Η Ελλάδα προωθεί την τεχνολογική και παραγωγική της δυναμική στον τομέα της Αμυνας, ενισχύοντας τη συμμετοχή της σε ευρωπαϊκές συνεργασίες
Στην τελική ευθεία για τις εγκριτικές αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου εισέρχεται ο μηχανισμός SAFE (Security Action for Europe: «Δράση ασφάλειας για την Ευρώπη»), μετά τη θετική αξιολόγηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή των «επενδυτικών σχεδίων για την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία» 16 κρατών-μελών (Κ-Μ), που αφορούν δάνεια συνολικού ύψους 113 δισ. ευρώ.
- Από τον Περικλή Ζορζοβίλη
Παρ’ όλα αυτά όμως η αβεβαιότητα για την υλοποίηση σε πρακτικό επίπεδο είναι διάχυτη σε όλα τα συμμετέχοντα Κ-Μ, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, αλλά και την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία. Εξάλλου, η ήδη καταγραφείσα καθυστέρηση σε σχέση με το αρχικό χρονοδιάγραμμα αποτελεί σαφή ένδειξη για τις δυσκολίες που υπάρχουν.
Πλέον σε εκκρεμότητα παραμένει η θετική αξιολόγηση των επενδυτικών σχεδίων της Γαλλίας, της Ουγγαρίας και της Τσεχίας, ώστε να συμπληρωθεί ο αριθμός των 19 Κ-Μ που έχουν ενταχθεί στο SAFE. Ειδικά για την Ουγγαρία, όλες οι εκτιμήσεις συγκλίνουν ότι η θετική αξιολόγηση του σχεδίου της αποτελεί μέρος γενικότερης διαπραγμάτευσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με ένα Κ-Μ που συχνά σε κομβικά ζητήματα διατυπώνει διαφορετικές θέσεις.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε τα σχέδια των πρώτων οκτώ Κ-Μ (Βέλγιο, Βουλγαρία, Δανία, Ισπανία, Κροατία, Κύπρος, Πορτογαλία και Ρουμανία) στις 15 Ιανουαρίου και των επόμενων οκτώ Κ-Μ (Ελλάδα, Εσθονία, Ιταλία, Λετονία, Λιθουανία, Πολωνία, Σλοβακία και Φινλανδία) στις 26 Ιανουαρίου. Με βάση τον σχετικό κανονισμό, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο εκδίδει την εκτελεστική απόφαση «κατά κανόνα, εντός τεσσάρων εβδομάδων από την έγκριση της πρότασης της Επιτροπής». Κατά συνέπεια, μέχρι το τέλος του τρέχοντα μήνα θα πρέπει να αναμένονται οι εκτελεστικές αποφάσεις τουλάχιστον για τα 16 προαναφερθέντα Κ-Μ. Συνολικά το μέσο SAFE πρόκειται να χορηγήσει δάνεια ύψους 150 δισ. ευρώ με 45 έτη μέγιστη διάρκεια αποπληρωμής 45 ετών και περίοδο χάριτος 10 ετών για τις αποπληρωμές κεφαλαίου.
Με βάση το αρχικό χρονοδιάγραμμα οι εγκριτικές αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου θα έπρεπε να είχαν εκδοθεί μέχρι τις 31 Ιανουαρίου 2026, δηλαδή ήδη έχουν καθυστερήσει κατά τουλάχιστον έναν μήνα. Στη συνέχεια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και κάθε Κ-Μ θα πρέπει να συνάψουν επιχειρησιακή ρύθμιση που θα περιλαμβάνει λεπτομέρειες σχετικά με την εκταμίευση της χρηματοδοτικής συνδρομής και προσωρινό χρονοδιάγραμμα εκταμίευσης, καθώς επίσης και να υπογράψουν δανειακή σύμβαση με τους λεπτομερείς όρους της δανειακής στήριξης. Η ρύθμιση περιλαμβάνει προχρηματοδότηση ύψους έως 15% της δανειακής στήριξης, η καταβολή της οποίας προγραμματίζεται να αρχίσει τον Μάρτιο του 2026, ώστε να γίνει δυνατή η ταχεία έναρξη της υλοποίησης των δραστηριοτήτων, των δαπανών και των μέτρων στο πλαίσιο του SAFE.
Προς το παρόν δεν είναι γνωστό εάν λόγω της καθυστέρησης θα υπάρξει χρονική μετατόπιση ενός ακόμη κρίσιμου ορόσημου, της 30ής Μαΐου 2026. Εφόσον η σύμβαση προμήθειας υπογραφεί το αργότερο έως αυτή την ημερομηνία, τα εθνικά προγράμματα, δηλαδή οι προμήθειες στις οποίες προβαίνει ένα Κ-Μ, μπορούν να είναι επιλέξιμα για στήριξη στο πλαίσιο του SAFE. Σε ό,τι αφορά τη χώρα μας, μέχρι στιγμής δεν έχει διαφανεί ουσιαστική μεταβολή στη διαχείριση του SAFE σε σχέση με τους προηγούμενους μήνες.
Επικαλούμενη δημοσιονομικούς περιορισμούς η κυβέρνηση περιόρισε σε χαμηλό επίπεδο το αίτημα χρηματοδοτικής συνδρομής (550 εκατ. έως 1,15 δισ. ευρώ) με αποτέλεσμα η προσωρινή κατανομή να αποδώσει ποσό 787.669.223 ευρώ, που είναι το δεύτερο χαμηλότερο μετά τη Δανία. Επίσης περιόρισε τη χρήση του μέσου αποκλειστικά στη χρηματοδότηση εξοπλιστικών προγραμμάτων χωρίς να συμπεριλάβει τομείς όπως ο κυβερνοχώρος, η προστασία κρίσιμων υποδομών και η στρατιωτική κινητικότητα, όπου εγχωρίως υφίστανται ισχυρές παραγωγικές και τεχνολογικές δυνατότητες, αλλά ούτε και τη δυνατότητα χρηματοδότησης της εγχώριας βιομηχανίας για την ενίσχυση των παραγωγικών και τεχνολογικών δυνατοτήτων της.
Αξιοσημείωτο είναι ότι δεν έχουν υπάρξει επίσημες ανακοινώσεις από το υπουργείο Εθνικής Αμυνας για τα προγράμματα που έχουν υποβληθεί στο SAFE ή τις τυχόν συνεργασίες με άλλα Κ-Μ για την υλοποίησή τους ως κοινές προμήθειες. Ούτε σε εθνικό επίπεδο έχει απευθυνθεί από τη Γενική Διεύθυνση Αμυντικών Εξοπλισμών και Επενδύσεων (ΓΔΑΕΕ) επίσημη πρόσκληση προς τις εταιρίες της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας για να καταθέσουν προτάσεις με τις παραγωγικές και τεχνολογικές δυνατότητες που διαθέτουν, τις υφιστάμενες συνεργασίες με άλλες ευρωπαϊκές εταιρίες σε εν εξελίξει προγράμματα και όποια επιπλέον στοιχεία είναι αναγκαία, ώστε μέσω διαδικασίας αξιολόγησης – επιλογής να συγκροτηθούν βιομηχανικές ομάδες για την υλοποίησή τους.
Αντί της άμεσης και διαφανούς συνεργασίας με την εγχώρια βιομηχανία, τη σύσταση κοινών ομάδων εργασίας στις οποίες θα συμμετέχουν και άλλοι αρμόδιοι κρατικοί φορείς (π.χ. Γενική Γραμματεία Βιομηχανίας), φαίνεται ότι έχουν προκριθεί οι κατά το δοκούν και κατά περίπτωση επαφές. Από τα έξι προγράμματα που κατά πληροφορίες τελικά υποβλήθηκαν στο SAFE (γεωστατικός δορυφόρος στρατιωτικών επικοινωνιών, μη επανδρωμένες εξέδρες / πλατφόρμες [αντιδρονικά συστήματα της ΕΑΒ – Ελληνική Αεροπορική Βιομηχανία], μη επανδρωμένες εξέδρες / πλατφόρμες, συστήματα επικοινωνιών [ευρυζωνικά, σταθμοί ασυρμάτου], μικροδορυφόροι [mini cubes] τηλεπισκόπησης με ραντάρ συνθετικής απεικόνισης [SAR] και κρυπτοσυσκευές), τα τρία (μη επανδρωμένες εξέδρες / πλατφόρμες, συστήματα επικοινωνιών [ευρυζωνικά, σταθμοί ασυρμάτου], κρυπτοσυσκευές) είναι αμιγώς εθνικά.
Παραδόξως μέχρι σήμερα η ελληνική πλευρά δεν έχει υιοθετήσει την πρακτική άλλων Κ-Μ, τα οποία στα εθνικά τους προγράμματα περιλαμβάνουν τη διάθεση ποσοστού 10% του αντικειμένου της προμήθειας ως στρατιωτική βοήθεια υπέρ της Ουκρανίας, ώστε εξυπηρετώντας διακηρυγμένο πολιτικό στόχο της Ευρωπαϊκής Ενωσης να μεγιστοποιήσουν τις πιθανότητες επιλογής και χρηματοδότησής τους. Πάντως ο σχετικός κανονισμός παρέχει βαθμό ευελιξίας, καθώς τα Κ-Μ δύνανται να υποβάλουν τροποποιημένο αίτημα χρηματοδοτικής συνδρομής συνοδευόμενο από τροποποιημένο σχέδιο, «όταν αυτό δικαιολογείται δεόντως από αλλαγή των σχεδιαζόμενων δαπανών ή μέτρων και ανάλογα με τη διαθεσιμότητα των ποσών του δανείου».
Στοιχεία για την υλοποίηση των προγραμμάτων που η χώρα μας έχει υποβάλει στο SAFE δεν έχουν ανακοινωθεί. Στην περίπτωση του προϋπολογισμού 400 εκατ. ευρώ γεωστατικού δορυφόρου στρατιωτικών επικοινωνιών (επειδή τοποθετείται σε κυκλική τροχιά άνωθεν του Ισημερινού της Γης, σε ύψος 35.786 χλμ. και κινείται με την ίδια γωνιακή ταχύτητα που περιστρέφεται η Γη, παραμένει «στατικός» σε σχέση με αυτή παρέχοντας συνεχή κάλυψη της περιοχής που «βλέπει»), το ΓΕΕΘΑ (Γενικό Επιτελείο Εθνικής Αμυνας) φέρεται, σύμφωνα με πληροφορίες, ότι διαχειρίζεται απευθείας τις επαφές με ευρωπαϊκούς κατασκευαστές όπως η Airbus, η Thales, η ΟΗΒ SE και άλλες.
Πρόκειται για πρόγραμμα υψηλού κόστους, σημαντικά μεγαλύτερου του προϋπολογισμού, καθώς η αξιοποίηση των δυνατοτήτων προϋποθέτει και την προμήθεια, έστω και σταδιακή σε βάθος χρόνου, μεγάλου αριθμού (αρκετών εκατοντάδων) τερματικών για σταθερούς και κινούμενους χρήστες (όπως π.χ. στρατηγεία, σταθμοί διοίκησης, χερσαίες, εναέριες και επιφανείας επανδρωμένες και μη πλατφόρμες). Παρότι στο πρόγραμμα είχε αναφερθεί ως συμμετέχουσα χώρα η Κύπρος, το τελευταίο διάστημα υπάρχουν ενδείξεις για πιθανή μεταβολή της στάσης της.
Στον αντίποδα βρίσκονται τα αντιδρονικά συστήματα της ΕΑΒ. Η συμμετοχή της Βουλγαρίας, που έχει εκδηλώσει την πρόθεση προμήθειας 150 συστημάτων «ΚΕΝΤΑΥΡΟΣ», μπορεί να θεωρηθεί βέβαιη (ήδη βουλγαρικές αντιπροσωπίες έχουν πραγματοποιήσει δύο επισκέψεις στην ΕΑΒ) και άρα να αποτελέσει κοινή προμήθεια. Δυστυχώς εκτίμηση με τον ίδιο βαθμό βεβαιότητας δεν μπορεί να διατυπωθεί και για την Κύπρο που είχε αρχικά εκφράσει πρόθεση συμμετοχής.
