Μια σατιρική καμπάνια που ξεκίνησε πριν από μόλις δύο μήνες στο διαδίκτυο εξελίχθηκε σε ένα από τα μεγαλύτερα φοιτητικά κινήματα διαμαρτυρίας που έχει γνωρίσει η Ινδία τα τελευταία χρόνια, προκαλώντας βίαιες συγκρούσεις στους δρόμους του Νέου Δελχί και δημιουργώντας έναν νέο πολιτικό πονοκέφαλο για τον πρωθυπουργό Ναρέντρα Μόντι.
Το λεγόμενο Cockroach Janta Party (Κόμμα του Λαού των Κατσαρίδων – CJP), που ιδρύθηκε τον Μάιο από νέους ακτιβιστές χωρίς πολιτική εμπειρία, κατάφερε μέσα σε λίγες εβδομάδες να κινητοποιήσει χιλιάδες φοιτητές, γονείς και επαγγελματίες στην πρωτεύουσα της χώρας. Τη Δευτέρα, οι διαδηλωτές επιχείρησαν να προσεγγίσουν το Κοινοβούλιο, παραβιάζοντας αστυνομικά οδοφράγματα, με αποτέλεσμα να δεχθούν δακρυγόνα και χτυπήματα με γκλομπ από τις δυνάμεις ασφαλείας. Αρχικά ζητούσαν την παραίτηση του υπουργού Παιδείας έπειτα από σειρά σκανδάλων στις εθνικές εξετάσεις. Ωστόσο, η δυσαρέσκεια εξελίχθηκε γρήγορα σε ευρύτερη αμφισβήτηση της κυβέρνησης του Μόντι, μετατρέποντας ένα διαδικτυακό σατιρικό εγχείρημα σε πραγματική πολιτική πρόκληση.
Η ένταση των κινητοποιήσεων εξέπληξε ακόμα και έμπειρους πολιτικούς αναλυτές. Ηγέτες της αντιπολίτευσης αλλά και γνωστές προσωπικότητες της Ινδίας τάχθηκαν υπέρ των φοιτητών, ενώ η κυβέρνηση αναγκάστηκε να ξεκινήσει επαφές με εκπροσώπους του κινήματος. Παρότι το CJP απέχει ακόμη πολύ από το να εξελιχθεί σε μια πραγματικά υπολογίσιμη πολιτική δύναμη, η ικανότητά του να κινητοποιεί χιλιάδες δυσαρεστημένους νέους δημιουργεί ένα σοβαρό δίλημμα για τον Μόντι. Ο Σαντανάντ Ντούμε, ανώτερος ερευνητής στο Council on Foreign Relations, εκτιμά ότι ο Ινδός πρωθυπουργός βρίσκεται μπροστά σε ένα πολιτικό αδιέξοδο.
«Ο Μόντι δεν έχει καλές επιλογές, μόνο κακές και λιγότερο κακές» σημειώνει. Οπως εξηγεί, μια σκληρή καταστολή των κινητοποιήσεων ενδέχεται να αποξενώσει τη μεσαία τάξη, ενώ, αν δεν διασφαλίσει την τάξη στην πρωτεύουσα, κινδυνεύει να εμφανιστεί πολιτικά αδύναμος. Μέχρι στιγμής, η κυβέρνηση επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στις δύο αυτές επιλογές. Επέτρεψε στους διαδηλωτές να πραγματοποιήσουν καθιστική διαμαρτυρία στο κέντρο του Νέου Δελχί, αλλά απέτρεψε την πορεία τους προς το Κοινοβούλιο. Την επόμενη ημέρα, η αστυνομία απομάκρυνε διά της βίας τον ηγέτη της αντιπολίτευσης Ραχούλ Γκάντι και αρκετούς βουλευτές που είχαν συγκεντρωθεί για να καταγγείλουν την αστυνομική αντιμετώπιση των διαδηλωτών.
Από τις «κατσαρίδες» στο πολιτικό προσκήνιο
Το κίνημα δημιουργήθηκε όταν ο ανώτατος δικαστής της Ινδίας χαρακτήρισε ορισμένους άνεργους νέους «παράσιτα» και «κατσαρίδες». Ο 30χρονος ιδρυτής του Αμπχιτζίτ Ντίπκε, πρώην στέλεχος του Aam Aadmi Party και απόφοιτος του Πανεπιστημίου της Βοστώνης, αξιοποίησε αυτούς τους χαρακτηρισμούς για να δημιουργήσει μια σατιρική πολιτική καμπάνια. Το CJP, ωστόσο, δεν αποτελεί ακόμη αναγνωρισμένο πολιτικό κόμμα. Σύμφωνα με τους εκπροσώπους του, χρηματοδοτείται αποκλειστικά από δωρεές πολιτών και εθελοντές, ενώ απορρίπτει οποιαδήποτε σχέση με τα παραδοσιακά κόμματα.
Παρά την υποστήριξη που εκφράζει η αντιπολίτευση, τα μεγαλύτερα κόμματα εμφανίζονται επιφυλακτικά απέναντι σε ένα κίνημα που δεν δημιούργησαν και δεν μπορούν να ελέγξουν. Η εντυπωσιακή απήχηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το CJP μπορεί να εξελιχθεί σε πολιτική δύναμη. Ο Μάικλ Κούγκελμαν του Atlantic Council επισημαίνει ότι τα ζητήματα που αναδεικνύει το κίνημα αφορούν κυρίως ένα συγκεκριμένο τμήμα της κοινωνίας και όχι το σύνολο του εκλογικού σώματος. Επιπλέον, απουσιάζει η οργανωτική δομή που απαιτείται για να διατηρηθεί ένα πολιτικό κίνημα σε βάθος χρόνου.
Μιλώντας στο Bloomberg, ο πολιτικός αναλυτής Νιλάντζαν Μουκοπαντιάι σημειώνει ότι τα κόμματα της αντιπολίτευσης δυσκολεύονται να διαχειριστούν ένα αυθόρμητο κίνημα το οποίο δεν δημιούργησαν και ενδεχομένως δεν θα μπορέσουν ποτέ να ενσωματώσουν πολιτικά. Πέρα από τα σκάνδαλα στις εξετάσεις, οι κινητοποιήσεις αντανακλούν ένα βαθύτερο κοινωνικό πρόβλημα: την απογοήτευση των νέων για τις περιορισμένες επαγγελματικές προοπτικές σε μια οικονομία που αναπτύσσεται με γρήγορους ρυθμούς αλλά δεν δημιουργεί αντίστοιχες ευκαιρίες απασχόλησης.
Σύμφωνα με έρευνα του Azim Premji University στην Μπανγκαλόρ, η ανεργία μεταξύ πτυχιούχων ηλικίας 25 έως 29 ετών φτάνει περίπου το 20%, ενώ ο ανταγωνισμός τόσο για μια θέση στα κορυφαία πανεπιστήμια όσο και για μια μόνιμη θέση εργασίας παραμένει εξαιρετικά έντονος. Πρόκειται για τη λεγόμενη «γενιά της ανάπτυξης», νέους που μεγάλωσαν με την υπόσχεση ότι η οικονομική άνοδος της Ινδίας θα εξασφάλιζε καλύτερο μέλλον. Αντίθετα, πολλοί διαπιστώνουν ότι οι ευκαιρίες είναι περιορισμένες, γεγονός που τροφοδοτεί τη δυσαρέσκεια απέναντι στο πολιτικό σύστημα.
Είτε εξελιχθεί σε πραγματικό πολιτικό κόμμα είτε όχι, το Cockroach Janta Party έχει ήδη προκαλέσει μία από τις σημαντικότερες πολιτικές κρίσεις της τρίτης θητείας του Ναρέντρα Μόντι. Η μέχρι σήμερα κυριαρχία του Ινδού πρωθυπουργού στηρίχθηκε στην ισχυρή οικονομική ανάπτυξη, στον εθνικιστικό λόγο και στην προσωπική του δημοφιλία. Ωστόσο, αν η σημερινή δυσαρέσκεια της νεότερης γενιάς αποκτήσει μόνιμα πολιτικά χαρακτηριστικά, τότε ο Μόντι ενδέχεται να βρεθεί αντιμέτωπος με τη σοβαρότερη κοινωνική πρόκληση από τότε που ανέλαβε την εξουσία το 2014. Οπως επισημαίνουν οι αναλυτές, η πραγματική δοκιμασία δεν είναι οι σημερινές διαδηλώσεις, αλλά το αν η οργή που γεννήθηκε στα κοινωνικά δίκτυα θα αποκτήσει διάρκεια και πολιτική οργάνωση. Αν συμβεί αυτό, η Ινδία ίσως εισέλθει σε μια νέα περίοδο κοινωνικών ανακατατάξεων, με πρωταγωνιστή τη γενιά που αισθάνεται ότι έμεινε πίσω παρά τη θεαματική άνοδο της χώρας στη διεθνή οικονομική σκηνή.
Η σκιά της Αραβικής Ανοιξης
Αν και οι πολιτικές συνθήκες διαφέρουν σημαντικά, αρκετοί αναλυτές βλέπουν στις κινητοποιήσεις στοιχεία που θυμίζουν τη δυναμική της Αραβικής Ανοιξης. Οπως συνέβη στις εξεγέρσεις που ξέσπασαν το 2010 και το 2011, έτσι και στην Ινδία η οργή των νέων εκφράστηκε αρχικά μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα και στη συνέχεια μεταφέρθηκε στους δρόμους. Υπάρχουν όμως και ουσιαστικές διαφορές. Η Ινδία παραμένει μία σταθερή κοινοβουλευτική δημοκρατία με θεσμούς και τακτικές εκλογές, σε αντίθεση με πολλές από τις αραβικές χώρες, όπου οι εξεγέρσεις στράφηκαν κατά καθεστώτων.
Παρ’ όλα αυτά, το κοινό στοιχείο είναι η συσσωρευμένη απογοήτευση μιας νέας γενιάς που αισθάνεται ότι οι οικονομικές ευκαιρίες δεν συμβαδίζουν με τις προσδοκίες της. Το κίνημα οργανώθηκε σχεδόν εξ ολοκλήρου μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, χωρίς την καθοδήγηση παραδοσιακών κομμάτων ή συνδικάτων. Μέσα σε λίγες ημέρες, ο λογαριασμός του στο Instagram συγκέντρωσε σχεδόν 20 εκατομμύρια ακολούθους, ξεπερνώντας ακόμα και τον επίσημο λογαριασμό του κυβερνώντος Bharatiya Janata Party (BJP) του Μόντι. Το στοιχείο αυτό αναδεικνύει τη νέα πραγματικότητα της πολιτικής κινητοποίησης όπου ένα viral μήνυμα μπορεί να εξελιχθεί σε μαζικό κοινωνικό γεγονός.
