Η «δημοκρατία» φέρνει στο φως την έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την αντιμετώπιση της νόσου που έχει πλήξει τα αιγοπρόβατα στη Λέσβο
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι ξεκάθαρη και στο θέμα του αφθώδους πυρετού που χτυπά τη χώρα μας τους τελευταίους μήνες: ο εμβολιασμός είναι μέρος της λύσης. Ομως η ελληνική κυβέρνηση εξακολουθεί να κλείνει τα αυτιά της, εντελώς ανεξήγητα, με ακριβώς τον ίδιο τρόπο που το έκανε στην ευλογιά των προβάτων. Απολογισμός; Ο σταδιακός αφανισμός της ελληνικής κτηνοτροφίας, ο μαρασμός της περιφέρειας, η ραγδαία φτωχοποίηση οικογενειών που ζουν από τα κοπάδια τους.
- Γράφουν οι Βασίλης Γαλούπης, Ιωάννα Τσέφλιου
Η πρόσφατη έκθεση των εμπειρογνωμόνων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που επισκέφθηκαν τη Λέσβο στις 24-27 Μαρτίου για τον αφθώδη πυρετό, θυμίζει όσα έλεγαν οι Ευρωπαίοι ειδικοί για την ευλογιά. Οι διαπιστώσεις τους είναι ότι τα μέτρα απέτυχαν και, κυρίως, ότι δεν εξαντλήθηκαν όλα τα περιθώρια αντιμετώπισης του προβλήματος.
Σύμφωνα με τα τελευταία επίσημα στοιχεία του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης, τα καταγεγραμμένα κρούσματα αφθώδους πυρετού στη Λέσβο ανέρχονται σε 76. Εξετάστηκαν 22.957 ζώα με αιμοληψία, ενώ στο Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς παρελήφθησαν συνολικά 36.089 δείγματα προς εργαστηριακό έλεγχο. Τα συνολικά στοιχεία δείχνουν μία άνευ προηγουμένου καταστροφή του ζωικού κεφαλαίου της χώρας: Οι συνολικές θανατώσεις ζώων λόγω πανώλης, ευλογιάς και αφθώδους πυρετού ανά την επικράτεια ανέρχονται σε 531.600 ζώα! Εχουν ξεκληριστεί κοπάδια και περιουσίες. Αφανίζονται πια ολόκληρα χωριά που ζουν από την κτηνοτροφία.
Το 92% των θανατώσεων αφορά την ευλογιά των αιγοπροβάτων, καθώς, σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία, από τον Αύγουστο του 2024 έως τις 19 Απριλίου 2026 έχουν επιβεβαιωθεί συνολικά 2.152 κρούσματα σε 2.660 πληγείσες εκτροφές, ενώ οι θανατώσεις αιγοπροβάτων εξαιτίας της νόσου ανέρχονται σε 486.666. Η «δημοκρατία» έχει κρούσει επανειλημμένα από τον Ιανουάριο τον κώδωνα του κινδύνου με έρευνες, αποκαλύψεις και ρεπορτάζ για τα ζητήματα της ευλογιάς και του αφθώδους πυρετού, προτείνοντας λύσεις, αλλά και εξηγώντας τι συμβαίνει με την άρνηση της κυβέρνησης να προχωρήσει σε εμβολιασμούς και στις δύο περιπτώσεις.
Η έκθεση των εμπειρογνωμόνων για τη Λέσβο είναι στο ίδιο μήκος κύματος με αυτήν που είχαμε δημοσιεύσει για την ευλογιά. Οι Ευρωπαίοι ειδικοί ήρθαν στην Ελλάδα και στο συγκεκριμένο νησί στις 24-27 Μαρτίου 2026. Συνέταξαν το πόρισμά τους στις 22-23 Απριλίου. Σκοπός της έκθεσής τους ήταν να απαντήσουν για την επιδημιολογική κατάσταση του αφθώδους πυρετού στη Λέσβο και να παρέχουν βοήθεια για καταλληλότερα μέτρα ελέγχου και εκρίζωσης της ζωονόσου.
Οι συναντήσεις
Στην επίσκεψή τους συναντήθηκαν με τις ελληνικές Αρχές, με τις κεντρικές και τοπικές κτηνιατρικές Αρχές, τη διοίκηση της Λέσβου, όπως και με αγρότες κτηνιατρικών μονάδων. Οι τρεις απεσταλμένοι (από την Ουγγαρία, τη Σλοβακία και τη Βουλγαρία) επισκέφθηκαν κέντρα συλλογής γάλακτος, ζώνες επιτήρησης και το λιμάνι. Οπως αναφέρουν στην έκθεσή τους, «η Ελλάδα επιβεβαίωσε το πρώτο κρούσμα αφθώδους πυρετού, έπειτα από 26 χρόνια, στις 16 Μαρτίου 2026 στο χωριό Πελόπη της Λέσβου. Στο νησί υπάρχουν περίπου 480.000 πρόβατα και κατσίκια, 5.000 βοοειδή και 260 χοίροι».
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τα ερωτήματα που έπρεπε να απαντηθούν ήταν: Πώς και πότε ήρθε και εξαπλώθηκε ο ιός; Ποια είναι τα κρίσιμα ζητήματα και ποια μέτρα πρέπει να ληφθούν επειγόντως; Ποια μέτρα πρέπει να λάβει η Ελλάδα για να μετριάσει τον κίνδυνο εξάπλωσης στην υπόλοιπη χώρα; Η επιτροπή διαπίστωσε πως «κλινικά συμπτώματα παρατηρήθηκαν μόνο στην πρώτη μονάδα βοοειδών», ενώ «η κατάσταση στα πρόβατα και τις αίγες παραμένει ασαφής, αφού ο ιός μπορεί να έχει εξαπλωθεί υποκλινικά».
Αφού περιγράφουν τα μέτρα ελέγχου της ελληνικής κυβέρνησης με θανάτωση ζώων, lockdowns κ.λπ., προχωρούν σε συμπεράσματα και συστάσεις:
1 Επιδημιολογία: Η προέλευση και ο χρόνος εισαγωγής παραμένουν αβέβαια. Πρέπει να θεωρηθεί ότι περισσότερες περιοχές του νησιού είναι μολυσμένες.
2 Επιτήρηση: Το μέγεθος της ζώνης επιτήρησης πρέπει να επανεξεταστεί και να διευρυνθεί. Απαιτείται επειγόντως ανθρώπινο δυναμικό.
3 Γάλα: Το γάλα από μολυσμένες φάρμες πρέπει να καταστρέφεται. Απαιτείται σωστό σχέδιο απολύμανσης για τα οχήματα.
4 Εμβολιασμός: Εάν ο έλεγχος αποδειχτεί δύσκολος, ο εμβολιασμός θα μπορούσε να εξεταστεί ως πρόσθετο εργαλείο. Η Ελλάδα πρέπει να αναπτύξει στρατηγικές εμβολιασμού από τώρα.
Η επιτροπή, δηλαδή, ξεκαθαρίζει ότι όχι μόνο ο εμβολιασμός πρέπει να είναι στη φαρέτρα της κυβέρνησης για να αντιμετωπιστεί ο αφθώδης πυρετός, αλλά πρέπει να αναπτυχθούν «στρατηγικές εμβολιασμού από τώρα». Ενα πλήρες πρόγραμμα, δηλαδή, που θα μπορεί να εφαρμοστεί σε όλα τα σενάρια. Ακριβώς όπως ζήτησαν οι Ευρωπαίοι ειδικοί και για την ευλογιά.
Ομως οι ελληνικές Αρχές, και συγκεκριμένα όλοι οι υπουργοί που προηγήθηκαν του Μαργαρίτη Σχοινά (αφού ανέλαβε μετά την επίσκεψη της επιτροπής), δεν έκαναν το αυτονόητο. Με τις γνωστές συνέπειες: την απελπισία των κτηνοτρόφων όσο οι νόσοι θερίζουν τα κοπάδια, τα εισοδήματα και τις περιουσίες τους.
Σοκαριστικά τα ευρήματα της έκθεσης
Τα ευρήματα της έκθεσης είναι σοκαριστικά. «Η μόλυνση έχει εξαπλωθεί υποκλινικά σε μικρά μηρυκαστικά και πολλά περισσότερα κοπάδια προβάτων και αιγών μπορεί να έχουν προσβληθεί» αναφέρουν οι τρεις απεσταλμένοι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που διαπίστωσαν πως «δεν εντοπίστηκαν μετακινήσεις ζώων εκτός Λέσβου τους τελευταίους μήνες».
Παρά ταύτα, η διασπορά συνεχίζεται, κάτι που σημαίνει ότι τα υφιστάμενα μέτρα, αν και εφαρμόζονται, δεν αποδίδουν: «Οι κτηνοτρόφοι παραδίδουν το γάλα απευθείας στα κέντρα συλλογής δύο φορές την ημέρα. Τα οχήματα που παραδίδουν γάλα απολυμαίνονται κατά την είσοδο και την έξοδο. Υπάρχουν αφίσες που εμφανίζουν κλινικά σημεία αφθώδους πυρετού και πληροφορίες ευαισθητοποίησης για τους κτηνοτρόφους. Στην Αθήνα εκτελούνται όλες οι αναλύσεις αξιόπιστα και οι υπηρεσίες στελεχώνεται από αφοσιωμένο προσωπικό».
Στη συνέχεια η επιτροπή περνά σε συγκεκριμένες συστάσεις για τον εμβολιασμό: «Σε περίπτωση που εμφανιστούν περαιτέρω εστίες αφθώδους πυρετού και αποδειχτεί δύσκολος ο έλεγχός τους με τα μέτρα που έχουν εφαρμοστεί μέχρι τώρα (εκρίζωση, ζωνοποίηση κ.λπ.), ο εμβολιασμός θα μπορούσε να εξεταστεί ως πρόσθετο εργαλείο για τον έλεγχο της νόσου».
Και προσθέτει: «Ως εκ τούτου, είναι σκόπιμο για την Ελλάδα να αναπτύξει πιθανές στρατηγικές εμβολιασμού (τόσο για κατασταλτικό όσο και για προστατευτικό εμβολιασμό) και να τις συζητήσει με τους ενδιαφερόμενους φορείς, λαμβάνοντας υπόψη τις συνέπειες των διάφορων σεναρίων, έτσι ώστε, εάν πρέπει να εφαρμοστεί εμβολιασμός, να μπορεί να ξεκινήσει αμέσως».
Συμφωνία Σχοινά – Παναγιώτου για πιο στενή συνεργασία με την Κύπρο
Τα νέα στοιχεία του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης, που δόθηκαν χθες στη δημοσιότητα, δείχνουν ότι η νόσος εξαπλώνεται. Επισημαίνεται πως «ο αφθώδης πυρετός είναι εξαιρετικά μεταδοτικό ιογενές νόσημα», «μεταδίδεται τόσο με άμεση επαφή όσο και έμμεσα, μέσω μολυσμένων αντικειμένων», ωστόσο «δεν μεταδίδεται στον άνθρωπο και δεν αποτελεί απειλή για τη δημόσια υγεία».
Η «δημοκρατία» είχε αναλύσει το παράδειγμα της Κύπρου στην αντιμετώπιση της ζωονόσου, με συνέντευξη της υπουργού Γεωργίας Μαρίας Παναγιώτου. Ο Ελληνας υπουργός, Μαργαρίτης Σχοινάς βρέθηκε χθες στην Κύπρο για το άτυπο συμβούλιο υπουργών Γεωργίας της Ε.Ε. Συναντήθηκε με τη Μαρία Παναγιώτου και συζήτησαν την κτηνιατρική κρίση του αφθώδους πυρετού. Οι δύο υπουργοί αποφάσισαν την ανάγκη ενίσχυσης της συνεργασίας των αρμόδιων υπηρεσιών των δύο χωρών για την αντιμετώπιση της νόσου, στη βάση του κοινού ευρωπαϊκού πλαισίου.
Συγκεκριμένα, συμφωνήθηκαν μεταξύ άλλω συστηματική ανταλλαγή επιδημιολογικών δεδομένων, στενότερη συνεργασία μεταξύ των κτηνιατρικών υπηρεσιών και επιστημονικών ομάδων, σε τεχνικό επίπεδο, περαιτέρω ανάδειξη της ανάγκης εφαρμογής των μέτρων βιοασφάλειας, ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών στην κλινική επιτήρηση και στη διαχείριση εστιών, ανταλλαγή απόψεων για τη στήριξη του κτηνοτροφικού κόσμου, με στόχο τη βιωσιμότητα και ανθεκτικότητα του τομέα κ.ά. Να σημειωθεί ότι η Κύπρος έχει εφαρμόσει πρόγραμμα εμβολιασμού από την πρώτη στιγμή που η κτηνοτροφία της χτυπήθηκε από τον αφθώδη πυρετό.
Τα 14 σημεία «φωτιά» για να σταματήσει ο αφανισμός της ελληνικής κτηνοτροφίας
«Η προέλευση του ιού, η επιδημιολογική κατάσταση και η έκταση της μολυσμένης περιοχής παραμένουν αβέβαια. Η κατάσταση των προβάτων και των αιγών ενέχει τον μεγαλύτερο κίνδυνο απαρατήρητης εξάπλωσης, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο για ολόκληρο το νησί». Αυτό διαπιστώνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, που ξεκαθαρίζει ότι «ρεαλιστικά πρέπει να υποθέσουμε ότι περισσότερες περιοχές του νησιού μπορεί να είναι μολυσμένες και πρέπει να θεωρούνται περιοχές υψηλού κινδύνου».
Κάτι που σημαίνει πως όσα έχουν εφαρμοστεί έως τώρα δεν είναι αρκετά. Γι’ αυτό:
1. «Συνιστάται μια ομάδα επιδημιολογικών εμπειρογνωμόνων, όπως ορίζεται στον Νόμο για την Υγεία των Ζώων, να διεξάγει επιδημιολογικές έρευνες. Μπορεί να ζητηθεί εξωτερική εμπειρογνωμοσύνη για υποστήριξη».
2. «Συνιστάται η ανάπτυξη μιας στοχευμένης στρατηγικής επικοινωνίας για τους ενδιαφερόμενους φορείς, χρησιμοποιώντας μια ποικιλία καναλιών επικοινωνίας».
3. «Συνιστάται η ενίσχυση της ευαισθητοποίησης για τη νόσο μεταξύ των κτηνοτρόφων, των κτηνιάτρων και άλλων βασικών ενδιαφερομένων στον τομέα της κτηνοτροφίας. Οι προσπάθειες θα πρέπει να επικεντρωθούν στην ενίσχυση των πρακτικών βιοασφάλειας και στην προώθηση τόσο της παθητικής όσο και της ενεργητικής επιτήρησης, με έμφαση στην έγκαιρη ανίχνευση».
4. «Το μέγεθος της ζώνης επιτήρησης πρέπει να επανεξεταστεί και να διευρυνθεί».
5. «Οι ανθρώπινοι πόροι πρέπει να διασφαλιστούν επειγόντως για τη σωστή εφαρμογή των δραστηριοτήτων επιτήρησης χωρίς καμία καθυστέρηση».
6. «Ολες οι φάρμες των συγκεκριμένων ζωνών θα πρέπει να ελεγχθούν για την απουσία της νόσου το συντομότερο δυνατό. Αυτό περιλαμβάνει τόσο κλινικές εξετάσεις όσο και τυχαία δειγματοληψία».
7. «Οι δραστηριότητες επιτήρησης θα πρέπει να επαναλαμβάνονται σε αρκετούς γύρους, σε διαστήματα όχι μεγαλύτερα των δύο εβδομάδων. Η παθητική επιτήρηση σε όλη τη Λέσβο θα πρέπει να ενισχυθεί».
8. «Η ευαισθητοποίηση και η παθητική επιτήρηση για τη νόσο θα πρέπει να ενισχυθούν σε όλη την Ελλάδα. Τα προγράμματα άλλων περιοχών πρέπει να εφαρμοστούν αυστηρά».
9. «Ολα τα ζώα σε φάρμες με τη νόσο θα πρέπει να θανατωθούν και οι φάρμες επαφής θα πρέπει να εξεταστούν για άμεση εκρίζωση».
10. «Η κοντινή απόσταση εγκαταστάσεων με ευαίσθητα ζώα αυξάνει τον κίνδυνο διαφυγής του ιού από μολυσμένες σε γειτονικές φάρμες πριν από την ανίχνευση και κατά τη διαχείριση της εστίας».
11. «Συνιστάται σθεναρά η συνεχής υποστήριξη από την Αστυνομία ή άλλες αρμόδιες Αρχές για τη διατήρηση αποτελεσματικών μέτρων ελέγχου και την πρόληψη μη εξουσιοδοτημένων μετακινήσεων ζώων».
12. «Το γάλα που προέρχεται από μολυσμένες φάρμες πρέπει να καταστρέφεται».
13. «Ενα σωστό σχέδιο απολύμανσης για οχήματα που εγκαταλείπουν τις περιορισμένες ζώνες (ζώνες 3 και 10 χλμ.) πρέπει να εφαρμοστεί. Ο έλεγχος του καθαρισμού και της απολύμανσης στα κέντρα συλλογής γάλακτος θα πρέπει να ενισχυθεί».
14. «Συνιστάται σθεναρά η σωστή και επίσημη επίβλεψη της εφαρμογής των επιβληθέντων μέτρων».