Σε μια παράσταση που ισορροπεί ανάμεσα στη μνήμη και την απώλεια, η Βάσια Βασιλείου καταδύεται σε έναν ρόλο οριακό, όπου η σκηνή γίνεται πεδίο προσωπικής αποκάλυψης.
- Από τον Ηλία Μαραβέγια
Φωτό: Λάμπρος Ρουμελιωτάκης
Στο πρώτο αγγλόφωνο θέατρο της Αθήνας, το Theatre of the NO, η παράσταση «NINA 2» της Κάτιας Σπερελάκη έρχεται να θέσει ερωτήματα γύρω από τη φθορά του χρόνου και την έννοια της καλλιτεχνικής ταυτότητας. Υπό τη σκηνοθετική καθοδήγηση του Yoel Wulfhart, η Βάσια Βασιλείου αναμετράται με έναν ρόλο υπαρξιακό, υποδυόμενη μια ηθοποιό που βλέπει τον κόσμο της να αλλάζει καθώς εκείνη παλεύει να επαναπροσδιορίσει τη θέση της μέσα σε αυτόν.
Το δωμάτιό της γίνεται ένας εσωτερικός λαβύρινθος μνήμης, όπου το παρελθόν επιστρέφει άλλοτε τρυφερά και άλλοτε βίαια, ενώ η σκηνή μετατρέπεται σε πεδίο εξομολόγησης χωρίς δίχτυ ασφαλείας. Ο μονόλογος της Νίνας, που παρουσιάζεται στα αγγλικά με ελληνικούς υπέρτιτλους (κάθε Τρίτη, στις 20.30), λειτουργεί σαν καθρέφτης τόσο του θεάτρου όσο και της ζωής πίσω από αυτό. Με αφορμή τη «Nίνα» της, η Βάσια Βασιλείου μιλά στο «ENJOY» για τη σχέση της με τον χρόνο, την ουσία της ομορφιάς και την αλήθεια πίσω από τα φώτα.
Ποια ήταν η πρώτη σας προσωπική σύνδεση με τον ρόλο της δυναμικής και ταυτόχρονα ευάλωτης Νίνας;
Προτού διαβάσω το έργο, ήξερα ότι η Νίνα είναι ηθοποιός, οπότε το «κλικ» συνέβη πριν καν γνωρίσω τον ρόλο. Ως ηθοποιός σίγουρα ακροβατώ μεταξύ δύναμης και ευαλωτότητας, τόλμης και ανασφάλειας, φωτός και σκοταδιού.
Ποιες ήταν οι μεγαλύτερες προκλήσεις στην προσέγγιση ενός τόσο εξομολογητικού και μοναχικού σκηνικά χαρακτήρα;
Η Νίνα βαδίζει σε ένα εξαιρετικά ολισθηρό συναισθηματικό έδαφος. Τη συναντάμε στη δύση της καριέρας της, ήδη κυριευμένη από τη σκοτεινή της πλευρά, πλημμυρισμένη από μνήμες, όνειρα και εφιάλτες. Ολη αυτή η ρευστότητα πολλών συναισθημάτων πρέπει να αποκτήσει ρυθμούς, αλήθεια και έναν μηχανισμό όπου οι ψυχικές εντάσεις ισορροπούν με τον αυτοσαρκασμό, οι εκρήξεις δεν είναι αυτοσκοπός και η κορύφωση δεν εμπεριέχει απολυτότητα, μόνο στάδια.
Το έργο πραγματεύεται το πέρασμα του χρόνου. Πώς βιώνετε εσείς αυτή τη θεματική ως ηθοποιός, αλλά και ως άνθρωπος;
Η Νίνα λέει σε κάποια φάση: «Ο χρόνος μάς κυνηγά. Πιστεύω θα έπρεπε να ζούμε μέχρι 200 ετών, έτσι θα δινόταν η ευκαιρία να τα κάνουμε μαντάρα και μετά να έχουμε το δικαίωμα να αλλάξουμε γνώμη και να ξεκινήσουμε από την αρχή!» Ως άνθρωπο με απασχολεί ο χρόνος από την εφηβεία μου. Πάντα ένιωθα ότι με κυνηγά ο χρόνος, πάντα έλεγα χρειάζομαι 48 ώρες μέσα στην ημέρα, οι 24 μου είναι λίγες. Θέλω όλες οι στιγμές μου να βιώνονται, δεν θέλω να τις σπαταλήσω, ξέρω ότι δεν γυρνούν πίσω. Εχω δέος για τον χρόνο που μου δίνεται και ευχαριστώ για την κάθε μέρα, δεν θεωρώ την κάθε μέρα δεδομένη. Ως ηθοποιός, αισθάνομαι τον χρόνο φίλο μου. Η βιωματική εμπειρία στη σκηνή αποκτιέται μόνο με τον χρόνο και κάθε φορά σε πάει ένα βήμα πιο πέρα. Το θέατρο φυσικά είναι άπιαστο, δεν το κατακτάς ποτέ, όμως το πέρασμα του χρόνου σε φέρνει όλο και πιο κοντά στην καλύτερη εκδοχή του εαυτού σου, έτσι το νιώθω.
Θεωρείτε πως η πίεση για «αιώνια νεότητα» είναι ένα ευρύτερο κοινωνικό φαινόμενο που ξεπερνά το θέατρο και επηρεάζει ειδικά τις γυναίκες καλλιτέχνιδες σήμερα;
Δεν επηρεάζει μόνο τις γυναίκες καλλιτέχνιδες, επηρεάζει όλες τις γυναίκες ανεξαιρέτως! Υπάρχει μια φρενίτιδα γύρω από την ομορφιά. Είναι η μεγαλύτερη βιομηχανία του κόσμου με δισεκατομμύρια σε τζίρους. Βομβαρδιζόμαστε κάθε στιγμή από συγκεκριμένα πρότυπα που έχουν ενοχοποιήσει τη ρυτίδα λες και είναι αρρώστια. Μάλιστα, θα σου πω κάτι που έγραψα πέρυσι σε ένα one woman’s show με στοιχεία stand up που είχα παρουσιάσει: «Δεν το ήξερες ότι οι ρυτίδες από δω και πέρα θα διώκονται ποινικά;» Νομίζω τα λέει όλα. Και από πότε η ομορφιά είναι συνδεδεμένη με την «αιώνια νεότητα»; Ομορφιά δεν σημαίνει φρεσκάδα! Η φρεσκάδα, ναι, είναι της νιότης, η ομορφιά όμως, όχι. Η ομορφιά είναι κάτι άυλο, κάτι από αλλού φερμένο, μαγικό, που το εκπέμπει κανείς, όπως και η γοητεία, και μπορεί να διατηρηθεί και σε ώριμες ηλικίες. Ολο αυτό το κλίμα περί… αιώνιας νιότης έφερε και καθιέρωσε τον ηλικιακό ρατσισμό στους χώρους εργασίας, που αυτό από μόνο του είναι αρκετό για να δονήσει ψυχές και να επαναπροσδιορίσει αισθητικές και ηθικές.
Η παράσταση αποκαλύπτει την «αλήθεια πίσω από τα φώτα». Πόσο κοντά βρίσκεται αυτή η αλήθεια στη δική σας εμπειρία;
Η Νίνα έχει υπάρξει σταρ, παντρεμένη με θεατρικό παραγωγό. Εγώ δεν γνωρίζω τι είναι σταρ, δεν έχω υπάρξει και δεν είμαι παντρεμένη με παραγωγό, αλλά μπορώ να φανταστώ τα προνόμια που θα μπορούσε να της παρέχει μια τέτοια σχέση. Τη στιγμή λοιπόν που την εγκαταλείπει ο σύζυγος για μια νεότερη ηθοποιό, καλείται να πάει σε μια ακρόαση. Και εκεί φυσικά οι αλήθειες μας συνδέονται. Ολοι οι ηθοποιοί γνωρίζουμε τη διαδικασία της οντισιόν, την αγωνία αν θα μας επιλέξουν και φυσικά αν το κλίμα της ακρόασης είναι θετικό ή όχι. Επίσης, όλοι οι ηθοποιοί γνωρίζουμε την ανεργία και την ανασφάλεια αν θα έχουμε δουλειά την επόμενη σεζόν. Η αλήθεια είναι ότι η δική μου εμπειρία στον θεατρικό χώρο είναι σε γενικές γραμμές υγιής. Δεν έχω αντιμετωπίσει ακρότητες, κι εκεί που έβλεπα ότι μάλλον θα τις αντιμετώπιζα, γινόμουν… καπνός. Καμιά δουλειά δεν αξίζει να της δίνουμε περισσότερη αξία από αυτήν που έχει, και μάλιστα με κόστος κομμάτια του εαυτού μας.
Το κείμενο αγγίζει ζητήματα εξουσίας και εκμετάλλευσης στον χώρο του θεάτρου. Πιστεύετε ότι μετά το #MeToo έχουν αλλάξει ουσιαστικά οι συνθήκες ή απλώς έχει αλλάξει ο τρόπος που μιλάμε γι’ αυτές;
Τα ζητήματα εξουσίας και εκμετάλλευσης υπάρχουν και θα υπάρχουν δυστυχώς σε όλους τους χώρους. Είναι η φύση του ανθρώπου να επιθυμεί να εξουσιάζει. Η ιστορία του κόσμου μας δείχνει ότι όλοι μισούν την εξουσία, μέχρι να την αποκτήσουν οι ίδιοι. Τώρα με το #MeToo θέλω να πιστεύω ότι αυτός που θα επιχειρούσε μια άσεμνη, προσβλητική, κακοποιητική συμπεριφορά θα το σκεφτεί δίπλα και τριπλά για να το πράξει. Από την άλλη μεριά, η ιστορία μάς απέδειξε ότι ο έχων την εξουσία, η οποία τείνει να είναι μεθυστική, αισθάνεται πολλές φορές «άπιαστος», οπότε χρειάζεται πάντοτε συνεχής επαγρύπνηση.
Παίζετε στα αγγλικά μπροστά σε ελληνικό κοινό. Αυτό δημιουργεί απόσταση ή μια διαφορετική μορφή οικειότητας;
Ωραία ερώτηση. Καταρχάς να πω ότι το θέατρο από μόνο του είναι μια διεθνής γλώσσα. Τώρα, στο Theatre of the No υποδεχόμαστε κοινό απ’ όλο τον κόσμο και φυσικά με ελληνικούς υπότιτλους για το ελληνικό κοινό. Το θέατρο ήταν και εξακολουθεί να είναι χώρος σύνδεσης και συλλογικού βιώματος, σ’ έναν κόσμο απομονωμένο και περιορισμένο στη μοναχική εμπειρία της οθόνης. Είναι πολύ όμορφο να βλέπω στο κοινό ανθρώπους από τόσες διαφορετικές εθνικότητες να παρακολουθούν την ίδια παράσταση χωρίς τα όρια της γλώσσας. Εχω παρακολουθήσει παραστάσεις σε άγνωστες γλώσσες και τις απόλαυσα. Μετά το πέρας της παράστασης έχουμε ανοιχτή συζήτηση με το κοινό, για όποιον φυσικά επιθυμεί να μείνει, κι εκεί πραγματικά φαίνεται πως το θέατρο έχει κοινή γλώσσα ανεξαρτήτως εθνικότητας.
Συνεργάζεστε με τον σκηνοθέτη Yoel Wulfhart. Υπήρξαν στιγμές «σύγκρουσης» που τελικά οδήγησαν σε κάτι δημιουργικό;
Αυτή είναι η τρίτη μου συνεργασία με τον Υoel Wulfhart. Είχα τη χαρά να ανήκω στην αρχική διανομή της πρώτης παράστασης του θεάτρου πριν από δύο χρόνια, στο «Περιμένοντας τον Γκοντό», όπου ήταν ο παραγωγός. Αργότερα ως παραγωγός μου πρότεινε να σκηνοθετήσω το «Bachelors and Bachelorettes» και τώρα για τρίτη φορά συνεργαζόμαστε, με τον Yoel στον ρόλο του σκηνοθέτη. Ο Yoel δεν αρέσκεται καθόλου στις εντάσεις. Αντίθετα κάθεται πίσω, παρατηρεί προσεκτικά, σημειώνει, και όταν έχει κάτι ουσιαστικό να πει τότε παρεμβαίνει. Είναι γενναιόδωρος, αφήνει χώρο στον ηθοποιό να εξερευνήσει και να τολμήσει και την ίδια στιγμή αφήνεται και ο ίδιος σε αυτό που γεννιέται σε κάθε πρόβα.
Ως ηθοποιός αλλά και σκηνοθέτρια έχετε μια διπλή οπτική. Πόσο εύκολο είναι στην Ελλάδα να υπάρξει καλλιτεχνικός λόγος που να είναι ταυτόχρονα προσωπικός και πολιτικός χωρίς να «τιμωρείται»;
Η αλήθεια είναι ότι δεν μπαίνω σε αυτή τη διαδικασία σκέψης. Θα με απέτρεπε από πολλά. Για μένα το θέατρο είναι ένας χώρος ανοιχτός, όπου μπορώ να πλάσω και να πω ιστορίες, είτε ως σκηνοθέτρια είτε ως ηθοποιός, που με τον τρόπο τους θα καταφέρουν να αφήσουν κάποιο αποτύπωμα στο κοινό. Ή και όχι. Το πώς εκλαμβάνεται αυτό που θέλω να επικοινωνήσω είναι καθαρά υποκειμενικό, δεν το βαφτίζω τίποτα, δεν μου αρέσουν οι ταμπέλες. Αλλιώς θα πρέπει να υποκύψω στο ειδολογικό πλαίσιο και αυτό με περιορίζει τρομερά. Από κει και πέρα, κάθε εγχείρημα καλλιτεχνικό ή μη εμπεριέχει και το ρίσκο του. Αυτή η τιμωρία στην οποία αναφέρεται η ερώτηση εικάζω ότι έχει μια «συνωμοτική» κριτική, η οποία είναι και επικίνδυνη και άδικη, γιατί συνήθως κρύβεται πίσω από την ανωνυμία και την προκατάληψη και προσφέρει την αυταπάτη της αντικειμενικότητας.
Επειτα από μια πορεία με σημαντικές διακρίσεις, όπως για τη «Δεσποινίδα Τζούλια» του Στρίντμπεργκ, τι σημαίνει για εσάς αυτός ο ρόλος στη συγκεκριμένη φάση της καριέρας σας;
Είναι μια ευτυχής στιγμή για μένα γιατί εμπεριέχει όλο το πακέτο αυτή η συνεργασία: ρόλο-πρόκληση, δυνατή γραφή από την Κάτια Σπερελάκη, η τρίτη μου συνεργασία με το Theatre of the No που θεωρώ πια θεατρικό μου σπίτι, καλούς πιστούς γενναιόδωρους συνεργάτες. Ευγνωμοσύνη μόνο!
Εχοντας περάσει και από την τηλεόραση, με σειρές όπως «Η γη της ελιάς», πώς βλέπετε τον ρόλο της μαζικής κουλτούρας σήμερα; Μπορεί να λειτουργήσει ως φορέας κοινωνικού προβληματισμού ή κυρίως αναπαράγει στερεότυπα;
Είναι θέμα οπτικής, όπως όλα άλλωστε. Και τα δύο είναι πιθανά. Για να υπάρχει η μαζική κουλτούρα που επιτρέπει στα στερεότυπα να αναπαράγονται, κάτι πρέπει να μας λέει αυτό.
Θα κλείσω την κουβέντα μας με ένα ερώτημα από τον μονόλογο «ΝΙΝΑ 2»: Ποιος μένει όταν σβήσουν τα φώτα; Τι θα απαντούσατε εσείς σήμερα σε αυτό;
Οτι μένουμε με τις επιλογές μας, γι’ αυτό και πρέπει να φροντίζουμε να είναι οι σωστές για μας.
