Μια εξέλιξη με δυνητικά καθοριστική σημασία για τη Μέση Ανατολή, τις διεθνείς αγορές ενέργειας και τις ισορροπίες ασφαλείας καταγράφηκε με τη δημοσιοποίηση του κειμένου της προσωρινής συμφωνίας που υπέγραψαν οι πρόεδροι των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν για τον τερματισμό του πολέμου.
Το μνημόνιο κατανόησης, το οποίο υπεγράφη από τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ και τον Ιρανό πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν, θέτει το πλαίσιο για μια 60ήμερη περίοδο εκεχειρίας και διαπραγματεύσεων με στόχο την επίτευξη οριστικής συμφωνίας. Την ίδια ώρα, ωστόσο, ο Τραμπ έστειλε αυστηρό μήνυμα προς την Τεχεράνη, προειδοποιώντας ότι οι αμερικανικές επιθέσεις μπορούν να επανέλθουν εάν το Ιράν δεν τηρήσει τις δεσμεύσεις του.
Υπογραφή στις Βερσαλλίες και αισιοδοξία από τη Γαλλία
Η υπογραφή της συμφωνίας πραγματοποιήθηκε στις Βερσαλλίες, παρουσία του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν. Ο Γάλλος ηγέτης δημοσίευσε σχετικό βίντεο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αναφέροντας ότι η συμφωνία «ανοίγει τον δρόμο για μια διαρκή ειρήνη», ενώ επισήμανε ότι επιτρέπει την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και μπορεί να συμβάλει στη μείωση των διεθνών τιμών ενέργειας.
Λίγη ώρα αργότερα, ο Ντόναλντ Τραμπ επιβεβαίωσε την υπογραφή του μνημονίου δηλώνοντας: «Υπογράφηκε. Το υπέγραψα στις Βερσαλλίες, μόλις τώρα».
Σύμφωνα με την ιρανική πλευρά, το κείμενο τέθηκε άμεσα σε ισχύ, ενώ η Τεχεράνη έδωσε στη δημοσιότητα φωτογραφίες του προέδρου Πεζεσκιάν με τις σελίδες που φέρουν τις υπογραφές των δύο ηγετών.
Τα βασικά σημεία της συμφωνίας
Η συμφωνία περιλαμβάνει 14 άρθρα και καλύπτει ένα ευρύ φάσμα ζητημάτων, από την κατάπαυση του πυρός και τη ναυσιπλοΐα έως το πυρηνικό πρόγραμμα και τις οικονομικές κυρώσεις.
Προβλέπει άμεσο τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, καθώς και αμοιβαία δέσμευση ΗΠΑ και Ιράν να μην προσφύγουν ξανά σε πολεμικές ενέργειες ή απειλή χρήσης βίας.
Οι δύο χώρες συμφώνησαν επίσης να διαπραγματευτούν μια οριστική συμφωνία εντός 60 ημερών, με δυνατότητα παράτασης της προθεσμίας εφόσον υπάρξει κοινή συναίνεση. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην προοδευτική άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού, στην αποκατάσταση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας και στην επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ χωρίς επιβαρύνσεις για τα εμπορικά πλοία.
Παράλληλα, η Ουάσινγκτον δεσμεύεται να προχωρήσει σε σταδιακή άρση όλων των κυρώσεων κατά του Ιράν, να επιτρέψει τις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου και να αποδεσμεύσει τα παγωμένα ιρανικά κεφάλαια που βρίσκονται στο εξωτερικό.
Στο οικονομικό σκέλος, προβλέπεται η δημιουργία επενδυτικού προγράμματος ύψους τουλάχιστον 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την ανοικοδόμηση και ανάπτυξη της ιρανικής οικονομίας.
Τι προβλέπεται για το πυρηνικό πρόγραμμα
Κεντρικό στοιχείο του μνημονίου αποτελεί το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης. Το Ιράν επαναβεβαιώνει ότι δεν θα αποκτήσει ούτε θα αναπτύξει πυρηνικά όπλα και αποδέχεται τη διαχείριση του αποθέματος εμπλουτισμένου ουρανίου υπό την εποπτεία του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας.
Η συμφωνία προβλέπει ως ελάχιστη λύση την αραίωση του εμπλουτισμένου ουρανίου εντός του ιρανικού εδάφους, γεγονός που συνιστά συμβιβασμό σε σχέση με την αρχική αμερικανική απαίτηση για πλήρη καταστροφή ή απομάκρυνση του υλικού από τη χώρα.
Αντίθετα, το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν παραμένει εκτός της παρούσας συμφωνίας, όπως και το ζήτημα της στήριξης που παρέχει η Τεχεράνη σε οργανώσεις της περιοχής, μεταξύ των οποίων και η Χεζμπολάχ.
Οι νέες απειλές Τραμπ
Παρά το κλίμα αισιοδοξίας που επιχειρούν να καλλιεργήσουν οι δύο πλευρές, ο Ντόναλντ Τραμπ διατήρησε υψηλούς τόνους. «Θα τους βομβαρδίσουμε ανελέητα αν παραβιάσουν τη συμφωνία», δήλωσε από τη Γαλλία, ενώ υπογράμμισε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι έτοιμες να επαναλάβουν τις στρατιωτικές επιχειρήσεις εάν δεν μείνουν ικανοποιημένες από τη στάση της Τεχεράνης.
Την ίδια στιγμή, χαρακτήρισε τους Ιρανούς «έξυπνους ανθρώπους» και εξέφρασε την ελπίδα ότι οι συνομιλίες των επόμενων δύο μηνών θα οδηγήσουν σε μόνιμη ειρήνη και σταθερότητα στην περιοχή.
Διαφωνία με το Ισραήλ και συγκρούσεις στον Λίβανο
Ένα από τα δυσκολότερα ζητήματα παραμένει ο Λίβανος. Το Ισραήλ δεν συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις και εξακολουθεί να διατηρεί επιφυλάξεις ως προς τη στάση του απέναντι στη Χεζμπολάχ.
Ο Τραμπ αποκάλυψε εκ νέου τη διαφωνία του με τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπέντζαμιν Νετανιάχου, δηλώνοντας: «Ο Νετανιάχου είναι καλός άνθρωπος, αλλά μερικές φορές ενθουσιάζεται λίγο». Προσθέτοντας ότι έχει ζητήσει από το Ισραήλ να επιδείξει μεγαλύτερη αυτοσυγκράτηση στις επιχειρήσεις του στον Λίβανο.
Παρά τις δεσμεύσεις που περιλαμβάνει το μνημόνιο, οι εχθροπραξίες δεν έχουν τερματιστεί πλήρως. Λιβανικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν νέες ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές και πυρά πυροβολικού στον νότιο Λίβανο, ενώ αναφέρθηκαν και επιθέσεις με drones εναντίον ισραηλινών δυνάμεων. Σύμφωνα με το Ισραήλ, πέντε στρατιώτες τραυματίστηκαν.
Η πρώτη αντίδραση των αγορών
Η προοπτική επαναλειτουργίας των Στενών του Ορμούζ προκάλεσε αρχικά υποχώρηση των τιμών του πετρελαίου, με το Brent να διολισθαίνει κάτω από τα 80 δολάρια το βαρέλι, στο χαμηλότερο επίπεδο από την έναρξη του πολέμου.
Ωστόσο, η ανάκαμψη των τιμών ήρθε γρήγορα, καθώς οι δηλώσεις Τραμπ περί ενδεχόμενης επανάληψης των αμερικανικών βομβαρδισμών επανέφεραν την ανησυχία των αγορών για τη σταθερότητα της εύθραυστης συμφωνίας.
