Ανίκανη η Ελλάδα να επωφεληθεί του χρηματοδοτικού εργαλείου, επιτακτική η ανάγκη να μεταβληθεί η στάση της κυβέρνησης
Απρακτο παρήλθε το Σάββατο 30 Μαΐου 2026, που, σύμφωνα με τον κανονισμό του ευρωπαϊκού χρηματοδοτικού μέσου SAFE (Security Action for Europe: δράση για την ασφάλεια της Ευρώπης), αποτελούσε την καταληκτική ημερομηνία για την υπογραφή συμβάσεων για τις εθνικές προμήθειες, δηλαδή αυτές στις οποίες προβαίνει ένα μόνο κράτος-μέλος.
- Από τον Περικλή Ζορζοβίλη
Η εξέλιξη μπορεί να χαρακτηριστεί αναμενόμενη, καθώς τους προηγούμενους μήνες δεν καταγράφηκε αξιοσημείωτη κινητικότητα στην κυβέρνηση, ενώ εξαρχής η αντιμετώπιση του SAFE από τη χώρα μας ήταν επιεικώς «διστακτική».
Ομως ενώπιον των τυχόν αδιάθετων του SAFE και πολύ περισσότερο του SAFE 2, εάν και με ποια μορφή τελικά αποφασιστεί, καθώς και των μελλοντικών εξελίξεων για την ενίσχυση της αμυντικής ανθεκτικότητας της Ευρωπαϊκής Ενωσης, είναι επιτακτική ανάγκη η άμεση μεταβολή της ελληνικής στάσης.
«Για λόγους που προσωπικά έχω δυσκολία να κατανοήσω, η χώρα μας εμφανίζεται να αδυνατεί να κατανοήσει ότι το SAFE, έχοντας κατά νου την ταχεία ενίσχυση της Ουκρανίας, χρησιμοποίησε νομική βάση επείγουσας ανάγκης, άρα δεν μπορεί να δικαιολογήσει μακροπρόθεσμες παραδόσεις και συμβάσεις» σχολίασε σχετικά στην «κυριακάτικη δημοκρατία» πηγή με πολυετή εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση δράσεων της Ε.Ε. που σχετίζονται με την άμυνα.
«Κάθε κράτος-μέλος, λοιπόν, θα μπορούσε αντικειμενικά να συμπεριλάβει συμβάσεις που σε μικρό ποσοστό, π.χ. 10%, θα ήταν επ’ ωφελεία της Ουκρανίας προκειμένου να διευκολύνει την πραγματοποίηση των προμηθειών». «Η επείγουσα ανάγκη οδήγησε στη θεσμοθέτηση ενός εργαλείου που -όπως συχνά γίνεται- μπορεί να λειτουργήσει για κάποιες περιπτώσεις, ενώ αποτυγχάνει για άλλες» συμπλήρωσε. «Δυστυχώς, όμως η Ελλάδα εμφανίζεται ανίκανη να επωφεληθεί του εργαλείου, ακόμα και στις περιπτώσεις που αυτό μπορεί να λειτουργήσει».
Η πηγή επίσης απέρριψε τη ρητορική περί του κινδύνου χρηματοδότησης των αμυντικών βιομηχανιών της Τουρκίας που απειλεί και συνεχώς προβάλλει αξιώσεις κατά της χώρας μας. «Η Ελλάδα δεν θα έπρεπε να έχει προσπαθήσει να θωρακίσει τον κανονισμό από τέτοιους κινδύνους;» είναι το ερώτημα που θέτει και συνεχίζει: «Τι μπορούσε να πράξει και δεν το έπραξε κατά τη διαπραγμάτευση ή και έπειτα από αυτή για να εξαντλήσει κάθε πιθανότητα να συμβεί αυτό;»
«Πάντως το SAFE περιλαμβάνει σειρά διατάξεων προς αποφυγή ανεπιθύμητων συμμετοχών κι εξαρτήσεων» επεσήμανε. «Τα κριτήρια για τη συμμετοχή τρίτων χωρών, που προς το παρόν φαίνονται να λειτουργούν αποτελεσματικά σε σχέση με την Τουρκία. Τα κριτήρια τεχνολογικής συμμετοχής στα προϊόντα, δηλαδή το 65% του εκτιμώμενου κόστους των κατασκευαστικών στοιχείων του τελικού προϊόντος να παράγεται εντός E.E., και η εντοπιότητα της αρχής σχεδιασμού θα διαπιστώσουμε αν και πώς λειτουργούν. Τις προϋποθέσεις για τη συμμετοχή οντοτήτων με έδρα στην Ε.Ε. αλλά μετόχους από χώρες εκτός Ε.Ε., όπως όλες οι τουρκο-ευρωπαϊκές κοινοπραξίες επί ευρωπαϊκού εδάφους.
Αυτές, που είναι όντως προβληματικές, ενδεχομένως και νομικά, είναι πιστή αντιγραφή των διατάξεων του Ευρωπαϊκού Ταμείου Αμυνας (EDF: European Defence Fund). Αυτό που προβλέπεται είναι ότι κάθε χώρα θα μπορεί να εγγυάται ότι η συμμετοχή μιας τέτοιας εταιρίας δεν έρχεται σε αντίθεση με τα συμφέροντα ασφάλειας και άμυνας της Ε.Ε. και των κρατών-μελών, που όμως είναι ενδεχομένως προβληματικό» συμπλήρωσε.
«Η Ελλάδα θα μπορούσε να αμφισβητήσει ενώπιον του δικαστηρίου της Ε.Ε. τη συμφωνία αυτών των διατάξεων με τις θεμελιώδεις συνθήκες της Ε.Ε., τη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ενωση (ΣΕΕ) και τη ΣΛΕΕ (Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ενωσης), αν θεωρούσε ότι κάτι τέτοιο είναι προβληματικό. Μέχρι στιγμής δεν το έχει πράξει. Αραγε θεωρεί ότι άλλα κράτη-μέλη νομιμοποιούνται να εγγυώνται ότι η συμμετοχή ενός τρίτου δεν θίγει τα συμφέροντα της χώρας μας ή ότι δεν είναι και τόσο μεγάλο πρόβλημα για να προσφύγει σε μια τέτοια λύση;» ρώτησε με νόημα.
«Θα πρέπει να έχουμε υπ’ όψιν μας ότι πέραν του όποιου SAFE 2, αυτές οι διατάξεις θα συμπεριληφθούν με τον ένα ή άλλο τρόπο στο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας, που θα διαδεχθεί όλα αυτά τα προγράμματα στο επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ 2028-2034) και για το οποίο η συζήτηση στο Συμβούλιο της Ε.Ε. μεταξύ των κρατών-μελών και αντιστοίχως στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει αρχίσει. Ποια είναι η θέση του ΥΠΕΘΑ κι οι ενέργειές του ώστε να βελτιώσει αυτούς τους όρους στην τρέχουσα διαπραγμάτευση;»
Ολοκληρώνοντας η πηγή έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου: «Το Μαξίμου θα πρέπει να εστιάσει στα EDPCI (European Defence Projects of Common Interest: Ευρωπαϊκά Αμυντικά Εργα Κοινού Ενδιαφέροντος), που είναι μεγάλης κλίμακας, διακρατικά στρατιωτικά προγράμματα που στοχεύουν στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας και το SEAP (Structure for European Armament Programme – Δομή για Ευρωπαϊκό Εξοπλιστικό Πρόγραμμα) που εισάγουν επαναστατικό τρόπο για την ανάπτυξη στρατιωτικών δυνατοτήτων και τη χρηματοδότησή τους».
«Η σωστή υλοποίησή τους και η ελληνική ενεργή και εκτεταμένη συμμετοχή σε αυτά, με την εκπόνηση ολοκληρωμένων πολιτικών και των κατάλληλων δομών, μπορεί να απαλείψει πολλά από τα προβλήματα, ιδίως αν τα κράτη-μέλη αποφασίσουν να τα διαχειριστούν με τον κατάλληλο τρόπο» επεσήμανε, αναγνωρίζοντας όμως ότι «θα μειωθεί η δυνατότητα της εκάστοτε κυβέρνησης να ασκεί “διπλωματία των εξοπλισμών”».
«Το SAFE θα μπορούσε να κριθεί ως απώλεια μας ευκαιριακής διευθέτησης, αλλά τα EDIP (European Defence Industry Programme: Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Αμυντικής Βιομηχανίας), EDPCI και SEAP αποτελούν το μέλλον, που την παρούσα περίοδο διαμορφώνεται, και πολύ απλά η απώλειά τους δεν αποτελεί επιλογή» κατέληξε.
Τα παραδείγματα Πολωνίας και Ρουμανίας
Σε αντιπαραβολή με την ελληνική «διστακτικότητα», η Πολωνία αντιμετώπισε το SAFE ως «πραγματική χρηματοδότηση, που θα βοηθήσει στην ενίσχυση της στρατιωτικής της ασφάλειας (…) περισσότερες συμβάσεις για τις πολωνικές μονάδες παραγωγής, ενισχύοντας την οικονομία και δημιουργώντας νέες θέσεις εργασίας», όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση Τύπου που εκδόθηκε στις 8 Μαΐου 2026 για την υπογραφή με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή της ύψους 43.734.100.805 ευρώ δανειακής σύμβασης για το SAFE (το μεγαλύτερο ποσό μεταξύ των 19 κρατών-μελών που συμμετέχουν στο μέσο).
Παρόμοια προσέγγιση ακολουθεί η Ρουμανία, ο δεύτερος κατά σειρά μεγαλύτερος δανειολήπτης του SAFE, καθώς με την προσωρινή κατανομή της 9ης Σεπτεμβρίου 2025 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διέθεσε 16.680.055.394 ευρώ. Σε αντίθεση με την πρακτική του ΥΠΕΘΑ, στον ιστότοπο του υπουργείου Αμυνας της Ρουμανίας υπάρχει σελίδα αποκλειστικά αφιερωμένη στο SAFE (EΔΩ), όπου κατά ημερολογιακή σειρά καταγράφονται οι σχετικές εξελίξεις αλλά και τα ύψους 9,53 δισ. ευρώ 21 αμυντικά προγράμματα που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε τον περασμένο Δεκέμβριο.
Ας σημειωθεί ότι το ρουμανικό πρόγραμμα για το SAFE περιλαμβάνει επίσης 4,2 δισ. ευρώ για υποδομές στρατηγικής κινητικότητας και 2,8 δισ. ευρώ επ’ ωφελεία του υπουργείου Εσωτερικών. Στις 5 Μαΐου 2026 η κυβέρνηση της Ρουμανίας ενέκρινε την υπογραφή της δανειακής σύμβασης για το ποσό της προσωρινής κατανομής, αλλά την Τρίτη 26 Μαΐου, κατά τη συζήτηση στην αρμόδια επιτροπή της Γερουσίας για την επείγουσα διάταξη που αφορά τη διαχείριση του SAFE, ανέκυψε συνταγματικό κώλυμα και τη λύση θα κληθεί να δώσει το συνταγματικό δικαστήριο της βαλκανικής χώρας.
