιες περιοχές στο Αιγαίο έχουν αναπτυχθεί σε πολιτική και όχι νομική βάση τα τελευταία 50 χρόνια». Στη συνέχεια ο Τούρκος ειδικός επισημαίνει ότι η υπογραφή του τουρκολιβυκού μνημονίου ενόχλησε την Ελλάδα και την Αίγυπτο, και αυτός ο λόγος οδήγησε στην υπογραφή της μεταξύ τους συμφωνίας οριοθέτησης ΑΟΖ/υφαλοκρηπίδας.
Λέει συγκεκριμένα για το θέμα: «Αφού συνάψαμε αυτή τη συμφωνία, η Αίγυπτος υπέγραψε συμφωνία με την Ελλάδα. Και η συμφωνία τους δέχεται ακριβώς τον 28ο Μεσημβρινό ως σύνορο, όπως έλεγα πάντα. Επομένως, χάσαμε τα δυτικά του 28ου, ούτε δηλώσαμε θαλασσοτεμάχιο δυτικά του 28ου ούτε μπορούμε να στείλουμε ερευνητικά πλοία. Ωστόσο, εμείς είχαμε αξιώσεις και δυτικά του 28ου. Είχαμε προς τον 27ο, ακόμη και δυτικότερα του 26ου Μεσημβρινού. Με τη συμφωνία για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών με τη Λιβύη κυριολεκτικά αυτοπυροβοληθήκαμε».
Φυσικά σύνορα της Ε.Ε.
Τέλος, ο Σεζέρ αναφέρεται στις επιπτώσεις που είχε το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» και η υπογραφή του τουρκολιβυκού μνημονίου στις σχέσεις με την Ε.Ε.: «Από τη στιγμή που η Ελλάδα είναι μέλος της Ε.Ε., τα σύνορα που ορίζει ως δικά της η Ελλάδα είναι φυσικά σύνορα της Ε.Ε. Ακόμα χειρότερα, δεδομένου ότι η Κύπρος είναι επίσης μέλος της Ε.Ε., τα σύνορα που δηλώνει η Κύπρος είναι επίσης σύνορα της Ε.Ε. Οι διαφωνίες μας τόσο με την Κύπρο όσο και με την Ελλάδα στη Μεσόγειο ή οι αλληλοκατηγορίες μας επηρεάζουν φυσικά και την Ευρωπαϊκή Ενωση. Και η Ευρωπαϊκή Ενωση, σε όλες τις συνόδους κορυφής της από το 2019, πάντα “επιπλήττει” την Τουρκία στην ανατολική Μεσόγειο. Γι’ αυτό η Τουρκία από το 2020 έχει υποχωρήσει από τις θέσεις της για τη “Γαλάζια Πατρίδα”.
Η έννοια αυτή έχει ξεχαστεί στο πλαίσιο της Μεσογείου. Είτε έχουμε μετακινήσει όλα τα πλοία που αποκτήσαμε στον Εύξεινο Πόντο είτε τα έχουμε στείλει στη Σομαλία. Δεν έχουμε εμπλακεί επί του παρόντος σε καμία ενέργεια εκεί που θα αποτελούσε απειλή για την Ελλάδα ή την Κύπρο». Αναφερόμενος στη συμφωνία της Ελλάδας με τη Chevron, ο Σεζέρ δήλωσε: «Αυτή η συμφωνία σημαίνει σαφώς ότι η συμφωνία της Τουρκίας με τη Λιβύη δεν αναγνωρίζεται. Η Chevron είναι μια εταιρία που λαμβάνει πλήρη υποστήριξη τόσο από το βαθύ κράτος όσο και από το κατεστημένο των ΗΠΑ. Συνήθιζα να λέω ότι η “Γαλάζια Πατρίδα” ήταν ένα παραμύθι, αλλά αυτό τελείωσε τώρα. Οι ΗΠΑ έχουν δηλώσει σαφώς τη θέση τους σε αυτό το θέμα. Οι επικριτές της “Γαλάζιας Πατρίδας” έχουν αποδειχθεί σωστοί».
