Σε μια περίοδο κατά την οποία η ακρίβεια εξακολουθεί να ασκεί έντονες πιέσεις στους οικογενειακούς προϋπολογισμούς και το ιδιωτικό χρέος παραμένει σε υψηλά επίπεδα, η αύξηση του ακατάσχετου τραπεζικού λογαριασμού έρχεται να προσφέρει σχετική «ανάσα» σε χιλιάδες πολίτες που βρίσκονται αντιμέτωποι με ληξιπρόθεσμες οφειλές.
Η αναπροσαρμογή του ορίου προστασίας από τα 1.250 στα 1.600 ευρώ ανακοινώθηκε από τον υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκο Πιερρακάκη κατά τη διάρκεια του κοινοβουλευτικού ελέγχου στη Βουλή και διευρύνει το πλαίσιο προστασίας των τραπεζικών καταθέσεων από κατασχέσεις που επιβάλλονται από τη φορολογική διοίκηση, τα ασφαλιστικά ταμεία ή τα πιστωτικά ιδρύματα.
Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα σε μια συγκυρία κατά την οποία η αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών έχει δεχθεί σημαντικό πλήγμα από το κύμα ανατιμήσεων των τελευταίων ετών, καθιστώντας ακόμη πιο κρίσιμη την ύπαρξη ενός ελάχιστου προστατευμένου ποσού για την κάλυψη βασικών αναγκών διαβίωσης.
Τι αλλάζει με το νέο όριο
Η αύξηση του ακατάσχετου κατά περίπου 28% σημαίνει ότι μεγαλύτερο μέρος των καταθέσεων θα παραμένει εκτός του πεδίου αναγκαστικής είσπραξης, ενισχύοντας την προστασία των πολιτών που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες.
Παρότι η αναπροσαρμογή δεν αντισταθμίζει πλήρως τις σωρευτικές επιπτώσεις του πληθωρισμού της μεταπανδημικής περιόδου, ενισχύει ουσιαστικά το δίχτυ ασφαλείας για χιλιάδες οφειλέτες. Ο θεσμός του ακατάσχετου λογαριασμού αποτελεί διαχρονικά έναν από τους σημαντικότερους μηχανισμούς προστασίας, καθώς διασφαλίζει ότι ακόμη και σε περίπτωση ληξιπρόθεσμων χρεών θα παραμένει διαθέσιμο ένα ελάχιστο ποσό για τις καθημερινές ανάγκες του πολίτη.
Η προστασία δεν ισχύει αυτόματα
Παρά τη διεύρυνση του ορίου, η προστασία δεν ενεργοποιείται αυτόματα για όλους τους τραπεζικούς λογαριασμούς. Βασική προϋπόθεση είναι ο φορολογούμενος να έχει δηλώσει ηλεκτρονικά στην ΑΑΔΕ έναν και μοναδικό τραπεζικό λογαριασμό ως ακατάσχετο. Μόνο ο συγκεκριμένος λογαριασμός και μόνο σε ένα πιστωτικό ίδρυμα απολαμβάνει τη σχετική προστασία.
Εφόσον δεν έχει πραγματοποιηθεί η απαιτούμενη δήλωση, οι καταθέσεις παραμένουν εκτεθειμένες σε μέτρα αναγκαστικής είσπραξης.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται για όσους λαμβάνουν μισθούς, συντάξεις ή ασφαλιστικές παροχές. Οι δικαιούχοι καλούνται να δηλώνουν αποκλειστικά τον λογαριασμό στον οποίο κατατίθενται οι αποδοχές τους τόσο στην ΑΑΔΕ όσο και στην τράπεζά τους, ώστε να εξασφαλίζεται πλήρως η εφαρμογή του ακατάσχετου.
Τι ισχύει στους κοινούς λογαριασμούς
Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει η εφαρμογή του μέτρου στους κοινούς τραπεζικούς λογαριασμούς. Το ακατάσχετο ισχύει για κάθε συνδικαιούχο ξεχωριστά, υπό την προϋπόθεση ότι όλοι έχουν προβεί στη σχετική δήλωση. Αν κάποιος από τους συνδικαιούχους δεν έχει δηλώσει τον λογαριασμό ως ακατάσχετο, ενδέχεται να προκύψουν δεσμεύσεις ποσών ακόμη και κάτω από το προβλεπόμενο όριο.
Ενδεικτικό είναι το παράδειγμα κοινού λογαριασμού στον οποίο κατατίθεται σύνταξη ύψους 1.000 ευρώ. Εάν ένας από τους δύο συνδικαιούχους έχει οφειλές και δεν έχει προβεί στη σχετική δήλωση, η τράπεζα μπορεί να δεσμεύσει το ποσό που αντιστοιχεί στο μερίδιό του, δηλαδή 500 ευρώ.
Παράλληλα, για όσους λαμβάνουν εισόδημα από περισσότερες πηγές, όπως διαφορετικούς φορείς μισθοδοσίας ή συνταξιοδότησης, το ακατάσχετο υπολογίζεται επί του συνολικού ποσού των αποδοχών.
Επιπλέον όφελος για όσους τηρούν τις ρυθμίσεις
Το ισχύον θεσμικό πλαίσιο προβλέπει και πρόσθετα κίνητρα για τους οφειλέτες που έχουν ενταχθεί σε ρύθμιση και εξυπηρετούν κανονικά τις υποχρεώσεις τους.
Στις περιπτώσεις αυτές δίνεται η δυνατότητα σταδιακής αύξησης του ακατάσχετου ποσού, επιβραβεύοντας τη συνέπεια και ενισχύοντας την οικονομική ευελιξία των πολιτών που τηρούν τις συμφωνημένες ρυθμίσεις.
Η πρόβλεψη αυτή αποσκοπεί στην ενίσχυση της φορολογικής συμμόρφωσης, ενώ παράλληλα παρέχει ένα επιπλέον κίνητρο για τη διατήρηση των ρυθμίσεων σε ισχύ.
Οι εξαιρέσεις που προβλέπει ο νόμος
Η νομοθεσία προβλέπει ειδικό καθεστώς προστασίας για συγκεκριμένες κατηγορίες εισοδημάτων και παροχών. Ακατάσχετα παραμένουν τα ποσά που καταβάλλονται ως διατροφή, ενώ ειδικοί κανόνες εφαρμόζονται για μισθούς, συντάξεις και ασφαλιστικά βοηθήματα.
Για μηνιαίες αποδοχές έως 1.000 ευρώ δεν επιτρέπεται καμία κατάσχεση. Για το τμήμα του εισοδήματος από 1.000 έως 1.500 ευρώ μπορεί να κατασχεθεί το 50%, ενώ για ποσά που υπερβαίνουν τα 1.500 ευρώ επιτρέπεται η κατάσχεση ολόκληρου του υπερβάλλοντος ποσού. Έτσι, σε εργαζόμενο με μηνιαίο μισθό 1.600 ευρώ μπορεί να κατασχεθεί συνολικά ποσό 350 ευρώ.
Παράλληλα, προστατεύονται τα τέσσερα πέμπτα των ημερομισθίων, ενώ μόνο το ένα πέμπτο μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο κατάσχεσης.
Αντίστοιχη πρόβλεψη ισχύει και για τα εφάπαξ βοηθήματα που καταβάλλονται κατά την έξοδο από την εργασία ή το επάγγελμα. Το 50% του ποσού παραμένει ακατάσχετο και μόνο το υπόλοιπο μισό μπορεί να δεσμευθεί.
Ποια επιδόματα δεν κατάσχονται
Εκτός του πεδίου των κατασχέσεων παραμένει ένα ευρύ φάσμα κοινωνικών παροχών και οικονομικών ενισχύσεων. Στις προστατευόμενες παροχές περιλαμβάνονται το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα, το επίδομα ανεργίας, το επίδομα θέρμανσης, τα προνοιακά επιδόματα, η επιδότηση ενοικίου, τα επιδόματα εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης ανέργων, οι οικονομικές ενισχύσεις προς χαμηλοσυνταξιούχους, η διατροφή ανήλικων τέκνων, τα έπαθλα της φορολοταρίας καθώς και οι αποζημιώσεις ή παροχές του ΕΛΓΑ.
Παράλληλα, ακατάσχετα παραμένουν τα έκτακτα οικονομικά βοηθήματα που χορηγούνται από δήμους σε ειδικές περιπτώσεις, καθώς και κάθε άλλη παροχή που η νομοθεσία ορίζει ρητά ως προστατευόμενη.
Ανάσα, όχι λύση στο πρόβλημα του χρέους
Η αύξηση του ακατάσχετου λογαριασμού δεν αποτελεί λύση στο διαρκώς διογκούμενο πρόβλημα του ιδιωτικού χρέους. Ωστόσο, δημιουργεί ένα ευρύτερο περιθώριο οικονομικής ασφάλειας για χιλιάδες νοικοκυριά που αντιμετωπίζουν οφειλές προς το Δημόσιο, τα ασφαλιστικά ταμεία ή τις τράπεζες.
Σε συνθήκες επίμονης ακρίβειας και αυξημένου κόστους διαβίωσης, το νέο όριο των 1.600 ευρώ λειτουργεί ως ένα ισχυρότερο δίχτυ προστασίας, επιτρέποντας σε μεγαλύτερο μέρος των καταθέσεων να παραμένει διαθέσιμο για την κάλυψη βασικών αναγκών και καθημερινών υποχρεώσεων.
