Ο Ρίχαρντ Βάγκνερ δεν είναι άνθρωπος της παράδοσης. Είναι ένας επαναστάτης της νεωτερικότητας που όμως νοσταλγεί, ποθεί το ιερό, ενώ αυτό έχει ήδη χαθεί. Το «Δαχτυλίδι των Νιμπελούνγκεν» δεν είναι η επιστροφή στον μύθο, είναι η αδυναμία επιστροφής στον μύθο, είναι η τραγωδία του μοντέρνου νεωτερικού Ευρωπαίου ανθρώπου. Ο Βόταν δεν μπορεί να είναι Δίας, καθότι ξέρει ότι τρέχει προς την αυτοκαταστροφή από όπου δεν μπορεί να ξεφύγει.
Συνειδητοποιεί ότι οι συμφωνίες του τον δεσμεύουν, ότι η εξουσία του, ο κόσμος του, όλα γύρω του είναι διεφθαρμένα, η βούλησή του είναι διχασμένη και ότι το τέλος έρχεται. Το «Δαχτυλίδι των Νιμπελούνγκεν» είναι η ευρωπαϊκή αυτοσυνείδηση με τη μορφή μύθου.
Ο Βάγκνερ ξέρει πια ότι απέτυχε να ξαναφέρει το ιερό διονυσιακό στοιχείο στον κόσμο μας. Και αντί να υπερβεί, αντί να νικήσει την παρακμή, αποφάσισε να τη ναρκώσει. Με τη μουσική, το τελευταίο αλλά δυνατότερό του όπλο. Μια μουσική αδιανόητη, ένα παραφυσικό ποτάμι, μια οργιαστική ενσυναίσθηση της πανανθρώπινης μνήμης. Μια μουσική που θυμάται ακόμη, όταν οι χαρακτήρες, τα πρόσωπα δεν θυμούνται.
Η μουσική είναι βούληση
Δεν λύνει τις εντάσεις του δράματος. Τις παρατείνει, τις φορτίζει. Διότι η μουσική είναι βούληση, δεν υπάρχει στ’ αλήθεια και ως τέτοια δεν μπορεί ποτέ να εκπληρωθεί πλήρως. Ο Βάγκνερ στην τετραλογία καταργεί την αρμονία, καταργώντας ταυτόχρονα τον χρόνο και τον ίδιο τον μύθο. Οι ώρες τρέχουν σαν λεπτά, ο μύθος εξαϋλώνεται. Η μουσική, αυτές οι ηχητικές χρονομάζες, δεν είναι πια «όμορφες συγχορδίες», αλλά ατέρμονη επιθυμία, αστάθεια, πτώση. Η ορχήστρα δεν συνοδεύει το δράμα.
Αποτελεί το υπόγειο ασυνείδητό του. Με τον πόνο που επιφέρει η τετραλογία, γεννήθηκε όλη η μουσική του εικοστού αιώνα. Το «Δαχτυλίδι των Νιμπελούνγκεν» είναι μεταφυσικό όπιο. Μεθά, διαλύει τα όρια, βυθίζει τη βούληση σε ένα ωκεανό λήθης. Το να εισπνέεις Βάγκνερ δεν είναι κάτι το υγιεινό, είναι κάτι το εξαντλητικό. Το «Δαχτυλίδι» δεν είναι ηρωικό έργο. Εκφράζει την αδυναμία, πλέον, του ηρωισμού.
•Το «Δαχτυλίδι των Νιμπελούνγκεν» παρουσιάστηκε ολόκληρο την προηγούμενη εβδομάδα στην Οπερα της Σόφιας, στη Βουλγαρία.
