Σε αυστηρότερο πλαίσιο συμμόρφωσης εισέρχεται από φέτος η υποχρέωση καθαρισμού οικοπέδων, καθώς η κυβέρνηση εντείνει τους ελέγχους και αυξάνει τα πρόστιμα για όσους δεν τηρούν τα μέτρα πυροπροστασίας, επιχειρώντας να περιορίσει τον κίνδυνο εκδήλωσης και εξάπλωσης πυρκαγιών ενόψει της αντιπυρικής περιόδου.
Βασικός στόχος των παρεμβάσεων είναι η μείωση της καύσιμης ύλης κοντά σε κατοικίες και οικισμούς, καθώς η έλλειψή της μπορεί να λειτουργήσει αποτρεπτικά στην εξάπλωση μιας φωτιάς και να περιορίσει τις καταστροφικές της συνέπειες. Στο πλαίσιο αυτό, η ψηφιακή πλατφόρμα για τη δήλωση καθαρισμού οικοπέδων έχει ήδη τεθεί σε λειτουργία από την 1η Απριλίου, μέσω της οποίας οι υπόχρεοι καλούνται να δηλώσουν την ολοκλήρωση των εργασιών στο Εθνικό Μητρώο Τήρησης Μέτρων Προληπτικής Πυροπροστασίας.
Η υποχρέωση αφορά ένα ευρύ φάσμα ιδιοκτητών και χρηστών γης, συγκεκριμένα ιδιοκτήτες, επικαρπωτές, μισθωτές ή υπομισθωτές οικοπεδικών και λοιπών ακάλυπτων χώρων. Περιλαμβάνει ακίνητα εντός σχεδίου πόλης, εντός οικισμών χωρίς εγκεκριμένο σχέδιο, εκτάσεις σε απόσταση έως 100 μέτρων από τα όρια αυτών των περιοχών –εφόσον δεν εμπίπτουν στη δασική νομοθεσία– καθώς και εκτός σχεδίου οικόπεδα με κτίσμα.
Τα στοιχεία από την περσινή εφαρμογή του μέτρου καταδεικνύουν το εύρος του προβλήματος. Το 2025 επιβλήθηκαν 1.410 πρόστιμα ύψους 1.000 ευρώ για μη υποβολή δήλωσης καθαρισμού. Ωστόσο, μόλις το ένα τρίτο αυτών εισπράχθηκε, ενώ τα υπόλοιπα καταχωρήθηκαν ως οφειλές προς το Δημόσιο λόγω μη καταβολής.
Με τη νέα ρύθμιση του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, το πλαίσιο γίνεται αυστηρότερο αλλά και πιο κλιμακωτό. Το πρόστιμο για τη μη εκτέλεση καθαρισμού διπλασιάζεται, φτάνοντας πλέον στο 1 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο από 0,50 ευρώ που ίσχυε, με κατώτατο ποσό τα 200 ευρώ. Παράλληλα, τίθεται σαφής προθεσμία έως τις 15 Ιουνίου για την υποβολή της σχετικής δήλωσης.
Σε περίπτωση μη συμμόρφωσης, οι κυρώσεις διαφοροποιούνται ανάλογα με την παράβαση. Οι δήμοι επιβάλλουν πρόστιμο 500 ευρώ για μη καθαρισμό ή μη δήλωση, ενώ το Πυροσβεστικό Σώμα μπορεί, κατόπιν καταγγελιών, να επιβάλλει πρόστιμο 100 ευρώ για μη τήρηση μέτρων προληπτικής πυροπροστασίας. Αξίζει να σημειωθεί ότι και τα δύο αυτά πρόστιμα ανέρχονταν προηγουμένως στα 1.000 ευρώ.
Τι θα ισχύσει για τις ψευδείς δηλώσεις
Παράλληλα, τροποποιείται και το πλαίσιο ποινών για ψευδείς δηλώσεις. Η υποβολή ψευδούς δήλωσης στο Μητρώο επισύρει πλέον χρηματική ποινή 5.000 ευρώ και φυλάκιση τουλάχιστον έξι μηνών, σε σχέση με το προηγούμενο καθεστώς που προέβλεπε φυλάκιση έως δύο ετών και χρηματική ποινή που μπορούσε να φτάσει τα 54.000 ευρώ.
Οι έλεγχοι από τους δήμους πραγματοποιούνται δειγματοληπτικά από την 1η Ιουνίου έως και την 31η Οκτωβρίου, γεγονός που σημαίνει ότι οι ιδιοκτήτες υποχρεούνται όχι μόνο να καθαρίσουν τα οικόπεδά τους, αλλά και να τα διατηρούν σε αυτή την κατάσταση καθ’ όλη τη διάρκεια της αντιπυρικής περιόδου.
Σε περίπτωση επιβολής προστίμου, προβλέπεται η δυνατότητα ένστασης εντός δέκα ημερών από την κοινοποίηση. Αν η ένσταση απορριφθεί, ο δήμος μπορεί να προχωρήσει αυτεπάγγελτα στον καθαρισμό του οικοπέδου εντός πέντε ημερών. Στις περιπτώσεις περιφραγμένων χώρων, προηγείται αίτημα προς την αρμόδια Πυροσβεστική Υπηρεσία για αυτοψία, προκειμένου να διαπιστωθεί αν υπάρχει υψηλός κίνδυνος πυρκαγιάς. Εφόσον διαπιστωθεί τέτοιος κίνδυνος, ο καθαρισμός γίνεται από τον δήμο, με το κόστος να καταλογίζεται εξ ολοκλήρου στον ιδιοκτήτη.
Οι εργασίες καθαρισμού περιλαμβάνουν συγκεκριμένες παρεμβάσεις: απομάκρυνση ξερών δέντρων και κλαδιών, καθαρισμό φυτικής ύλης από το έδαφος, αποκλάδωση δέντρων, αραίωση θαμνώδους βλάστησης, απομάκρυνση εύφλεκτων υλικών και απορριμμάτων, καθώς και ασφαλή μεταφορά των υπολειμμάτων.
Το οικονομικό βάρος για τους ιδιοκτήτες ποικίλλει ανάλογα με το μέγεθος και την κατάσταση του οικοπέδου. Για μικρές εκτάσεις έως 300 τετραγωνικά μέτρα, το κόστος κυμαίνεται μεταξύ 200 και 350 ευρώ, για μεσαίες εκτάσεις από 350 έως 600 ευρώ, ενώ για μεγαλύτερα οικόπεδα άνω των 1.000 τετραγωνικών μέτρων μπορεί να φτάσει από 600 έως και 1.200 ευρώ ή και περισσότερο, ανάλογα με τις απαιτήσεις του καθαρισμού.
Εναλλακτικός τρόπος υποβολής δήλωσης
Για πρώτη φορά φέτος εισάγεται και εναλλακτικός τρόπος υποβολής δήλωσης, πέρα από την ψηφιακή πλατφόρμα. Πρόκειται για διαδικασία με φυσική παρουσία, η οποία απευθύνεται κυρίως σε πολίτες που δεν είναι εξοικειωμένοι με την τεχνολογία ή αντιμετωπίζουν αντικειμενικές δυσκολίες, όπως ηλικιωμένοι ή άτομα με αναπηρία.
Στις περιπτώσεις αυτές, η δήλωση αποστέλλεται στη Διεύθυνση Προληπτικής Πυροπροστασίας του Πυροσβεστικού Σώματος.
