Χωρίς καμία αλλαγή σε σχέση με το κείμενο που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση, κατατέθηκαν προς συζήτηση και ψήφιση στη Βουλή οι διατάξεις για τους εγκαταλελειμμένους οικισμούς. Με πρόσχημα την αναβίωσή τους ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, ανοίγει τον δρόμο για την πολεοδόμηση μεγάλων εκτός σχεδίου εκτάσεων γύρω από τους οικισμούς αυτούς.
- Από τον Βασίλη Παπακωνσταντόπουλο
Η ρύθμιση αφορά περισσότερους από 6.500 οικισμούς και 1.300 δημοτικές κοινότητες, αγγίζοντας το 27% των νησιωτικών και ορεινών οικισμών της χώρας. Το σχέδιο του ΥΠΕΝ μετακινεί το κέντρο βάρους από την αποκατάσταση του υφιστάμενου οικισμού στη δημιουργία νέων οργανωμένων αναπτύξεων στις γειτονικές εκτάσεις. Κάτι που καθιστά κάτι παραπάνω από υπαρκτό τον κίνδυνο να επιταχυνθούν μεγάλες τουριστικές επενδύσεις σε περιοχές ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, μεταβάλλοντας ριζικά τον χαρακτήρα παραδοσιακών νησιωτικών και ορεινών οικισμών.
Το υπουργείο υποστηρίζει ότι η αναβίωση εγκαταλελειμμένων και φθινόντων οικισμών αποτελεί εργαλείο βιώσιμης ανάπτυξης και περιφερειακής πολιτικής, που μπορεί να συμβάλει στη διατήρηση της κοινωνικής και οικονομικής ζωής, ιδιαίτερα στα μικρά νησιά και στις περιοχές που αντιμετωπίζουν έντονη πληθυσμιακή αποδυνάμωση. Με τα εργαλεία, όμως, που εισάγει η αναβίωση ενός μικρού παραδοσιακού οικισμού θα ξεκλειδώσει στην πραγματικότητα τη δυνατότητα ανάπτυξης εκτεταμένων τουριστικών ή οικιστικών εγκαταστάσεων, με μέγεθος δυσανάλογο προς τον ίδιο τον οικισμό.
Τους κινδύνους που κρύβουν οι διατάξεις του σχεδίου νόμου αναδεικνύουν, μιλώντας στη «δημοκρατία» ο πρόεδρος του Συλλόγου Ελλήνων Πολεοδόμων και Χωροτακτών (ΣΕΠΟΧ) Λουκάς Τριάντης, ο καθηγητής Πολεοδομίας στη Σχολή Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ Νίκος Μπελαβίλας και η πρόεδρος του Συμβουλίου Θεσμικού Πλαισίου της Ελληνικής Εταιρείας Περιβάλλοντος και Πολιτισμού (ΕΛΛΕΤ) Μπέτυ Χατζηνικολάου.
«Το υπουργείο λέει ότι η ρύθμιση γίνεται για εθνικούς λόγους. Δεν ισχύει, είναι προσχηματικό, δεν είναι αυτός ο στόχος. Είναι να κινηθούν το real estate και ο τουρισμός, με μεγάλα κεφάλαια που δεν ανταποκρίνονται στις τοπικές κοινωνίες» επισήμανε ο κ. Τριάντης. Εκανε λόγο για μεγάλης κλίμακας επεμβάσεις, που θα ανατρέψουν και θα αλλάξουν τη φυσιογνωμία των οικισμών. «Το σχέδιο είναι προβληματικό για το τοπίο και την πολιτιστική κληρονομιά. Παράλληλα, δεν είναι αυτός ο κατάλληλος τρόπος για να παρέμβει η κυβέρνηση για το δημογραφικό» τόνισε ο πρόεδρος του ΣΕΠΟΧ.
Σημείωσε ότι οι διατάξεις αυτές αποδεικνύουν ότι η αλλαγή των ορίων των οικισμών έκρυβαν σκοπιμότητες. Εξήγησε ότι στο Π.Δ. για την οριοθέτηση οικισμών η ρύθμιση για τις αραιοδομημένες εκτάσεις μεταξύ προηγούμενου και μελλοντικού ορίου, προκειμένου να παρακαμφθεί η απόφαση του ΣτΕ για τον περιορισμό των παλαιών ορίων, ενεργοποίησε το εργαλείο των Περιοχών Ελέγχου Χρήσεων (ΠΕΧ). Οι ΠΕΧ προορίζονταν και ως περιοχές προς πολεοδόμηση και μάλιστα ως περιοχές επέκτασης. Ετσι, με το Π.Δ. για την οριοθέτηση οικισμών το ΥΠΕΝ άνοιξε ένα νέο «παράθυρο» διευκόλυνσης της δόμησης, ακόμα και της οργανωμένης ιδιωτικής πολεοδόμησης, πέριξ των οικισμών.
Από την πλευρά του, ο κ. Μπελαβίλας υποστήριξε ότι η επίκληση της «αναβάθμισης οικισμών» λειτουργεί ουσιαστικά ως προσχηματική αιτιολόγηση, προκειμένου να παρακαμφθούν οι πάγιες συνταγματικές επιφυλάξεις απέναντι στη θέσπιση όρων δόμησης σε παρθένες εκτός σχεδίου εκτάσεις. «Η εφαρμογή των νέων διατάξεων δίνει τη δυνατότητα της δημιουργίας νέων ιδιωτικών οικισμών έως 200 στρεμμάτων δίπλα στην εκτός σχεδίου περιοχή, χωρίς καμία μέριμνα πολεοδόμησης και όρους όπως προβλέπουν οι συνταγματικοί κανόνες» τόνισε ο καθηγητής Πολεοδομίας.
Εφερε ως παράδειγμα τη Σαντορίνη, η οποία διαθέτει 21 οικισμούς που πληρούν τα σχετικά κριτήρια. Αυτό σημαίνει ότι, θεωρητικά, θα μπορούσαν να δημιουργηθούν έως και 21 νέα συγκροτήματα έκτασης έως 200 στρεμμάτων το καθένα στο νησί, δηλαδή πάνω από 4.000 στρέμματα νέας πολυτελούς δόμησης.
«Με την πρόφαση της αναβίωσης των οικισμών η ρύθμιση ουσιαστικά επιτρέπει να καταληφθούν και να πολεοδομηθούν περιοχές εκτός σχεδίου, χωρίς να αναβιώνει τον οικισμό» τόνισε η Μπέτυ Χατζηνικολάου. Υποστήριξε ότι οι διατάξεις προωθούν τον τουρισμό και το real estate, ανοίγοντας τον δρόμο για μικρές στρατηγικές επενδύσεις. Σύμφωνα με την πρόεδρο του Συμβουλίου Θεσμικού Πλαισίου της ΕΛΛΕΤ, το ΥΠΕΝ εμφανίζει ένα νέο εργαλείο μεγέθυνσης της εκτός σχεδίου δόμησης, που δεν έχει καμία σχέση με την αναβίωση των στοχευόμενων οικισμών. Προσθέτει πως η επίκληση της «αναβάθμισης» λειτουργεί ως γενική αιτιολογική βάση για την εισαγωγή όρων δόμησης σε ευαίσθητες, αδόμητες εκτάσεις, χωρίς διαφοροποίηση ανάλογα με την πραγματική κατάσταση κάθε οικισμού.
Τι προβλέπει το σχέδιο νόμου
Σύμφωνα με τις προωθούμενες ρυθμίσεις, η ιδιωτική πολεοδόμηση θα υλοποιείται από οικοδομικούς συνεταιρισμούς και φορείς ανάπτυξης, με υποχρεωτική παραχώρηση τουλάχιστον 50% της έκτασης σε κοινόχρηστους και κοινωφελείς χώρους και έργα. Η κυβέρνηση εισάγει τα Ειδικά Σχέδια Περιβαλλοντικής Αναβάθμισης και Ανάπτυξης (ΕΣΠΕΡΑΑ), παρέχοντας παράλληλα δυνατότητες αξιοποίησης ιδιωτικών εκτάσεων που συνδέονται λειτουργικά με τους οικισμούς. Στις εκτάσεις αυτές μπορούν να καθορίζονται χρήσεις γης και να προβλέπεται πολεοδόμηση, υπό την προϋπόθεση ότι οι όμορες εκτάσεις έχουν ελάχιστη συνολική επιφάνεια 30 στρεμμάτων και ότι το σύνολο της περιοχής παρέμβασης (υφιστάμενος οικισμός και νέες προς πολεοδόμηση εκτάσεις) κυμαίνεται από 50 έως 200 στρέμματα.
Ενστάσεις επί ενστάσεων
Οι ενστάσεις που διατυπώνονται δεν αφορούν την ανάγκη στήριξης των εγκαταλελειμμένων περιοχών, η οποία αναγνωρίζεται απ’ όλους, αλλά το εργαλείο που επιλέγεται. Κοινή συνισταμένη των προτάσεων είναι να δοθεί έμφαση σε παρεμβάσεις εντός των ορίων των οικισμών. «Πρέπει να δοθούν κίνητρα για την ανακαίνιση των σπιτιών και την ανάπτυξη δραστηριοτήτων εντός του οικισμού και όχι για πολεοδόμηση γύρω από αυτούς» υπογράμμισε ο κ. Μπελαβίλας.
Σημείωσε ότι έχουν εκπονηθεί σχέδια και μελέτες από πανεπιστήμια και φορείς τα οποία θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν προκειμένου να αναζωογονηθεί η περιφέρεια. Στην ανάγκη αποκατάστασης και λειτουργικής ενεργοποίησης του υφιστάμενου οικιστικού ιστού στέκεται και η κυρία Χατζηνικολάου. «Το υπουργείο θα μπορούσε να δώσει κίνητρα για πολεοδομική ανασυγκρότηση εντός του οικισμού. Κίνητρα για να μετατραπούν εγκαταλελειμμένα ακίνητα σε κατοικίες ή σε σποραδικά ξενοδοχεία, πρόβλεψη που υπάρχει και στο νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο του Τουρισμού» εξήγησε η πρόεδρος του Συμβουλίου Θεσμικού Πλαισίου της ΕΛΛΕΤ.
Από την πλευρά του, ο κ. Τριάντης τόνισε πως οι όποιες παρεμβάσεις πρέπει να επικεντρωθούν ενός των ορίων των οικισμών, με οδηγό και τα τοπικά πολεοδομικά σχέδια, που βρίσκονται σε εξέλιξη. «Οι οικισμοί είναι συνεκτικοί, πυκνοί κι αυτό τους δίνει τον χαρακτήρα τους. Η αναβίωσή τους χρειάζεται να γίνει με ενδογενή ανάπτυξη, να δοθούν κάποια κίνητρα στους ντόπιους, σε συνδυασμό με πολιτικές για τον αγροτικό τομέα, τη μεταποίηση και την παραγωγή. Το real estate και τα resorts δεν αποτελούν αναπτυξιακή λύση» είπε ο πρόεδρος του ΣΕΠΟΧ.
