Από τον Πλάτωνα στον Γερμανό φιλόσοφο Γιούργκεν Χάμπερμας, που απεβίωσε πρόσφατα, ο διάλογος και η δημόσια σφαίρα συνιστούν τα θεμέλια της δημοκρατίας
Η φράση αυτή, η οποία αποτυπώνει τον πιο κραυγαλέο, κακώς εννοούμενο εγωισμό, καταδυναστεύει όλα τα έργα και τις προσπάθειες στην πατρίδα μας. Κάτι σαν εθνική κατάρα. Εκδηλώνεται προς κάθε ενεργούν υποκείμενο, είδος δραστηριότητας και σχέσεως, με κάθε μέσο. Ακόμη και όταν όσοι την ξεστομίζουν από τα χείλη τους, ενώ την έχουν σφηνωμένη ανέκαθεν και εσαεί στο μυαλό τους, διαθέτουν τη δυνατότητα να της προσδώσουν το μανδύα της «κριτικής». Εύληπτα παραδείγματα, η πολιτική, θεατρική, κινηματογραφική, εν γένει καλλιτεχνική και, ασυζητητί σε πρωτοκαθεδρία, η κοινωνική κριτική, είτε δημόσια είτε ιδιωτική.
Αυτή η τελευταία προσφέρει ακόμη πιο εύληπτα παραδείγματα από την καθημερινότητα του καθενός μας. Πόσοι φίλοι, συγγενείς, συνεργάτες, αφεντικά μάς απαντούν πριν καν ολοκληρώσουμε αυτό που θέλουμε να πούμε; Σε πόσες συνομιλίες δεν έχουμε διακρίνει εκείνους από τους συμμετέχοντες οι οποίοι, αντί να παρακολουθούν τον ομιλούντα συνομιλητή τους, εμφανώς σκέφτονται τι θα πουν οι ίδιοι μόλις τελειώσει; Πόσους κανονικούς διαλόγους, όχι παράλληλους μονολόγους (!), έχουμε παρακολουθήσει στη ζωή μας ή έχουμε συμμετάσχει σ’ αυτούς; Μας έμαθαν ποτέ τον τρόπο με τον οποίο διεξάγεται μία ουσιαστική συζήτηση; Και ως τέτοια ορίζεται αυτή η οποία μπορεί να καταλήξει σε κάποιο κοινό συμπέρασμα ή σε μία διαφωνία, αμφότερες των οποίων σου αφήνουν την ικανοποίηση ότι έγινες σοφότερος από την ανταλλαγή επιχειρημάτων και απόψεων.
Από τον Πλάτωνα στον Γερμανό φιλόσοφο Γιούργκεν Χάμπερμας, που απεβίωσε πρόσφατα, ο διάλογος και η δημόσια σφαίρα συνιστούν τα θεμέλια της δημοκρατίας. Από την καλλιέργειά τους εξαρτάται όχι μόνο η ποιότητά της, αλλά και η νομιμοποίηση και ο έλεγχος της πολιτικής εξουσίας. Αυτό το τελευταίο ίσως συνιστά έναν σοβαρό λόγο για τον οποίο δεν μας διδάσκουν να συζητάμε… Η αγελαία, χύδην συμπεριφορά ελέγχεται και ποδηγετείται ευκολότερα… Βεβαίως και σε προσωπικό επίπεδο, από τα δυσκολότερα εγχειρήματα είναι να περιορίσεις τον εγωισμό, τον ναρκισσισμό, τη ματαιοδοξία, την αλαζονεία, την αυταρέσκειά σου. Ολες εκείνες τις ιδιότητες που οδηγούν σε χαρακτήρες και συμπεριφορές διαταραγμένες.
Οταν αυτοί κυριαρχούν, πώς να υπάρξει συνέχεια, πρόοδος, ενθάρρυνση; Πώς να τολμήσουν να εκδηλωθούν νεότερες, διαφορετικές, ρηξικέλευθες αντιλήψεις, όταν καραδοκεί το «μαύρο σκοτάδι» για να τις «καταπιεί» μαζί με αυτούς που θα τις εκφράσουν; Πoια συμβολή μπορεί να έχει μία «κριτική» ισοπεδωτική και απαξιωτική, a priori, στη βελτίωση αυτού προς τον οποίο απευθύνεται και της προσπάθειάς του; Κάπως έτσι αναπόφευκτα ακολουθούν η στασιμότητα, οι συνεχείς ανακυκλώσεις «παλαιών υλικών», η ατολμία, η βαρεμάρα, η αδυναμία υπερπήδησης αντιξοοτήτων και, τέλος, η κατάθλιψη ως αποτέλεσμά τους. Εδώ ακριβώς βρισκόμαστε. Ενας λαός που, επειδή εδώ και καιρό αδυνατεί να ακούσει, να επικοινωνήσει, να εμπνευστεί, να δημιουργήσει, για να μην αυτοκτονήσει, φαντασιώνεται ότι μπορεί να έχει άποψη για όλα και για όλους και ας μη γνωρίζει τίποτα και κανέναν! Τόσο ξετσίπωτα, τόσο θλιβερά! Και άντε να δούμε ποιος και τι θα μας συμμαζέψει… Γιατί έτσι, προφανώς, δεν είμαστε για τίποτα ούτε μπορούμε να πάμε πουθενά!
