Μία από τις πλέον εμβληματικές μορφές της σύγχρονης ευρωπαϊκής διανόησης, ο Γάλλος κοινωνιολόγος και φιλόσοφος Εντγκάρ Μορέν, έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 104 ετών.
Αποκαλούνταν «παγκόσμιος στοχαστής» επειδή, μέσω της έννοιας της «σύνθετης σκέψης», στόχευε να συνδέσει επιστημονικά πεδία και φαινόμενα που η παραδοσιακή επιστήμη αντιμετωπίζει αποσπασματικά. Απέρριπτε τον κατακερματισμό της γνώσης, υποστηρίζοντας ότι η πραγματικότητα μπορεί να γίνει κατανοητή μόνο μέσα από τη σύνδεση των επιμέρους της διαστάσεων.
Πίστευε ότι όσο μεγαλύτεροι είναι οι κίνδυνοι των κρίσεων, τόσο μεγαλύτερες είναι οι πιθανότητες λύσεων. Στην ερώτηση που του έκαναν συχνά αν ήταν αισιόδοξος ή απαισιόδοξος, απάντησε το 2005: «Είμαι «αισιό-απαισιόδοξος» (…), ελπίζω σε ένα φόντο απελπισίας». Ήταν ο συγγραφέας ενός διεθνώς αναγνωρισμένου έργου γνωστού που αμφισβήτησε τα παραδοσιακά όρια της κοινωνιολογίας.
Μοναχοπαίδι της εβραϊκής οικογένειας Ναχούμ με καταγωγή από τη Θεσσαλονίκη, γεννήθηκε στις 8 Ιουλίου 1921 στο Παρίσι. Το 1941 εντάχθηκε στο Κομμουνιστικό Κόμμα και στην Αντίσταση με το ψευδώνυμο Μορέν. Η πορεία του χαρακτηρίστηκε από έντονη κριτική στάση. Άσκησε ισχυρή επίδραση με την έκδοση του «Autocritique» το 1959, η οποία αφηγείται την αποβολή του από το Γαλλικό Κομμουνιστικό Κόμμα (PCF) και την τύφλωσή του απέναντι στον Σταλινισμό. Εκείνη την εποχή, ήταν επίσης ένας από τους ιδρυτές της Επιτροπής Διανοουμένων Ενάντια στον Αλγερινό Πόλεμο.
Πρόδρομος της «κοινωνιολογίας του παρόντος», επικεντρώθηκε σε φαινόμενα που ελάχιστα μελετώνται από την κοινωνιολογία: κινηματογράφος, νέες τεχνολογίες, αθλητισμός, μεταμόρφωση της υπαίθρου… Στον πέμπτο τόμο του πρωτοποριακού του έργου, «La Méthode» (Η Μέθοδος), έγραψε: «Όσο περισσότερα γνωρίζουμε για την ανθρωπότητα, τόσο λιγότερο την καταλαβαίνουμε. Οι διαιρέσεις μεταξύ των επιστημονικών κλάδων την κατακερματίζουν, την αδειάζουν από ζωή, από ουσία, από πολυπλοκότητα, και ορισμένες επιστήμες που θεωρούνται ανθρώπινες αποστραγγίζουν ακόμη και την ίδια την έννοια της ανθρωπότητας».
Ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν τον χαρακτήρισε «ενσάρκωση του ανθρωπισμού», ενώ μέχρι τα βαθιά γεράματα ο Μορέν συνέχιζε να παρεμβαίνει δημόσια, σχολιάζοντας πολιτικά και κοινωνικά ζητήματα με αμείωτο ενδιαφέρον.
«Μέχρι τις τελευταίες ημέρες της ζωής του, ο Εντγκάρ Μορέν παρέμεινε προσηλωμένος στον κόσμο, στους άλλους και στα μεγάλα ανθρώπινα ζητήματα που τροφοδοτούσαν τη σκέψη του», ανέφερε η σύζυγός του στην ανακοίνωση με την οποία γνωστοποίησε το θάνατό του. Άφησε πίσω του ένα τεράστιο πνευματικό έργο που επηρέασε βαθιά τη σύγχρονη ευρωπαϊκή σκέψη.
