To μάθημα από τις ΗΠΑ: Μην αγνοείς τις πλειοψηφίες

Η δημοκρατία είναι ένα πολίτευμα σχεδιασμένο για την πειθώ. Πείθεις; Κερδίζεις! Δεν πείθεις; Χάνεις!

– Ο καπιταλισμός, παρά τα αναμφισβήτητα ελαττώματά του, είναι το μόνο οικονομικό σύστημα στον κόσμο που έδωσε ευημερία, ανάπτυξη και εισόδημα στους πολλούς. Τους απάλλαξε από τη φτώχεια. Ο υπαρκτός σοσιαλισμός που ήταν το αντίπαλο δέος μάς άφησε χρόνους. Το αρχικό μοντέλο του φιλελεύθερου δημοκρατικού καπιταλισμού ήταν σχεδόν επαναστατικό. Η ιδιοκτησία εφηύρε τον λαϊκό καπιταλισμό.

Ο βιομήχανος Χένρι Φορντ, που έβλεπε τους υπαλλήλους του και ως καταναλωτές, όχι μόνο ως εργαζομένους, τους διένεμε μετοχές. Τους έκανε συνεταίρους στην αγωνία.

Ο Μίλτον Φρίντμαν επινόησε στο βιβλίο του «Ελεύθερος να διαλέξεις» το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα. Το οποίο βάπτισε με τον λάθος από επικοινωνιακής απόψεως όρο «αρνητικό εισόδημα».

– Ο Ντόναλντ Τραμπ κέρδισε προ διετίας τις προεδρικές εκλογές γιατί έκανε, αυτός ο εκατομμυριούχος ολιγάρχης, τεράστιο άνοιγμα στα λαϊκά στρώματα της μέσα Αμερικής. Στους εργάτες που ήθελαν να ανοίξουν ξανά οι βιομηχανίες στην ενδοχώρα. Στους αγρότες που είδαν τα προϊόντα τους να εκτοπίζονται από τις αγορές. Στους Λατίνους. Στους νόμιμους μετανάστες που γοητεύτηκαν από τον αντιμεταναστευτικό του λόγο γιατί δεν ήθελαν και άλλους στα πόδια τους.

Προχθές ο Τραμπ έχασε πανηγυρικά τις ενδιάμεσες εκλογές. Η απάντηση στο «γιατί» είναι απλή: Αγνόησε τις πλειοψηφίες και ιδίως τα λαϊκά στρώματα. Υπέκυψε στους λίγους και έχασε τους πολλούς. Ταυτίστηκε με τον μόνο καπιταλισμό που ήξερε πριν επανεκλεγεί πρόεδρος: Τον καπιταλισμό της «πώλησης του αέρα», ο οποίος είναι βραχυπρόθεσμα επωφελής, αλλά μακροπρόθεσμα ελάχιστα παραγωγικός.

Και όταν σκάνε οι φούσκες, «σκάει» κι αυτός. Ταυτίστηκε με τον καπιταλισμό των «οπλάδων» που ήθελαν πολέμους και των λόμπι που τον εκβίασαν με τη λίστα Επστιν για να χορέψει στον πολεμικό τους χορό. Ικανοποίησε την ακόρεστη ολιγαρχία μεν, αλλά με την ιλιγγιώδη αύξηση των καυσίμων που έφερε ένας πόλεμος που δεν κατάφερε να νικήσει απογοήτευσε τις πλειοψηφίες. Στην πραγματικότητα, ο Τραμπ έχασε μέσα στην έδρα που δημιούργησε στη μέσα Αμερική.

Διότι στην Ανατολική και στη Δυτική Ακτή δεν ήταν ποτέ δημοφιλής. Η εξήγηση αυτή δεν είναι όμως μόνο η μοναδική. Ούτε στέκεται ως εξήγηση ότι η ήττα οφείλεται στο ότι ήταν τσακωμένος με όλους. Και στις νίκες τσακωμένος ήταν! Εχασε για ακόμα έναν, καινούργιο λόγο, που καλό είναι να τον προσέξουν οι ποικιλώνυμες ηγεσίες της χώρας μας! Εχασε γιατί στις καμπάνιες των υποψηφίων για τη Γερουσία επικράτησε ο αφιλτράριστος ριζοσπαστικός λόγος της βασικής αριστερής συνιστώσας των Δημοκρατικών.

Δεν υπερίσχυσε ο κεντρώος συστημικός λόγος της παλαιάς ηγετικής ομάδας των Δημοκρατικών. Η κρίση στον καπιταλισμό αλλάζει το κέντρο βάρους του πολιτικού εκκρεμούς, αλλάζει και τα κόμματα. Τα αναγκάζει να μιλούν με γωνίες, τέρμα πια τα «στρογγυλά». Τα κάνει επιθετικά. Ο νέος δημοκρατικός γερουσιαστής του Τέξας χαρακτήρισε «σφεντόνα» τον λαό στη μάχη του Δαβίδ με τον Γολιάθ. Η εκλογή μουσουλμάνων των οποίων η θρησκεία αμφισβητεί τον καπιταλισμό στην οικονομική και ηθική βάση του, βάλλοντας ακόμη και κατά του «αμαρτωλού τόκου των τραπεζών», σε λίγο δεν θα είναι είδηση.

Μετά τον δήμαρχο Λονδίνου, τον δήμαρχο Νέας Υόρκης, τη δήμαρχο Βερολίνου, τώρα ο καπιταλισμός αποκτά φανατικούς ισλαμιστές γερουσιαστές στην καρδιά των αποφάσεών του. Στην Ευρώπη όπου η Αριστερά, πλην της Γαλλίας, διέρχεται βαθιά κρίση, οι κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες του καπιταλισμού των πλουσίων αμφισβητείται με ταυτοτικά χαρακτηριστικά από τα δεξιά. Η αποεθνικοποίηση της βιομηχανίας και των οικονομιών και η αγωνία να ανακτήσουν τα γκέμια οι κοινωνίες με προστατευτισμό είναι, για παράδειγμα, μέγα θέμα.

Οι κοινωνίες, με πρώτη τη βρετανική το 2016, νιώθουν ότι χάνουν τον έλεγχο, καθώς ο καθένας κάνει ό,τι θέλει και θέλουν πάση θυσία να τον ανακτήσουν. Τι πρωτότυπο μπορεί να συμβεί στην Ελλάδα στη βάση τού ότι, όπως είπε ο πρώην πρωθυπουργός Κώστας Καραμανλής, «αμφισβητείται το υπάρχον κοινωνικοοικονομικό μοντέλο»; Να σας πω! Το πρωτότυπο μπορεί να είναι να ενωθούν στις προσεχείς εκλογές οι ριζοσπάστες του οικονομικού πατριωτισμού σε έναν φορέα για να αντιμετωπίσουν τους ενωμένους επίσης ρεαλιστές του συμβιβασμού.

Το αποτέλεσμα στις ΗΠΑ μάς δίνει ένα νέο υπόδειγμα εν όψει των προσεχών εκλογών, λοιπόν, και κατά τη γνώμη μου είναι αυτό: Η όξυνση του ριζοσπαστικού πολιτικού λόγου κάθε απόχρωσης. Του ριζοσπαστικού λόγου της τεκμηρίωσης και της πράξης όμως, όχι της θεωρίας και των συνθημάτων. Χωρίς άκρα και ακρότητες.

Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι άλλαξε το κόμμα της, αλλά δεν άλλαξε τη χώρα της. Συμβιβάστηκε με τα τζάκια και δείλιασε να την αλλάξει. Και αυτός είναι ο μεγαλύτερος εφιάλτης της. Τίποτε το χειρότερο από έναν αντισυστημικό πολιτικό που έγινε συστηματικότατος. Οσοι λοιπόν χαίρονται και νομίζουν ότι έχασε ο αγροίκος Τραμπ επειδή δεν έχει τρόπους, εξύβριζε τους πάντες, αποφάσιζε αυταρχικά μόνος και είχε τσακωθεί με την αλήθεια χάνουν το δάσος.

Ο Τραμπ έχασε γιατί πρόδωσε τα λαϊκά στρώματα, ενώ αύξησε κατά πολλές δεκάδες εκατομμύρια την αξία της περιουσίας του. Δεν έχασε επειδή είναι ακροδεξιός. Εχασε γιατί απέτυχε να πείσει ότι νοιάζεται για το πολιτικό «ποίμνιό» του και γιατί πλήγωσε τα ευρέα λαϊκά στρώματα που το 2024 «πιάστηκαν» χέρι χέρι για να ακουμπήσουν πάνω του. Η δημοκρατία είναι ένα πολίτευμα για την πειθώ, λοιπόν. Οι λέξεις, οι ύβρεις και οι γκριμάτσες δεν ψηφίζουν. Τα αποτελέσματά της ψηφίζουν.

Και έχουν συνέπειες!