Υπό την ανοχή της κυβέρνησης funds και servicers αγνοούν όσα αιτήματα δεν τους συμφέρουν και προχωρούν σε πλειστηριασμούς. Μόλις το 1 στα 8 ευρώ του ιδιωτικού χρέους έχει ενταχθεί στον μηχανισμό
Τον εφιάλτη των κατασχέσεων και των πλειστηριασμών αντιμετωπίζουν καθημερινά χιλιάδες πολίτες με χρέη σε Εφορία, Ταμεία, τράπεζες και funds, καθώς τη μόνη διέξοδο για τη ρύθμιση των οφειλών τους αποτελεί ο εξωδικαστικός μηχανισμός.
Ωστόσο, πίσω από τις κυβερνητικές θριαμβολογίες για συνεχή ρεκόρ αιτήσεων κρύβεται μια θλιβερή πραγματικότητα: μόλις το 1 στα 8 ευρώ του ιδιωτικού χρέους έχει ενταχθεί στον μηχανισμό, κάτι που αναδεικνύει τις δυσκολίες ένταξης, το «τρύπιο» νομικό πλαίσιο που, παρότι έχει διορθωθεί δεκάδες φορές, δεν έχει αποδώσει καρπούς, αλλά και την προκλητική στάση των τραπεζών, των ξένων funds και των servicers, που αντιμετωπίζουν τον εξωδικαστικό ως… προαιρετική διαδικασία.
Το μεγάλο «αγκάθι» για τους οφειλέτες είναι η στρατηγική που ακολουθούν οι πιστωτές τους, καθώς επιμένουν να αδιαφορούν στις προτάσεις των οφειλετών για ρύθμιση, σέρνοντας τους πολίτες σε πλειστηριασμούς και κατασχέσεις. Η δέσμευση περί υποχρεωτικής απάντησής τους στις προτάσεις ρύθμισης πηγαίνει στην πράξη… περίπατο, αφού χιλιάδες οφειλέτες αντιμετωπίζουν την πλήρη απαξίωση των δανειστών τους και δεν απαντούν καν στα αιτήματά τους.
Υπάρχουν δε και περιπτώσεις οφειλετών που, αν και με βάση το νέο βελτιωμένο πλαίσιο θα έπρεπε να ενταχθούν υποχρεωτικά στον εξωδικαστικό με διαδικασίες fast track, λόγω των νέων αυξημένων εισοδηματικών και περιουσιακών κριτηρίων κατατάσσονται στην κατηγορία των ευάλωτων. Και αυτοί όμως αντιμετωπίζουν την ίδια αδιαφορία των τραπεζών, των servicers και των funds.
Δηλαδή, η μόνη επιλογή των οφειλετών για ρύθμιση του χρέους τους μέσω του εξωδικαστικού μηχανισμού στην πράξη… δεν λειτουργεί! Αυτό αποκαλύπτουν, άλλωστε, και τα ίδια τα στοιχεία του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών: από την έναρξη λειτουργίας του μηχανισμού τον Ιούνιο του 2021 έχουν ολοκληρωθεί έως σήμερα 58.212 ρυθμίσεις, οι οποίες αντιστοιχούν σε αρχικές οφειλές ύψους 18,08 δισ. ευρώ, όταν το συνολικό ληξιπρόθεσμο χρέος ξεπερνά τα 114,24 δισ. ευρώ! Δηλαδή η μέση ρύθμιση αφορά τα πολύ μεγάλα χρέη και όχι τους μικρούς οφειλέτες που είχαν την ατυχία να δημιουργήσουν κάποιες οφειλές, κυρίως την περίοδο της οικονομικής κρίσης.
Το μεγάλο πρόβλημα όμως είναι το νομικό πλαίσιο το οποίο δεν υποχρεώνει τις τράπεζες και τους servicers να απαντούν στα αιτήματα ρυθμίσεων των οφειλετών. Αυτό άλλωστε αποκαλύπτουν και τα στοιχεία: από τα δάνεια ύψους 80 δισ. ευρώ που βρίσκονται στα χέρια των τεσσάρων μεγάλων servicers (DoValue, Cepal, Intrum και QQuant) τον περασμένο Φεβρουάριο ρυθμίστηκαν χρέη 3.641 οφειλετών ύψους 254 εκατ. ευρώ. Ωστόσο, σύμφωνα με νομικούς, όταν αναγκάζονται να ανταποκριθούν, απορρίπτουν τις αιτήσεις με κάθε πιθανή και απίθανη δικαιολογία. Σε πολλές περιπτώσεις μάλιστα επικαλούνται αδυναμία αποπληρωμής των χρεών από τους οφειλέτες.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Γενικής Γραμματείας Χρηματοπιστωτικού Τομέα και Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους, το 33,86% των αιτήσεων που αντιστοιχούν σε οφειλές 5,54 δισ. ευρώ απορρίφθηκε ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο, ενώ ακόμα ένα 23%, που αντιστοιχεί σε χρέη σχεδόν 4 δισ. ευρώ, έχει ως δικαιολογία αδιευκρίνιστες αιτίες, δηλαδή «άλλο» ή… «κενό» (blank)!
Μάλιστα, σε άλλες περιπτώσεις προσθέτουν όλα τα διαθέσιμα ακίνητα του οφειλέτη, φουσκώνοντας σημαντικά την αξία τους, προκειμένου να προκύπτει μία τεράστια μηνιαία δόση, ώστε να μην μπορούν να ανταποκριθούν οι πολίτες. Είναι χαρακτηριστική η περίπτωση servicer που υπολόγισε ένα ακίνητο στην αίτηση οφειλέτη για τον εξωδικαστικό στα 700.000 ευρώ και τελικά, όταν προχώρησε στη διαδικασία πλειστηριασμού, η αξία περιορίστηκε στα 375.000 ευρώ.
Απροσδιόριστα τα «κουρέματα»
Με αυτόν τον τρόπο αποφεύγουν και τις ρυθμίσεις, ώστε στη συνέχεια να προχωρήσουν σε ένα μπαράζ πλειστηριασμών, αλλά αποφεύγουν και τα «κουρέματα» των χρεών, επιδιώκοντας να αποκομίσουν το μέγιστο κέρδος παρά το γεγονός ότι αγόρασαν τα δάνεια σε εξευτελιστικά χαμηλές τιμές. Οι οφειλέτες διαπιστώνουν όμως και το «παραμύθι» με τα μεγάλα «κουρέματα» χρέους, καθώς το πλαίσιο δεν διαθέτει συγκεκριμένες προδιαγραφές για το ύψους του «haircut», ώστε ο οφειλέτης να γνωρίζει το ύψος των δόσεων που θα κληθεί να καταβάλει, αφού ο αλγόριθμος συνυπολογίζει όλα τα περιουσιακά στοιχεία και τα εισοδήματά του.
Ειδικά για τις περιπτώσεις των ευάλωτων οφειλετών, νομικοί αναφέρουν πως από την πλευρά τους οι οφειλέτες θα πρέπει να υποβάλουν έκθεση ευαλωτότητας, προκειμένου να τρέξουν γρήγορα οι διαδικασίες ένταξής τους στον εξωδικαστικό, με βάση τη νέα διευρυμένη ρύθμιση η οποία αναγκάζει τράπεζες και servicers σε υποχρεωτική πρόταση ρύθμισης. Παρότι η δυνατότητα διαγραφής μέρους οφειλών (όπως τόκων ή προσαυξήσεων) υπάρχει, το πλαίσιο προβλέπει μια σειρά από προϋποθέσεις και όχι αυτόματα για κάθε υπόθεση, με αποτέλεσμα χιλιάδες οφειλέτες να μένουν στα κρύα του λουτρού, μπαίνοντας στο δίλημμα είτε να αποδεχτούν τη ρύθμιση με τεράστιο μηναίο ποσό δόσης είτε να την απορρίψουν και να απειλούνται με πλειστηριασμούς και κατασχέσεις.
Μάλιστα, την πρακτική μη «κουρέματος» του χρέους ακολουθεί ακόμη και ο ΕΦΚΑ! Χαρακτηριστική είναι η καταγγελία δανειολήπτη πως για αρχική οφειλή 9.000 ευρώ, η οποία εκτοξεύτηκε με τις προσαυξήσεις στα 48.000 ευρώ, το «κούρεμα» που… καταδέχτηκε να κάνει το ασφαλιστικό ταμείο ήταν μόλις 150 ευρώ!
Απορρίπτονται αιτήσεις ακόμα και για ένα αυτοκίνητο!
Το πλαίσιο όμως περιλαμβάνει μια σειρά από κρυφούς «κόφτες», τους οποίους ενδέχεται να αγνοούν οι περισσότεροι οφειλέτες, με αποτέλεσμα, ακόμα και αν πληρούν τα εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια των ευάλωτων, να απορρίπτονται οι αιτήσεις τους στον εξωδικαστικό.
Συγκεκριμένα, δεν γίνονται δεκτές αιτήσεις νοικοκυριών τα μέλη των οποίων βάσει της τελευταίας εκκαθαρισμένης δήλωσης φορολογίας εισοδήματος:
– εμπίπτουν στις διατάξεις του φόρου πολυτελούς διαβίωσης,
– δηλώνουν δαπάνες για αμοιβές πληρωμάτων σκαφών αναψυχής,
– δηλώνουν δαπάνες άνω των 1.500 ευρώ για δίδακτρα σε ιδιωτικά σχολεία,
– δηλώνουν δαπάνες για οικιακούς βοηθούς, οδηγούς αυτοκινήτων, δασκάλους και λοιπό προσωπικό, όπως αυτές προσδιορίζονται στους αντίστοιχους κωδικούς του εντύπου Ε1.
Δηλαδή, ακόμα και αν ένας οφειλέτης διέθετε κάποτε ένα αυτοκίνητο που εμπίπτει στον φόρο πολυτελείας και στη συνέχεια η κρίση εξαφάνισε τα εισοδήματά του, δεν μπορεί να ενταχθεί στον εξωδικαστικό μηχανισμό, παρά μόνον εάν το πουλήσει! Αν και η αξία αυτών των οχημάτων σήμερα μπορεί να είναι ιδιαίτερα χαμηλή, εφόσον το πουλήσει και αναγκαστεί να αγοράσει ένα καινούργιο, θα κινδυνεύει να μπει στο στόχαστρο της Εφορίας και των δανειστών του για το πού βρήκε τα χρήματα αγοράς, ενώ αν επιχειρήσει να το πάρει με τραπεζικό δάνειο, η τράπεζα θα του απορρίψει τόσο το αίτημα εκταμίευσής του (ως «κόκκινου» οφειλέτη) όσο και την πρόταση ρύθμισης του εξωδικαστικού!
