Το άρθρο του Λάζαρου Κυρίζογλου προς τον Τραμπ αναδεικνύει πολιτικό σουρεαλισμό, ιστορικές αναλογίες και εθνική αυταρέσκεια στη δημόσια ζωή
Το άρθρο του προέδρου της ΚΕΔΕ Λάζαρου Κυρίζογλου για τον Ντόναλντ Τραμπ αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η ελληνική δημόσια ζωή συχνά μετατρέπει την Ιστορία σε εργαλείο πολιτικής επίδειξης και εθνικής αυτοεπιβεβαίωσης. Επιστρατεύοντας τον Θουκυδίδη, τον Πελοποννησιακό Πόλεμο και τον διάλογο Αθηναίων και Μηλίων, ο συντάκτης επιχειρεί να διατυπώσει μια γεωπολιτική παρέμβαση απέναντι στην αμερικανική υπερδύναμη, παρουσιάζοντας τις Ηνωμένες Πολιτείες ως σύγχρονη εκδοχή μιας αλαζονικής αυτοκρατορίας που κινδυνεύει να επαναλάβει τα λάθη της αρχαίας Αθήνας.
Ωστόσο, η προσπάθεια αυτή καταλήγει περισσότερο σε μια επίδειξη πολιτικού συμβολισμού και λιγότερο σε μια ουσιαστική και ψύχραιμη ανάλυση των διεθνών σχέσεων. Το άρθρο του προέδρου της ΚΕΔΕ αναδεικνύει τη διαχρονική ελληνική τάση να χρησιμοποιείται η αρχαιότητα ως τεκμήριο πολιτισμικής ανωτερότητας και ηθικού πλεονεκτήματος απέναντι στη Δύση και ειδικότερα στις Ηνωμένες Πολιτείες. Μέσα από ειρωνικές διατυπώσεις, όπως η αναφορά στην ανάγκη μετάφρασής του «στα αμερικάνικα» από την Αμερικανίδα πρέσβη, αποτυπώνεται ένας δημόσιος λόγος που συνδυάζει εθνική αυτάρκεια, λαϊκιστική διάθεση και επιφανειακό αντιιμπεριαλισμό.
Παράλληλα, τονίζεται ότι ο Θουκυδίδης δεν λειτουργεί ως φορέας εύκολων ηθικών διδαγμάτων, αλλά ως ένας ιστορικός που κατέγραψε με ρεαλισμό τη λειτουργία της εξουσίας, της ισχύος και των πολιτικών συσχετισμών. Τελικά, το συγκεκριμένο άρθρο- επιστολή παρουσιάζεται ως αντανάκλαση μιας βαθύτερης ελληνικής πολιτικής νοοτροπίας, της ανάγκης να αντλείται κύρος από το ένδοξο παρελθόν, αντί να διαμορφώνεται σύγχρονος πολιτικός λόγος με στρατηγική σοβαρότητα και ουσιαστικό διεθνή προσανατολισμό.
Οταν μιλάς με τον… Θεό
Οταν το έλαβα το άρθρο «του προέδρου… προς τον πρόεδρο», νόμιζα ότι πρόκειται για κάποια φάρσα. Ομως, ήταν πραγματικό το γεγονός πως ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ και δήμαρχος Αμπελοκήπων – Μενεμένης Λάζαρος Κυρίζογλου έστειλε ένα άρθρο-επιστολή στον Ντόναλντ Τραμπ με ενδιάμεση παραλήπτρια και… μεταφράστρια την Αμερικανίδα πρέσβη Κίμπερλι Γκίλφοϊλ. Με μια πρώτη ανάγνωση το άρθρο σού δίνει αμέσως την εντύπωση ότι περιέχει δόσεις αρχαίας τραγωδίας, εθνικής αυταρέσκειας αλλά και… καφενειακού αντιιμπεριαλισμού.
Σε δεύτερη ανάγνωση νιώθεις πως υπάρχουν στιγμές που η ελληνική δημόσια ζωή παράγει τόσο αυθεντικό πολιτικό σουρεαλισμό, ώστε καμία σάτιρα δεν μπορεί να την ξεπεράσει. Μία από αυτές κάλλιστα θα μπορούσε να είναι και αυτή καθαυτή η ιστορικής -ή μάλλον μυθοϊστορικής- σημασίας επιστολή του προέδρου της Κεντρικής Ενωσης Δήμων Ελλάδος Λάζαρου Κυρίζογλου προς τον «πλανητάρχη» Donald Trump.
Σε μια χώρα όπου οι λακκούβες στους δρόμους αντέχουν περισσότερο από τα πάσης φύσεως δημοτικά έργα, ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ αποφάσισε πως είχε έρθει η ώρα να διδάξει γεωπολιτική στον Λευκό Οίκο μέσω του διαχρονικού και αξεπέραστου Θουκυδίδη. Και έτσι, κάπου ανάμεσα στη Μήλο, στη Γροιλανδία, στην αθηναϊκή ύβρη και στα «αμερικάνικα», η ελληνική Τοπική Αυτοδιοίκηση βρήκε τον νέο της ρόλο ως άλλο ένα υπουργείο Εξωτερικών, με αρχαιοπρεπή μάλιστα αισθητική. Διότι το πρόβλημα δεν είναι -αντιθέτως μάλιστα- ότι ένας αιρετός επικαλείται την Ιστορία, αλλά ότι τη χρησιμοποιεί σαν σκηνικό εθνικής αυταρέσκειας και πολιτικού θεάματος.
Λάζαρος Κυρίζογλου εναντίον αυτοκρατορίας
Το άρθρο αρχίζει με τη γνωστή ελληνική συνταγή ανωτερότητας: «Η ανθρωπότητα υπήρχε και πριν ανακαλυφθεί η χώρα σας». Πρόκειται για εκείνη τη βαθιά ριζωμένη εθνική ψυχοθεραπεία, η οποία ενεργοποιείται κάθε φορά που θέλουμε να θυμίσουμε στους Αμερικανούς ότι εμείς είχαμε Παρθενώνα, όταν εκείνοι ακόμη δεν είχαν ανακαλύψει ούτε το μπέργκερ ή στην καλύτερη εκδοχή της «καζούρας» ότι έτρωγαν ακόμη μόνο βελανίδια.
Είναι ένα είδος πολιτικού comfort food, όταν δεν διαθέτεις υπερδύναμη, πυρηνικά ή παγκόσμια επιρροή, διαθέτεις τουλάχιστον τον Περικλή και τον Σωκράτη. Η κορύφωση, βέβαια, έρχεται με τον παραλληλισμό των ΗΠΑ με την τύχη της αλαζονικής Αθήνας κατά τη διάρκεια και το τέλος του Πελοποννησιακού Πολέμου. Ετσι, εδώ ο συμβολισμός είναι προφανής, καθώς η ισχυρή αυτοκρατορία συντρίβει τους αδύναμους, αλλά τελικά τιμωρείται από την ίδια την Ιστορία. Αυτό είναι το ξεκάθαρο μήνυμα του Λάζαρου προς τον Ντόναλντ.
Μόνο που εδώ αρχίζει το πραγματικά ενδιαφέρον μέρος. Διότι ο κ. Κυρίζογλου δεν φαίνεται να αντιλαμβάνεται πως η δύναμη του Θουκυδίδη βρίσκεται ακριβώς στην απουσία ηθικολογίας. Ο Θουκυδίδης δεν γράφει συνθήματα για πανό φοιτητικής παράταξης, αλλά περιγράφει ψυχρά τη λειτουργία της εξουσίας. Οι Αθηναίοι στον διάλογο με τους Μηλίους δεν είναι οι «κακοί» καρτουνίστικου τύπου. Είναι ρεαλιστές, κυνικοί, αυτοκρατορικοί και γι’ αυτό τρομακτικά διαχρονικοί. Αλλά στη σύγχρονη ελληνική πολιτική κουλτούρα κάθε ιστορικό κείμενο πρέπει υποχρεωτικά να μετατραπεί σε ηθικό δίδαγμα με εκτενή αναφορά στην αρχαιότητα, που φυσικά οδηγεί στην απόδειξη της εθνικής μας ανωτερότητας.
Από τη Μήλο στην Κίμπερλι Γκίλφοϊλ
Κάπου εκεί, όμως, έρχεται και η ατάκα που αξίζει να μπει σε κορνίζα πολιτικής γραφικότητας και αφορά την παράκληση προς την πρέσβη των ΗΠΑ Κίμπερλι Γκίλφοϊλ να μεταφράσει την επιστολή «στα αμερικάνικα». Εδώ πλέον δεν έχουμε πολιτική παρέμβαση. Εχουμε κανονικό επεισόδιο ελληνικής επιθεώρησης. Διότι η φράση συμπυκνώνει όλα όσα μας κρατούν καθηλωμένους σε μια επαρχιώτικη εκδοχή εθνικής αυτοπεποίθησης, δηλαδή λίγη ειρωνεία, λίγη πολιτισμική υπεροψία, λίγη φολκλόρ μαγκιά και η πεποίθηση ότι «τους τα είπαμε έξω από τα δόντια».
Μόνο που η σοβαρή πολιτική δεν γράφεται σαν σχόλιο κάτω από ανάρτηση στο facebook, στο twitter ή στο Ιnstagram. Ενας θεσμικός παράγοντας που εκπροσωπεί ολόκληρη την ελληνική Τοπική Αυτοδιοίκηση α’ βαθμού και ο λόγος του διολισθαίνει σε αυτάρεσκη ειρωνεία, το αποτέλεσμα δεν είναι η εθνική αξιοπρέπεια αλλά ακόμα μία πολιτική γραφικότητα με αρχαιοπρεπές περιτύλιγμα.
Η Ελλάδα της αιώνιας ηθικής ανωτερότητας
Υπάρχει, όμως, και μια βαθύτερη διάσταση στo άρθρο-επιστολή Κυρίζογλου. Η διαχρονική ελληνική ανάγκη να νιώθουμε «μικροί αλλά ηθικά ανώτεροι». Είναι ο ίδιος ψυχισμός που μας κάνει να πιστεύουμε πως επειδή γεννήσαμε τη δημοκρατία, έχουμε αυτόματα και το μονοπώλιο της πολιτικής σοφίας. Ετσι, ο δημόσιος λόγος καταλήγει συχνά να λειτουργεί σαν πολιτισμικό μουσείο.
Αντί να παράγουμε σύγχρονη στρατηγική σκέψη, ανακυκλώνουμε αρχαία αποφθέγματα. Αντί για ρεαλισμό, επιστρατεύουμε μεγαλόστομες ιστορικές αναλογίες και αντί για ψυχραιμία, προτιμάμε την ευκολία της εθνικής αυταρέσκειας. Το πιο ειρωνικό, βέβαια, είναι ότι ο ίδιος ο Θουκυδίδης πιθανότατα θα αντιμετώπιζε αυτή την επιστολή με αποστασιοποιημένο μειδίαμα, διότι ο ιστορικός που κατέγραψε την ανθρώπινη φύση χωρίς ψευδαισθήσεις δύσκολα θα εντυπωσιαζόταν από φτηνό αντιιμπεριαλισμό και ρητορικές κορόνες.
Αντί… επιλόγου
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται λιγότερη Ιστορία. Χρειάζεται λιγότερη κακοποίηση της Ιστορίας. Ο Λάζαρος Κυρίζογλου είχε την ευκαιρία να κάνει μια σοβαρή παρέμβαση για τη διεθνή πολιτική, τη δύναμη και την αλαζονεία των ηγεμονιών τύπου Ντόναλντ Τραμπ. Αντί για αυτό, συνέταξε ένα κείμενο που ισορροπεί ανάμεσα στον σχολικό πατριωτισμό, στη ρητορική του καφενείου και την ψευδαίσθηση ότι η επίκληση της αρχαιότητας αρκεί για να παράγει κύρος.
Το χειρότερο δεν είναι ότι ένας κορυφαίος αυτοδιοικητικός και μάλιστα ο πρόεδρος των δημάρχων της χώρας έγραψε με τον παραπάνω τρόπο «γράμμα» προς τον πλανητάρχη. Το χειρότερο είναι ότι πολλοί θα το χειροκροτήσουν, όχι επειδή ήταν βαθυστόχαστο, αλλά επειδή τους έκανε να αισθανθούν, έστω για λίγο, πως η Ελλάδα εξακολουθεί να δίνει μαθήματα στον κόσμο. Εστω και «στα αμερικάνικα».
