Τα εγκλήματα, οι καταστροφές και το κατοχικό δάνειο συνθέτουν έναν φάκελο που παραμένει ανοιχτός 85 χρόνια μετά
Η συμπλήρωση 85 ετών από την εισβολή των Γερμανών και των συμμάχων τους στην Ελλάδα αποτελεί, εκτός από την υπόμνηση της αντιστασιακής ελληνικότητας από τη Βόρειο Ηπειρο, μέχρι τα Οχυρά και την Κρήτη, και μία υπενθύμιση της συνέχειας του αγώνα για την απόδοση δικαιοσύνης προς τα χιλιάδες θύματα της Κατοχής.
- Από τον Θεοφάνη Μαλκίδη*
Τα εγκλήματα στην κατεχόμενη Ελλάδα αποτελούν, τηρουμένων των χωρικών και πληθυσμιακών αναλογιών, τα μεγαλύτερα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Οι γερμανικές, ιταλικές, βουλγαρικές δυνάμεις, σε συνεργασία με τους ελληνόφωνους και άλλους συνεργάτες τους, μετέτρεψαν την Ελλάδα σε ένα διαρκές ολοκαύτωμα. Βρέφη, παιδιά, ηλικιωμένοι, γυναίκες βιάστηκαν, βασανίστηκαν, δολοφονήθηκαν, κάηκαν, ενώ οι οικίες, ακόμη και τα κοιμητήρια, καταστράφηκαν ολοσχερώς.
Πάνω από 300.000 Ελληνίδες και Ελληνες πέθαναν από την πείνα μετά την επίσχεση και κατάσχεση τροφίμων από τους κατακτητές τον χειμώνα του 1941-1942, ενώ μέχρι το τέλος της Κατοχής καταγράφηκαν άλλοι 300.000 θάνατοι από την πείνα, τις ασθένειες, τις σφαγές, με αποτέλεσμα ο πληθυσμός της πατρίδας μας να μειωθεί κατά 13,5%.
Οι Γερμανοί (αλλά και οι Ιταλοί, οι Βούλγαροι και οι συνεργάτες τους) κατέστρεψαν 1.770 πόλεις και χωριά στα εκατοντάδες ολοκαυτώματα, ανάμεσά τους των Καλαβρύτων (13 Δεκεμβρίου 1943), όπου εκτελέστηκαν 1.436 άμαχοι, του Διστόμου (10 Ιουνίου 1944), όπου σφαγιάστηκαν 117 γυναίκες, 111 άντρες και 53 παιδιά, της Βιάννου (14-16 Σεπτεμβρίου 1943), όπου σφαγιάστηκαν 461 κάτοικοι, του Κομμένου (16 Αυγούστου 1943), όπου δολοφονήθηκαν 317 κάτοικοι (ανάμεσά τους 97 βρέφη και παιδιά και 119 γυναίκες), της Κανδάνου (3 Ιουνίου 1941), όπου εκτελέστηκαν 180 κάτοικοι, του Χορτιάτη (2 Σεπτεμβρίου 1944), όπου 149 άνθρωποι κάηκαν ζωντανοί μέσα στον φούρνο και στο σχολείο του χωριού!
Από τις παραπάνω εγκληματικές πράξεις προκύπτει το πρώτο σκέλος των γερμανικών οφειλών προς την Ελλάδα και συγκεκριμένα οι αποζημιώσεις που βεβαιώθηκαν από τη Διάσκεψη των Παρισίων (1946) για τα θύματα. Σύμφωνα με τη Διακομματική Επιτροπή της Βουλής των Ελλήνων (2016) οι αποζημιώσεις ανέρχονται στα 107 δισ. ευρώ και μαζί με τόκους φτάνουν σήμερα το 1 τρισ. ευρώ. Η Γερμανία έχει καταβάλει μόνο 115 εκατ. μάρκα και αυτά μόνο σε ορισμένες κατηγορίες θυμάτων.
Το δεύτερο σκέλος του χρέους της Γερμανίας προς την πατρίδα μας είναι οι αποζημιώσεις για την καταστροφή των υποδομών, του οδικού και σιδηροδρομικού δικτύου, των λιμανιών, των αεροδρομίων, της διώρυγας της Κορίνθου, του 74% των εμπορικών πλοίων και του 95% των επιβατικών, της λεηλασίας της παραγωγής. Πάλι η Συνδιάσκεψη των Παρισίων αποφάσισε επανορθώσεις 6,7 δισ. δολαρίων, που με τους τόκους ανέρχονται σήμερα σε 595 δισ. ευρώ, με τη Γερμανία να έχει καταβάλει μόνο 20 εκατ. δολάρια.
Το τρίτο σκέλος είναι η αποπληρωμή των κατοχικών δανείων, που κυμαίνονται από 100 μέχρι 506 δισ. ευρώ, ενώ η οφειλή της Γερμανίας ολοκληρώνεται με την επιστροφή των ανεκτίμητης αξίας 8.500 αρχαιολογικών θησαυρών και 460 πινάκων που εκλάπησαν. Την ίδια στιγμή η Γερμανία υποστηρίζει ότι το θέμα έχει κλείσει με τη Συμφωνία του Λονδίνου (1953), αφού οι επανορθώσεις ανεστάλησαν, με τη συμφωνία του 1960, με την οποία η Γερμανία κατέβαλε 115 εκατομμύρια μάρκα στην Ελλάδα ως αποζημίωση, θεωρώντας ότι κάλυπτε τις υποχρεώσεις της, και με τη Συνθήκη «2+4» (1990) για την επανένωση της Γερμανίας, με την οποία το Βερολίνο θεωρεί ότι έθεσε τέλος σε κάθε απαίτηση.
Εδώ θα πρέπει να αναφερθεί ότι το ναζιστικό καθεστώς είχε αναγνωρίσει το χρέος του κατοχικού δανείου, αφού είχε αρχίσει να αποπληρώνει τις δόσεις του. Αυτό το γεγονός αποτελεί το ισχυρότερο επιχείρημα της Ελλάδας, καθώς αποδεικνύει ότι δεν επρόκειτο για πολεμική λεία αλλά για δανειακή σύμβαση, αφού, αν οι πολεμικές αποζημιώσεις μπορούν να θεωρηθούν πολιτικό ζήτημα, ένα διακρατικό δάνειο είναι μια οικονομική υποχρέωση που δεν εξαφανίζεται. Επιπλέον της άρνησης της Γερμανίας για τις οφειλές της, υπάρχει και το ζήτημα της ηθικής, της ύβρεως για τα θύματα των ολοκαυτωμάτων: οι υπαίτιοι των εγκλημάτων δεν τιμωρήθηκαν ποτέ, ενώ ορισμένοι κατέλαβαν και δημόσια αξιώματα.
Δικαιοσύνη τώρα!
Την ίδια στιγμή, όταν έπειτα από προσφυγή θυμάτων (π.χ., Δίστομο) υπήρξε καταδίκη για τα εγκλήματα και το δικαστήριο επιδίκασε αποζημιώσεις, η εκτέλεση της απόφασης προέβλεπε κατάσχεση γερμανικών ακινήτων στην Ελλάδα. Ωστόσο για την κατάσχεση απαιτείται η υπογραφή του υπουργού Δικαιοσύνης και καμία ελληνική κυβέρνηση μέχρι σήμερα δεν έχει δώσει αυτή την υπογραφή…
Ταυτόχρονα, η Γερμανία προσέφυγε κατά της Ιταλίας, όπου τα θύματα του Διστόμου είχαν καταφύγει και εκεί για την εκτέλεση της απόφασης κατάσχεσης γερμανικών ακινήτων και το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης δικαίωσε τη Γερμανία, κρίνοντας ότι η ετεροδικία των κρατών υπερισχύει, ακόμη και αν πρόκειται για εγκλήματα πολέμου! Ετσι η απόφαση αποτέλεσε, προσωρινά, τεράστιο πλήγμα για τις ατομικές προσφυγές.
Ωστόσο το 2014 το Συνταγματικό Δικαστήριο της Ιταλίας εξέδωσε μια ιστορική απόφαση, κρίνοντας ότι η απόφαση της Χάγης δεν μπορεί να εφαρμοστεί στην Ιταλία, αν παραβιάζονται τα δικαιώματα των θυμάτων να ζητήσουν δικαιοσύνη. Και έτσι άνοιξε ξανά ο δρόμος για διεκδικήσεις στην Ιταλία, όπου εκκρεμούν δεκάδες σχετικές υποθέσεις.
Ογδόντα πέντε χρόνια μετά την εισβολή των Γερμανών στην πατρίδα μας, το αίτημα των θυμάτων και των απογόνων τους καθώς και όλων των Ελληνίδων και των Ελλήνων για δικαιοσύνη παραμένει απαράγραπτο. Ταυτόχρονα οι επανορθώσεις αποτελούν ηθική και πολιτική υποχρέωση των θεσμών στη Γερμανία, στην Ελλάδα και όπου αλλού υπάρχει απαίτηση. Κανένα συμφέρον και καμία σκοπιμότητα δεν μπορούν να εμποδίσουν τη δικαιοσύνη!
*Διδάκτορας Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών
«Στη μνήμη της γιαγιάς μου Αικατερίνης Μαλκίδου, η οποία πέθανε από τα βασανιστήρια που υπέστη από τους Γερμανούς. Εβρος 1941»