«Κουτσή πάπια» πλέον ο Τραμπ

Η χθεσινοβραδινή ανάρτηση του Λευκού Οίκου με τη φωτογραφία ενός συνοφρυωμένου Ντόναλντ Τραμπ να ακουμπά με σφιγμένες γροθιές επάνω στο Οβάλ Γραφείο και με την υπενθύμιση προς τους Αμερικανούς «ο Τραμπ εξακολουθεί να είναι ο πρόεδρός σας» αποτυπώνει με εύγλωττο τρόπο το μέγεθος του σοκ που επικρατεί τις τελευταίες ώρες στο στρατόπεδο των Ρεπουμπλικάνων στην Ουάσινγκτον.

• Από τον Γιώργο Τραπεζιώτη

Το «μπλε κύμα» εξελίχθηκε σε πολιτικό τσουνάμι, σαρώνοντας παραδοσιακά κάστρα της αμερικανικής Δεξιάς και παραδίδοντας στους Δημοκρατικούς τον έλεγχο τόσο της Βουλής των Αντιπροσώπων όσο και της Γερουσίας. Ο Τραμπ εισέρχεται πλέον στην τελευταία διετία της θητείας του σαν κουτσή πάπια, με την πολιτική του κυριαρχία να αμφισβητείται ανοιχτά ακόμα κι εντός των τειχών.

Είναι η οικονομία…

Η έκταση της συντριπτικής ήττας που υπέστησαν οι Ρεπουμπλικάνοι δεν εξηγείται μόνο από την παραδοσιακή τάση των Αμερικανών να τιμωρούν το κόμμα του εκάστοτε προέδρου στις ενδιάμεσες εκλογές. Η δυσαρέσκεια συσσωρεύτηκε την τελευταία διετία σε πολλαπλά μέτωπα. Ακρίβεια, πληθωρισμός, εκτόξευση των τιμών των καυσίμων, δασμοί και, κυρίως, ο πόλεμος με το Ιράν, που επιβάρυνε οικονομικά τα νοικοκυριά, στοίχειωναν τους πολίτες.

Ταυτόχρονα και η γεωγραφία της ανατροπής είναι εξίσου αποκαλυπτική. Τα πεδία επικράτησης των Δημοκρατικών σε παραδοσιακά συντηρητικές πολιτείες, όπως το Τέξας, το Κάνσας και η Νότια Καρολίνα, καταδεικνύουν ότι η δυσαρέσκεια ξεπέρασε τα όρια των συνηθισμένων αμφίρροπων αναμετρήσεων. Επίσης, πολίτες που του χάρισαν μεγάλες νίκες κατά το παρελθόν, του γύρισαν τώρα την πλάτη, ενώ πρέπει να σημειωθεί πως, αν κάτι χαρακτήρισε αυτές τις εκλογές, ήταν αφενός η μεγάλη συμμετοχή και αφετέρου η διάθεση των πολιτών περισσότερο να τιμωρήσουν τους Ρεπουμπλικάνους, παρά να υπερψηφίσουν τους Δημοκρατικούς.

Είναι η αρχή του τέλους (του) λοιπόν; Οχι κατ’ ανάγκην της προεδρίας του και κυρίως της πολιτικής κληρονομιάς που αφήνει ο Τραμπ, ως ο κύριος εκφραστής του κινήματος MAGA. Εντούτοις, η ήττα σηματοδοτεί θεσμικά το τέλος μιας πολιτικής περιόδου κατά την οποία μπορούσε να υπολογίζει και στην κοινοβουλευτική πλειοψηφία για την προώθηση της ατζέντας του. Από τον προσεχή Ιανουάριο οι Δημοκρατικοί θα ελέγχουν τις επιτροπές, θα μπορούν να καλούν κυβερνητικούς αξιωματούχους σε ακροάσεις, να ζητούν έγγραφα και να εκδίδουν κλητεύσεις.

Στο μικροσκόπιο αναμένεται να μπουν υπουργοί, συνεργάτες, κυβερνητικές αποφάσεις και πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων. Η υπόθεση της Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, με τις καταγγελίες και τα ερωτήματα που έχουν διατυπωθεί γύρω από τη διπλωματική θητεία της στην Ελλάδα, αναμένεται επίσης να αποτελέσει αντικείμενο κοινοβουλευτικού ελέγχου. Παρ’ όλα αυτά, ο Τραμπ δεν μένει εντελώς άοπλος πολιτικά. Διατηρεί το προεδρικό βέτο, τις εκτελεστικές αρμοδιότητες και σημαντικό έλεγχο στην εξωτερική πολιτική.

Παρά το γεγονός όμως πως οι Δημοκρατικοί παίρνουν το πάνω χέρι στο Κογκρέσο, η νίκη τους δεν ισοδυναμεί και με την πολιτική τους αναγέννηση. Το κόμμα τους εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρές εσωτερικές αντιθέσεις, ενώ ζητούμενο παραμένει η ανάγκη διαμόρφωσης μιας συνεκτικής εναλλακτικής πρότασης. Η επιτυχία τους λοιπόν, που αποτελεί πρωτίστως το προϊόν της απόρριψης της κυβερνητικής πολιτικής, είναι κάτι που δεν μπορεί να καλυφθεί από τις θριαμβολογίες του Μπαράκ Ομπάμα και της αποτυχημένης πολιτικά Χίλαρι Κλίντον. Από την άλλη, ο «τραμπισμός» και το κίνημα MAGA σαφώς και δεν εξαφανίζονται με την απώλεια του Κογκρέσου. Διαθέτουν πλέον κοινωνικές ρίζες και οργανωμένο ακροατήριο.

Αποστάσεις από Ισραήλ

Σημαντικό στοιχείο αποτελεί και ότι η συζήτηση για τη διαδοχή του Τραμπ έχει πλέον ανοίξει, με τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς να βρίσκεται στο επίκεντρο της προεδρολογίας για το 2028. Η σημαντικότερη πολιτική παραδοχή γι’ αυτό ήρθε άλλωστε από τον ίδιο τον πρόεδρο. Ο Τραμπ αναγνώρισε χθες ότι ο πόλεμος με το Ιράν συνέβαλε στην ήττα, συμφωνώντας ουσιαστικά σε μεγάλο βαθμό με τον Βανς, ο οποίος νωρίτερα έθιξε το θέμα, υπογραμμίζοντας και την ανάγκη να τηρηθούν αποστάσεις από το Ισραήλ του Νετανιάχου.

Ηδη άνθρωποι του… αντιπροεδρικού περιβάλλοντος χρεώνουν στον «Μπίμπι» το γεγονός πως παρέσυρε τον πρόεδρο στον αδιέξοδο πόλεμο. Ο Τραμπ ξεκαθάρισε ωστόσο ότι δεν μετανιώνει για την επίθεση και πως θα έπαιρνε ξανά την ίδια απόφαση, επικαλούμενος την αποτροπή απόκτησης πυρηνικών όπλων από την Τεχεράνη. Αυτή η διπλή τοποθέτηση είναι αποκαλυπτική. Αναγνωρίζει το πολιτικό κόστος, αλλά δεν προαναγγέλλει άμεση αλλαγή στρατηγικής. Ο Βανς, αντίθετα, έχει κάθε λόγο να διαχωρίσει εγκαίρως τη δική του πολιτική θέση.

Παράλληλα, οι πληροφορίες του CBS News για πιθανή αντικατάσταση του Πιτ Χέγκσεθ, με τον Ρον ΝτεΣάντις να εξετάζεται ως υποψήφιος διάδοχος, δείχνουν ότι αναζητούνται ευθύνες και στο αμυντικό επιτελείο. Για το Ισραήλ, η νέα κοινοβουλευτική πραγματικότητα στις ΗΠΑ σημαίνει ότι η αμερικανική στρατιωτική και διπλωματική στήριξη θα βρεθεί υπό εντονότερο έλεγχο, χωρίς αυτό να συνεπάγεται αυτόματη ρήξη. Η Ευρώπη θα παρακολουθεί εάν ο Τραμπ επιλέξει να γίνει περισσότερο μονομερής στην εξωτερική πολιτική, ενώ Ελλάδα και Τουρκία θα επιχειρήσουν να διασφαλίσουν τα δικά τους ερείσματα στην Ουάσινγκτον. Για την Αθήνα η διατήρηση ισχυρών σχέσεων και με το νέο Κογκρέσο αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η Αγκυρα θα αναζητήσει ευκαιρίες αξιοποίησης κάθε μεταβολής στις αμερικανικές προτεραιότητες.